II SA/Rz 316/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu w dniu 2 października 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody, z dnia [...] marca 2008r., Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę - postanawia - I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 3/5 części, a w pozostałej części wiosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić; II. ustanowić radcę prawnego. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2008r., sygn. akt II SA/Rz 316/08 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie przyznał skarżącej H. M. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt I) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie tj. ustanowienia radcy prawnego (pkt II postanowienia). Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącej w dniu 16 czerwca 2008r. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia sprzeciwu. W ustawowym terminie do wniesienia środka zaskarżenia tj. w dniu 23.06.2008r. (data nadania pisma na poczcie) H. M. wniosła pismo zatytułowane "zażalenie" (winno być "sprzeciw") na orzeczenie, a dokładniej na pkt II orzeczenia, żądając jego uchylenia oraz przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego. Wezwaniem z dnia 24 lipca 2008r., działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. tut. Sąd wezwał H. M. do złożenia dodatkowego oświadczenia w przedmiocie sytuacji majątkowej i osiąganych dochodach oraz pouczył o konieczności uczynienia zadość wezwaniu w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w formularzu PPF zalegającym w aktach sprawy. Niniejsze wezwanie zostało doręczone w dniu 28 lipca 2008r. i odebrane osobiście przez skarżącą. Pomimo upływu zakreślonego terminu dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, iż tut. Sąd uznał pismo H. M. z dnia 23.06.2008r. zatytułowane "zażalenie" za sprzeciw wniesiony na postanowienie referendarza sądowego z dnia 10.06.2008r., sygn. II SA/Rz 316/08. Zgodnie z treścią art. 260 P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wskazać trzeba, iż zgłoszone w sprzeciwie przez H. M. żądanie uchylenia pkt II postanowienia referendarza sądowego z dnia 10.06.2008r. oraz jego zmiany poprzez ustanowienie radcy prawnego nie może odnieść skutku, albowiem już samo wniesienie sprzeciwu powoduje z mocy ustawy utratę mocy wiążącej postanowienia referendarskiego i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Natomiast uzasadnienie sprzeciwu stanowi uzupełnienie rozpoznawanego wniosku dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Ubiegający się o taką pomoc powinien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, tak by zabezpieczyć konieczne koszty utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek H. M. zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych w 3/5 części oraz ustanowienie radcy prawnego. Wnioskodawczyni wskazała, iż jest osobą samotną. Na posiadany przez nią majątek składa się dom o pow. 60 m², nieruchomość rolna o pow. 1, 48 ha, a źródłem utrzymania (dochodów) jest pobierana emerytura w wysokości 1045,15 złotych. W ocenie Sądu H. M. w sposób wystarczający uwiarygodniła, iż nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie. Z oświadczenia wynika, iż jest osobą starszą, samotną, której jedynym źródłem utrzymania jest pobierana emerytura. Pozostaje ona w ciągłym leczeniu, a z uwagi na swój wiek i stan zdrowia (zwłaszcza choroba oczu) korzysta z pomocy innych osób. Posiadany przez nią dom jest stary i wymaga drobnych remontów, a nieruchomości rolnej, z uwagi na jej położenie, nikt nie chce kupić. Dlatego też biorąc pod uwagę powyższe, Sąd przychylił się do wniosku skarżącej o ustanowienie radcy prawnego z urzędu oraz zwolnił ją od ponoszenia kosztów sądowych w 3/5 ich wysokości. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby H. M. nie mogła partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, które na obecnym etapie postępowania, przy uwzględnieniu częściowego zwolnienia wyniosą 200 złotych. Ubocznie należy podkreślić, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącej prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi) - art. 200 P.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.