II SA/Rz 325/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku H. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - postanawia - I. umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych, II. odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 325/18 w zakresie odmowy ustanowienia pełnomocnika. Wyrokiem z dnia 10 lipca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po otrzymaniu odpisu powyższego wyroku wraz z jego uzasadnieniem H. B. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z córką (16 lat). Obecnie nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu, a źródłem utrzymania rodziny są alimenty otrzymywane przez córkę w kwocie 524 zł. Skarżąca podkreśliła, że pobierała wcześniej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem, ale ojciec zmarł 11 lipca bieżącego roku. Zaznaczyła, że nie ma jakiegokolwiek majątku. Pozostaje w leczeniu, jednak niektórych lekarstw nie wykupuje z uwagi na brak środków. Stałe wydatki strony to: lekarstwa – 150 zł, opłaty mieszkaniowe – 400 zł, środki czystości – 80 zł, wyżywienie – 300 zł, Internet i telefon – 120 zł. Powyższe dane uznano za niewystarczające do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też za budzące wątpliwości z uwagi na zadeklarowaną przez stronę nadwyżkę wydatków nad dochodem. Dlatego wezwano wnioskodawczynię o podanie dodatkowych informacji i przedłożenie stosownych dokumentów. W odpowiedzi H. B. wskazała, że obecnie nie pobiera żadnego świadczenia z pomocy społecznej. W lipcu tego roku pobrała ostatni raz (w związku ze śmiercią ojca) zasiłek dla opiekuna. Posiada dziewiętnastoletni samochód, którego koszt utrzymania to ok. 150 zł miesięcznie. Dnia 8 kwietnia bieżącego roku został jej przyznany zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 380,07 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Postanowieniem z dnia 16 maja 2018 r. referendarz sądowy zwolnił H. B. od kosztów sądowych w całości, natomiast odmówił ustanowienia na jej rzecz pełnomocnika. Orzeczenie to nie zostało zaskarżone. Obecnie wymieniona ubiega się ponownie o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Z mocy art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 200r r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a.", jeśli rozpoznanie wniosku o prawo pomocy stało się zbędne, postępowanie w tym przedmiocie podlega umorzeniu. Mając więc na uwadze, że skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie z uwagi na przyznane jej zwolnienie, orzeczono o umorzeniu postępowania w tym przedmiocie w oparciu o wskazany przepis. Uwzględniając powyższą okoliczność, a zatem zwolnienie strony od kosztów sądowych rozważono, czy spełnia ona przesłankę przyznania całkowitego prawa pomocy. W świetle bowiem art. 245 § 2 P.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego to najszerszy wymiar przewidzianego przez ustawodawcę wsparcia. Skierowane jest ono do osoby, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a to w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Adresatem powyższego jest zatem osoba uboga, jednak z uwagi na wyjątkowość instytucji prawa pomocy okoliczność ta nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości. Zasadniczo bowiem, zgodnie z art. 199 P.p.s.a., to strony postępowania sądowego obowiązane są do poniesienia łączących się z nim kosztów, a ilość środków przeznaczonych na sfinansowanie instytucji prawa pomocy jest ograniczona. Dlatego też rozpoznający wniosek o wsparcie Państwa musi być przekonany, że ustawowa przesłanka udzielenia powyższego została rzeczywiście spełniona. Tymczasem w przypadku niniejszego wniosku istnieją wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej strony i takowe istniały także w odniesieniu do pierwszego z wniosków strony i nie zostały one dostatecznie wyjaśnione. Mianowicie, ciągle istnieje nadwyżka wydatków strony (1200 zł) nad dochodami (904 zł). Skarżąca nadal, mimo deklarowania trudnej sytuacji finansowej, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Poza tym, wydaje stosunkowo duże środki na telefon i Internet (120 zł) oraz utrzymanie samochodu (150 zł), co może budzić zdziwienie, jeśli kwoty te porówna się z wielkością uzyskiwanego przez wnioskodawczynię dochodu i wielkością deklarowanego wydatku na wyżywienie dwójki osób (300 zł), który wydaje się zupełnie nieadekwatny do potrzeb w tym zakresie. Poza tym, koszty łączące się z posiadaniem samochodu nie należą z pewnością do wydatku koniecznego tj. takiego, który przesądza o zaspokojeniu podstawowych potrzeb. Zarówno przy rozpoznawaniu pierwszego, jak i obecnego wniosku nie jest jasne, czy skarżąca faktycznie prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe pomimo wspólnego mieszkania z matką. Zgodnie z jej deklaracją, ponosi bowiem tylko część opłat związanych z utrzymaniem domu. Ponadto, podkreślenia wymaga, że skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na skierowane do niej w wezwaniu pytanie o podejmowanie prac dorywczych i ewentualny dochód z tym związany, jak też nie ustosunkowała się do pytania odnośnie do wskazywanej wyżej nadwyżki wydatków nad dochodami. To wszystko powoduje, że od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku skarżącej nie zmieniła się jej sytuacja, bowiem nadal jest ona nie do końca jasna. Tymczasem obowiązek wyjaśnienia spoczywa na wnoszącym o prawo pomocy, co wynika jednoznacznie z wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady oraz brzmienia art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., który to przepis nakazuje wnioskującemu o wsparcie ze środków publicznych wykazanie przesłanki przyznania prawa pomocy. Z mocy art. 165 P.p.s.a., stosowanego przez referendarza sądowego w związku z brzmieniem art. 167a § 1 P.p.s.a., do zmiany postanowienia niekończącego postępowania w sprawie (a takim jest niewątpliwie postanowienie w przedmiocie prawa pomocy) konieczna jest zmiana okoliczności sprawy. Chodzi przy tym o okoliczności istotne, a zatem takie, które mają podstawowe znaczenie dla rozstrzygniętej już uprzednio kwestii; w przypadku prawa pomocy jest to więc pogorszenie sytuacji finansowej strony, które jednak winno być wolne od wątpliwości. Tymczasem, zarówno uprzednio, jak i obecnie H. B. nie przedstawiła klarownie swojej sytuacji materialnej. Sama więc ewidentna zmiana sytuacji procesowej strony (fakt, iż zapadł w jej sprawie wyrok, który może zostać zakwestionowany tylko w drodze skargi kasacyjnej sporządzonej przez zawodowego pełnomocnika) nie może przesądzać o uwzględnieniu wniosku strony i zmianie poprzednio wydanego odnośnie do niej postanowienia dotyczącego prawa pomocy w tym zakresie. Rzeczywiście, zadeklarowane przez stronę dochody są niewielkie, jednakże nie zostało wyjaśnione, czy wnioskodawczyni faktycznie prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe i co z tym związane, czy dochody te stanowią wyłączne źródło ponoszonych wydatków na utrzymanie. Z tych wyżej podanych względów uznano, że brak jest podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 maja 2018 r. z uwagi na nadal występującą niejasność co do faktycznych możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Podstawę pkt II orzeczenia stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 165 i art. 167a § 1 P.p.s.a.