II SA/Rz 319/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia I. Zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w 4/5 części, II. W pozostałym zakresie odmówić przyznania zwolnienia. M. L. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg uzasadnienia wniosku skarżąca jest osobą niepracującą, pozostającą na utrzymaniu męża, którego jedynym źródłem dochodów jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1208,67 zł. netto (mąż wnioskodawczyni nie jest stroną w sprawie ani współwłaścicielem działki związanej z przedmiotem skargi). M. L. podniosła także, że ma kłopoty ze zdrowiem i brakuje jej środków na zakup lekarstw. Posiadany przez nią i męża majątek obejmuje wg złożonego oświadczenia mieszkanie o pow. 36 m² oraz działkę rolną o pow. 56 arów. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, które zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (na koszty sądowe składają się opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w w/w zakresie jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Oceniając spełnienie tej przesłanki pod uwagę brana jest sytuacja majątkowa i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne z osobą wnioskującą gospodarstwo domowe; z tego względu pozbawione znaczenia dla rozpoznania wniosku jest twierdzenie skarżącej, że jej mąż nie jest w żaden sposób związany ze sprawą objętą jej skargą. Mając na uwadze całokształt przedstawionej przez skarżącą sytuacji materialno – bytowej należy stwierdzić, iż co do zasady kwalifikuje się ona do udzielenia jej wsparcia w ramach prawa pomocy. Wynika to przede wszystkim ze stosunkowo niskich dochodów jej i męża, z których po pokryciu wszystkich wydatków związanych z ich niezbędnym utrzymaniem (żywność, opłaty, zakup leków) z pewnością miałaby trudności z opłaceniem wymaganego od skargi wpisu. Sama jego wysokość przy wykazanych dochodach w kwocie 1208 zł. miesięcznie nie jest kwotą symboliczną, której opłacenie w krótkim okresie czasu byłoby obojętne dla ich domowego budżetu, nie powodując przy tym uszczerbku w zaspokojeniu ich koniecznych potrzeb życiowych (o tym, że wnioskodawczyni zmaga się z trudnościami finansowymi świadczy zawarta w uzasadnieniu wniosku informacja o braku dostatecznych środków na zakup lekarstw). Dotyczy to również opłacenia pozostałych kosztów sądowych które mogą w sprawie wystąpić w przyszłości, a wśród których największe prawdopodobieństwo należy przypisać opłacie kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi w wysokości 100 zł. oraz wpisowi od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia w kwocie 250 zł. Analizując możliwości płatnicze M. L., w kontekście okoliczności które kwalifikują ją do zwolnienia od kosztów sądowych, nie można jednak tracić z pola widzenia wyjątkowego charakteru instytucji prawa pomocy, które finansowane ze środków publicznych ograniczone jest do sytuacji szczególnych i wyjątkowych. Potwierdza to wynikający z art. 199 P.p.s.a. i rozciągający się na wszystkie strony postępowania generalny obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; dotyczy on każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak wskazano m.in. w postanowieniu NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Osoba zobowiązana powinna zatem ograniczyć do niezbędnego minimum ponoszone przez siebie wydatki a w stosunku do których jest to możliwe całkowicie z nich zrezygnować, czyniąc w ten sposób na koszty postępowania wymagane oszczędności (zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków nie można w całości przedkładać nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania). Nie kwestionując okresowego doświadczania przez skarżącą trudności finansowych należy zwrócić uwagę, że wraz z mężem ma ona zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, na ich utrzymaniu nie pozostają inne osoby, a posiadana nieruchomość rolna poprzez uzyskiwane z niej pożytki z pewnością przyczynia się chociażby do ograniczenia wydatków związanych z zakupem żywności (gdyby nawet tak nie było, dla potrzeb prawa pomocy istotna jest sama możliwość ich pozyskania). Wyważając wszystkie powyższe okoliczności świadczące za i przeciwko uwzględnieniu wniosku uznano, że przy stałym comiesięcznym charakterze dochodów męża skarżącej możliwe będzie jednorazowe poniesienie przez nią kosztów sądowych w 1/5 ich pełnej wysokości, co z jednej strony nie narazi ich na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, z drugiej zaś strony będzie zgodne z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy (w przypadku wpisu od skargi będzie to więc kwota 100 zł. w miejsce pierwotnej 500 zł., analogicznie przy opłacie kancelaryjnej i wpisie od skargi kasacyjnej w miejsce wyjściowych stawek 100 i 250 zł. będzie to odpowiednio 20 i 50 zł.). Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni, że w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 i 4 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.