II SA/Rz 326/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. i J. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] w przedmiocie zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę T. i J. H. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...], zaś postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2009 r. odmówił skarżącym przywrócenia terminu do złożenia skargi. Odrębnie złożonymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy PPF J. H. i T. H. wnieśli o zwolnienie ich od kosztów sądowych wskazując, że nie są w stanie ich ponieść bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wnioskodawcy są rolnikami, jednak ze względu na trudności ze zbytem produktów rolnych, nie posiadają środków na wniesienie opłat. Z zawartego we wnioskach oraz złożonego przez skarżących dodatkowego oświadczenia o ich stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że: - we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają wraz z 19-letnim, uczącym się synem, - na posiadany przez nich majątek składa się dom o pow. 120 m² (w przybudówce o pow. 80 m² mieszkają dorosłe dzieci z wnukami), gospodarstwo rolne obejmujące zabudowania gospodarcze (m.in. obora o pow. 150 m² i stodoła o pow. 200 m²) oraz nieruchomość rolna o pow. ok. 20 ha, zaś z pojazdów mechanicznych samochód osobowy m-ki Volkswagen (rok prod. 1998), - gospodarstwo rolne stanowi dla wnioskodawców jedyne źródło dochodów określonych na 1000 zł. miesięcznie (2 x 500 zł.), otrzymują do niego także dopłaty w wysokości ok. 8 tys. zł. rocznie przeznaczane wyłącznie na jego utrzymanie, podatki, zakup nawozów i paliwa; na posiadanym rachunku bankowym skarżący nie mają obecnie żadnych środków i z tego względu nie mogą przedłożyć wyciągów z niego, - ich średnie miesięczne wydatki obejmują: zakup żywności – ok. 800 zł. (wyżywienie w dużej mierze pochodzi z własnego gospodarstwa), utrzymanie domu (opłaty za energię elektr., gaz, ubezpieczenia, telefon, rtv) – ok. 300 zł. oraz inne (zakup środków czystości, obuwia i odzieży, składka w kościele, pomoc dla dzieci) – również ok. 300 zł., - środki na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi (100 zł.) zostały pozyskane ze sprzedaży płodów rolnych (obecnie nie mają tego źródła dochodu), zaś wynagrodzenie adwokackie za jej sporządzenie – wg zawartej umowy – będzie płatne dopiero po zakończeniu sprawy. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Wspólność praw i obowiązków T. i J. H. uzasadnia wspólne rozpoznanie złożonych przez nich wniosków. Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Możliwość opłacenia tych kosztów musi być także zestawiona z tymi kosztami, których wystąpienie w sprawie jest najbardziej prawdopodobne; w niniejszej sprawie przy opłaconym wpisie od skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi (100 zł.), jest to tej samej wysokości wpis od zażalenia na postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Dokonana na podstawie złożonego wniosku ocena możliwości poniesienia przez T. i J. H. związanych ze sprawą kosztów sądowych nie wykazuje związanego z opłaceniem wpisu od zażalenia zagrożenia dla ich koniecznego utrzymania, mimo że w złożonych wnioskach na takie zagrożenie oni wskazali. Nie przekonuje o tym również powoływanie się przez nich na brak środków finansowych wynikający z całkowitego braku możliwości zbycia płodów rolnych, mimo oczywiście możliwych okresowych trudności w tym zakresie. Taki wniosek wypływa przede wszystkim z rozmiaru prowadzonego gospodarstwa rolnego (stosunkowo znaczny areał nieruchomości rolnych i prowadzona na nich produkcja roślinna, hodowla bydła i trzody – wynika to z treści zażalenia). W tym względzie brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że produkcja rolna w takim rozmiarze jest niedochodowa lub na granicy opłacalności, gdyż niezależnie od pobieranych dopłat stawiałoby to pod znakiem zapytania celowość prowadzenia gospodarstwa i to w sytuacji, gdy stanowi ono dla skarżących podstawę utrzymania. Samo zestawienie wysokości tych dopłat z wysokością związanego z wniesieniem zażalenia wpisu (100 zł.) ukazuje znaczną dysproporcję tych kwot i nie przekonuje o zasadności twierdzenia, że dopłaty te w całości są przeznaczane na utrzymanie gospodarstwa. Za słusznością tego stanowiska przemawia także analiza możliwości płatniczych wnioskodawców w kontekście złożonego przez nich oświadczenia o uzyskiwanych przez nich dochodach i ponoszonych wydatkach. W tym względzie zauważalna jest nadwyżka średnich miesięcznych wydatków (1400 zł.) nad wykazanymi dochodami (ok. 1000 zł.). Prowadzi to do wniosku, że albo skarżący chcąc uwiarygodnić swój wniosek dokonali dla potrzeb prawa pomocy zawyżenia ponoszonych przez siebie wydatków, bądź też zaniżyli wysokość osiąganych dochodów. Za drugą ze wskazanych opcji przemawia chociażby to, iż obok już wymienionych, skarżący z pewnością ponoszą jeszcze wydatki na utrzymanie samochodu czy związane z nauką syna; w tym zakresie złożone przez nich oświadczenie nie może być uznane za wiarygodne. Pozbawiony praktycznego znaczenia dla rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest też argument o płatności wynagrodzenia dla adwokata sporządzającego skargę kasacyjną dopiero po zakończeniu sprawy; sam fakt jego ustanowienia przesądza o tym, że bez względu na moment zapłaty skarżący musieli się liczyć z pewnymi wydatkami na ten cel, a ich pokrycie musiało mieć odzwierciedlenie w ich możliwościach finansowych. Stwierdzić przy tym należy, iż wydatki te – nawet jeżeli nie zostały jeszcze poniesione – z pewnością kilkakrotnie przewyższają wymagany wpis od zażalenia. Koszty sądowe (analogicznie jak podatki) stanowią należność publicznoprawną i w tym kontekście brak jest uzasadnionych podstaw, aby pierwszeństwo przed nimi przyznać wydatkom nie tylko na ustanowienie pełnomocnika, ale też wszystkim innym normalnie ponoszonym przez skarżących, a których nie można by określić jako zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe lub częściowo ograniczyć. Do takich bezwzględnie koniecznych należą wyłącznie uzasadnione koszty utrzymania domu, zakupu żywności, leczenia; mimo pełnego zrozumienia i społecznej akceptacji takiego miana nie sposób jednak przyznać chociażby takim wymienionym przez skarżących pozycjom, jak opłaty za telefon, składki w kościele czy pomoc dla dzieci nie prowadzących z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Zaznaczyć trzeba, że zaspokojenia wszystkich dotychczasowych wydatków strona wnioskująca nie może przedkładać nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; obowiązek ten ma charakter ustawowy (art. 199 P.p.s.a.) i dotyczy wszystkich posiadających jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody. T. i J. H. jako właściciele m.in. domu, gospodarstwa rolnego, samochodu kryterium to niewątpliwie spełniają, łącznie z możliwością wygospodarowania środków na pokrycie wymaganych kosztów sądowych. W ich przypadku nie są one wygórowane i nie będą wiązały się z jakimkolwiek uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania ich i zamieszkującego z nimi syna. Skoro zatem wnioskodawcy nie wykazali spełnienia przesłanki do przyznania im zwolnienia od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części), na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.