II SA/Rz 324/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. J. R. wezwany wraz z żoną M. R. do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym zakresie urzędowym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie opłacić wpisu sądowego, wskazując przy tym na szczegółowo opisane dolegliwości chorobowe swoje, żony i starszego syna, związane z tym wydatki na leczenie ("cała emerytura jej [żony] idzie na leczenie", jego renta [syna] idzie na leczenie") oraz koszty utrzymania studiującego w Krakowie drugiego syna (ok. 800 zł./m-c). Z zawartego we wniosku oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że: - we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i 2 synami, - na posiadany przez nich majątek składa się dom o pow. 110 m² z działką siedliskową o pow. 0,29 ha oraz związana z przedmiotem skargi "działka w Mielcu 7,85 m²" (na podstawie zalegającego w aktach administracyjnych sprawy wypisu z ewidencji gruntów ustalono, iż działka ta, oznaczona nr 1289 ma powierzchnię 641 m²), - na uzyskiwane dochody składają się emerytury wnioskodawcy i jego żony w wysokości odpowiednio 2000 i 646 zł. oraz renta syna w kwocie 602 zł. (kwoty netto, mające potwierdzenie w załączonej do wniosku PPF kserokopii przekazów pocztowych tych świadczeń). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, iż nie może zostać on pozytywnie rozpatrzony. Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (koszty sądowe obejmują opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków). Treść tego przepisu wskazuje jednoznacznie, iż kryterium finansowe (majątkowe) ma decydujące znaczenie do uznania spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Potwierdza także, że jej wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Wg dokonanej oceny J. R. warunku tego nie spełnił, bowiem udzielone przez niego informacje nt. sytuacji materialno – bytowej jego i członków rodziny nie dają wystarczających podstaw do uwzględnienia wniosku. Analiza tej sytuacji, zwłaszcza w kontekście uzyskiwanych dochodów oraz wyraźnie zaakcentowanych przez skarżącego wydatków na leczenie oraz na utrzymanie studiującego syna, nawet przy uwzględnieniu wydatków na zakup żywności i niezbędne opłaty, nie wykazuje zagrożenia dla ich koniecznego utrzymania. Sam skarżący opierając się na ogólnikowym stwierdzeniu o braku możliwości opłacenia wpisu sądowego nie wskazał, z jakimi negatywnymi skutkami wiązałoby się dla nich jego opłacenie i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby przez to zagrożone. Twierdzenie, iż koszty leczenia pochłaniają całe świadczenia pobierane przez jego żonę i syna (razem prawie 1,5 tys. zł.) stanowiąc przy tym stałe comiesięczne obciążenie domowego budżetu nie zostało w jakikolwiek sposób uprawdopodobnione (np. rachunki, faktury za zakup leków). Chociaż twierdzenie to w zamierzeniu skarżącego miało zapewne zobrazować znaczne wydatki na ten cel, to zostało jednak uznane za niewiarygodne i powołane dla potrzeb wniosku o prawo pomocy. Podstawę ku temu stanowi oświadczenie J. R. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożone przez niego w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 151/07 (obecnie już prawomocnie zakończonej), wg którego koszty leczenia jego, żony i syna oscylują w granicach 600 zł. miesięcznie; w takiej też wysokości zostały przyjęte dla potrzeb rozpoznania obecnego wniosku (wydanym w tej sprawie w dniu 30 marca 2007 r. postanowieniem został on zwolniony od wpisu od skargi w 3/5 części - pełna wysokość tego wpisu wynosiła także 500 zł.). Odliczenie od całości dochodów (3248 zł. netto) kwot wydatków na leczenie oraz na utrzymanie studiującego syna (razem ok. 1400 zł.) daje różnicę ok. 1850 zł., która jest wystarczająco wysoka, aby nawet przy uwzględnieniu wydatków na zakup żywności dla 3 osób stale mieszkających w domu czy opłat (energia elektrycz., gaz, woda itp.) pokryć związane ze skargą koszty sądowe (oprócz wymaganego na obecnym etapie postępowania wpis od skargi do najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą wystąpić w przyszłości należy zaliczyć opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej – w przypadku jej wnoszenia - w wysokości połowy wpisu od skargi, tj. 250 zł.). Jednorazowe opłacenie tych kosztów nie będzie przekraczało możliwości finansowych J. R. i nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy przy tym zaznaczyć, że uszczerbek w koniecznym utrzymaniu wiąże się z zagrożeniem zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których osoba wnosząca ma obowiązek poczynienia niezbędnych oszczędności. Niezbicie o tym, że wnioskodawca ma możliwość wygospodarowania środków na opłacenie kosztów sądowych świadczy treść jego pisma, które wpłynęło do tutejszego Sądu w dniu 10 czerwca 2008 r. W piśmie tym skarżący nawiązując do otrzymanego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi zwraca się z prośbą o udzielenie odpowiedzi "czy sprawa jest wygrana czy nie" warunkując przy tym, że jeżeli tak to wpisu dokona, a jeżeli nie to pozostałe środki przeznaczy na leczenie żony. Tak jednoznaczne oświadczenie nie pozostawia żadnych wątpliwości interpretacyjnych co do jego treści. Wymagana na obecnym etapie tytułem wpisu od skargi kwota 500 zł. nie jest niska i wnioskodawca mógłby z pewnością przeznaczyć ja na pokrycie innych potrzeb. Jeżeli chodzi jednak o prawo pomocy zasadnicze znaczenie ma faktyczna możliwość opłacenia związanych ze skargą kosztów sądowych, która w przypadku J. R. znajduje potwierdzenie w wskazanych wyżej okolicznościach. Analizowana sytuacja nie daje podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec niego wynikającego z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Wynikający z tego przepisu obowiązek dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, co tylko potwierdza wyjątkowy charakter prawa pomocy ograniczony do szczególnych przypadków podyktowanych bardzo złą sytuacją materialno – bytową, brakiem lub bardzo niskimi dochodami, brakiem własnego mieszkania (domu) i związaną z tym koniecznością wydatkowania znacznych środków na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. W tej sytuacji skarżący składając obecny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie może jako punktu odniesienia traktować rozstrzygnięcia zapadłego po rozpoznaniu jego wniosku w sprawie II SA/Rz 151/07, mimo względnego podobieństwa okoliczności stojących u podstaw tych wniosków. Każdy wniosek podlega odrębnej ocenie na podstawie konkretnych okoliczności faktycznych, a wcześniejsza ocena nie jest wiążąca na przyszłość. Ubocznie należy podkreślić, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi) – art. 200 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.