II SA/Rz 317/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami postanawia I. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w 1/2 części, II. W pozostałej części odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. A. L. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym zakresie formularzu PPF zwrócił się o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych, których nie jest w stanie opłacić "bez koniecznego uszczerbku dla utrzymanie siebie i żony". W jego uzasadnieniu powołał się na b. trudną sytuację materialną oraz zły stan zdrowia swojego i zamieszkującej wspólnie żony ("jesteśmy inwalidami I grupy"), wiążący się z koniecznością zakupu lekarstw i systematycznej rehabilitacji, a w ostatnim czasie (22 lutego 2013 r.) także zakupu respiratora dla siebie (na ten cel zaciągnął prywatną – udokumentowaną w załącznikach do wniosku PPF - pożyczkę w wysokości 4 tys. zł., spłacaną w miesięcznych ratach po 1 tys. zł. do czerwca 2013 r.). Z zawartego we wniosku oświadczenia skarżącego wynika ponadto, że: - posiadany przez niego i żonę majątek obejmuje zajmowane mieszkanie o pow. 49 m², stary i nienadający się do użytkowania drewniany dom o pow. ok. 100 m², nie przynoszącą żadnych dochodów nieruchomość rolną o pow. 2,84 ha której nie są w stanie uprawiać ze względu na stan zdrowia oraz zadrzewienia o pow. 0,12 ha, - źródło utrzymania jego i żony stanowią pobierane przez nich renty w wysokości odpowiednio 2307 i 831 zł. (w odniesieniu do skarżącego treść załączników wskazuje, że wbrew oznaczeniu stosownej rubryki wniosku PPF, jest to kwota netto a nie brutto), - poniesione przez niego i żonę w kwietniu br. wydatki obejmowały: spłatę pożyczki – 1000 zł., czynsz za mieszanie – 365 zł., zakup gazu butlowego – 116 zł., opłaty za: wodę i kanalizację – 178 zł./za 2 m-ce, telefon stacjonarny i internet – 79 zł., telefon komórkowy – 30 zł. i energię elektryczną – 166 zł., zakup: paliwa do samochodu (wykorzystywanego głównie na dojazdy związane z leczeniem) – 200 zł. i akumulatora – 320 zł., tuszu do drukarki – 199 zł., lekarstw – 285 zł., żywności (w okresie 1-20 kwietnia br.) – 602 zł., składkę w ubezpieczeniu na życie – 48 zł.; łącznie 3582 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej A. L. uznano, że w/w kryterium kwalifikujące do uzyskania wsparcia w zakresie związanych ze sprawą kosztów sądowych spełnia on tylko częściowo, mimo że wstępna analiza wniosku – opierająca się wyłącznie na wysokości posiadanych przez niego i żonę dochodów (razem 3148 zł.) oraz wykazywanych zbiorczo wydatków (3582 zł.) – mogłaby wskazywać na jego pełną zasadność. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie na charakter ustawowy (art. 199 P.p.s.a.) i zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04) co do zasady obejmuje wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Kryterium finansowe (majątkowe) jest przy tym jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osoby wnioskującej do poniesienia tych kosztów. Poprzez warunkujący przyznanie dochodzonego przez A. L. zwolnienia od kosztów sądowych uszczerbek dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny należy rozumieć zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie niezbędnych potrzeb życiowych jak żywność, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, koszy leczenia; nie obejmuje on wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które w razie potrzeby osoba wnioskująca ma obowiązek ograniczyć lub zaniechać w celu poczynienia stosownych oszczędności. W przypadku skarżącego za takie niezbędne bez wątpienia należy uznać opłaty związane z lokalem mieszkalnym (czynsz, gaz, energia elektryczna, woda i kanalizacja), zakupem żywności i lekarstw. Z uwagi na stan zdrowia wnioskodawcy i jego żony do tej grupy kwalifikują się także wydatki związane z zakupem wspomagającego oddychanie respiratora (w analizowanym przypadku spłaty zaciągniętej na ten cel pożyczki), a także – przynajmniej w części – na utrzymanie ułatwiającego im poruszenie się samochodu oraz opłaty za telefon. Kryterium niezbędności z całą pewnością nie spełnia za to zakup materiałów eksploatacyjnych do drukarki, opłacenie składek w dobrowolnym ubezpieczeniu na życie czy opłaty za korzystanie z internetu, którym nie może być przyznane bezwzględne pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia związanych ze swoim udziałem w sprawie kosztów sądowych /kosztów postępowania. Przy ponoszonych na bieżące utrzymanie i leczenie wydatkach, sam fakt doraźnego wygospodarowania środków na zakup tuszu do drukarki czy akumulatora do samochodu (łącznie ponad 500 zł.) świadczy o istniejącej po stronie skarżącego pewnej "rezerwie" finansowej. Nie można przy tym tracić z pola widzenia – czego zdaje się nie dostrzegać sam skarżący – że wydatki te miały charakter jednorazowy (przynajmniej w dłuższym okresie czasu) i nie mogą być wliczane do stałego comiesięcznego obciążenia domowego budżetu. To samo odnosi się do opłat za energię elektryczną oraz wodę i kanalizację, które w sporządzonym przez niego zestawieniu (tak jak osiągane dochody) powinny być ujęte w rozliczeniu miesięcznym, niezależnie od tego, że obejmują dłuższy okres rozliczeniowy (poniesienie wyższej opłaty w jednym miesiącu automatycznie oznacza jej brak w następnym miesiącu /miesiącach). Dokonana w tym kontekście ocena sytuacji finansowej i możliwości płatniczych A. L. prowadzi do stwierdzenia, że nie są one aż tak złe, jak przedstawia to on we wniosku PPF. Prowadzi to do uznania o celowości udzielenia mu wsparcia jedynie co do wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi, tj. w 1/2 jego części (opłacenie wpisu warunkuje nadanie sprawie dalszego biegu i jej merytoryczne rozpoznanie). Przy ponoszonych wydatkach wygospodarowanie w krótkim okresie czasu kwoty 500 zł. rzeczywiście mogłoby się negatywnie odbić na możliwościach zaspokojenia przez niego i żonę niezbędnych potrzeb życiowych, co jednak postrzegane przez pryzmat powyższych uwag względem charakteru ponoszonych przez nich wydatków nie spowoduje takiego skutku przy konieczności opłacenia z tego tytułu połowy tej kwoty. Uwagi te w równej mierze odnoszą się do pozostałych możliwych ewentualnie do wystąpienia kosztów sądowych w przyszłości, wśród których najbardziej prawdopodobne są opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji, w wysokości połowy pełnego wpisu od skargi (250 zł.). Dodatkowym argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu zwolnienia od nich (chociażby w części), jest przypadający na koniec czerwca br. (a więc za niecałe 2 miesiące) koniec spłaty pożyczki zaciągniętej na zakup respiratora, co w ewidentny sposób wpłynie na poprawę jego ogólnie nienajgorszej sytuacji finansowej (w skali miesiąca do dyspozycji będzie miał 1 tys. zł. więc niż aktualnie); z uwagi na czas potrzebny do wyznaczenia rozprawy i rozpoznanie sprawy, wydatki te nie pokryją się wzajemnie. Podzielając tok rozumowania przedstawiony przez A. L. we wniosku PPF, dla osoby zobowiązanej do poniesienia kosztów sądowych /kosztów postępowania zawsze istniałyby jakieś wydatki, które w jej subiektywnym przekonaniu byłyby ważniejsze od kosztów sądowych i którym należałoby względem nich przyznać bezwarunkowe pierwszeństwo. W tym znaczeniu wymóg opłacenia tych kosztów bez wątpienia stanowi jakiś uszczerbek dla domowego budżetu, niemniej samo w sobie nie uzasadnia to przyznania zwolnienia od nich, gdyż prawo pomocy nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego osoby wnioskującej i nie może być nadużywane. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na regulację art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W związku z powyższym, wobec braku spełniania przez A. L. przesłanki przemawiającej za uwzględnieniem jego wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.