II SA/Rz 327/10

Dnia 27 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2011 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku C.K. o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi C.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2010r., Nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi - postanawia – odmówić przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2011 r. oddalił skargę C. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...]. Skarżącemu doręczono sporządzone na jego wniosek uzasadnienie wyroku, w następstwie czego wnioskiem złożonym na formularzu PPF zwrócił się on o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata z uwagi na zamiar wniesienia od powyższego wyroku skargi kasacyjnej i wymóg jej sporządzenia przez adwokata, na którego ustanowienie go nie stać. Postanowieniem z dnia 11 maja 20011r., sygn. akt II SA/Rz 327/10 referendarz sądowy odmówił C. K. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał, czym miałby się dla niego objawiać uszczerbek w utrzymaniu i jakie uzasadnione potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w związku z ewentualnym ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. W ustawowym terminie skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie udzielenia pomocy prawnej traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Przechodząc do jego merytorycznej oceny należy wyjaśnić, iż treść oraz warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do treści ostatniego z powołanych przepisów przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o niskich dochodach w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Nie ma ono charakteru uznaniowego, lecz podlega określonym regułom. Zwolnienie od kosztów sądowych jest z jednej strony realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu, w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Odnosząc powyższe do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego Sąd odmówił uwzględnienia wniosku. Na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku na formularzu PPF Sąd ustalił, że skarżący mieszka sam, posiadany majątek przez niego majątek stanowi 19-arowa działka wraz z będącym w budowie domem o pow. 80 m², zaś źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza, z której osiąga on miesięczny dochód 1326,64 zł brutto, przy czym kwotę tę przeznacza na utrzymanie domu, leczenie i zakup żywności. Następnie pismem z dnia [...] kwietnia 2011r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku przez wskazanie wszystkich źródeł uzyskiwanych dochodów i ich wysokość netto; wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych zakup żywności, opłaty związane z utrzymaniem domu, leczenia i inne cele; wyjaśnienie czy prowadzi jakiekolwiek prace związane z budową lub wykańczaniem domu oraz wskazanie posiadanych pojazdów mechanicznych, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą i wskazanie źródeł sfinansowania ich zakupu, a także wskazanie czy dla potrzeb prowadzenia działalności gospodarczej zatrudnia pracowników. Ze złożonego przez niego w następstwie wezwania dodatkowego oświadczenia wynika, że źródłem dochodu skarżącego jest działalność gospodarcza i renta w wysokości 3. 300 zł. Na ponoszone przez niego wydatki w kwocie 3. 300 zł składają się kwoty: 500 zł - wyżywienie, 300 zł - opłaty za telefon i gaz, 400 zł - spłata kredytu, 200 zł – leczenie, 100 zł - utrzymanie domu i 1800 zł - koszty działalności gospodarczej. Posiadane przez skarżącego pojazdy to Fiat Punto i Peugeot (rok prod. odpowiednio 1999 i 2007), sfinansowane kredytem bankowym (miesięczna rata kredytu to 930 zł., uwzględniona w kosztach działalności gospodarczej). Jak wskazał, prace przy wykończeniu domu prowadzi w systemie gospodarczym, wykorzystując pomoc sąsiedzką i rodzinną. Jako załączniki do dodatkowego oświadczenia wnioskodawca przedłożył zaświadczenie z potwierdzeniem salda rachunku bankowego na dzień 20 kwietnia 2011 r. na kwotę 1698 zł., kserokopie decyzji ZUS o waloryzacji renty z dnia 3 marca 2011 r. i wskazaniem jej wysokości – 966 zł. oraz faktury za najem lokalu związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej na kwotę 278 zł. Warunkiem ustanowienia adwokata jest spełnienie przesłanki do przyznania częściowego prawa pomocy, czego warunkiem, w przypadku osoby fizycznej, jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika więc z powyższego, kryterium ekonomiczne jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów postępowania, przy czym wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy obciąża wnioskodawcę. W przedmiotowej sprawie jednoznacznie stwierdzić można, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności pozwalających na uwzględnienie wniosku. Negatywną przesłanką uwzględnienia wniosku jest przede wszystkim fakt posiadania na rachunku bankowym środków finansowych, których wysokość jest dostateczna do ustanowienia adwokata (radcy prawnego) do sporządzenia skargi kasacyjnej i opłacenia od niej wpisu w kwocie 50 zł. (z uwzględnieniem przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych). Fakt natomiast zaciągnięcia przez wnioskodawcę zobowiązań cywilnoprawnych w postaci kredytów świadczy o jego zdolności kredytowej i zdolności do spłaty kredytów. Zobowiązania finansowe zaciągnięte na pokrycie własnych potrzeb – w tym prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, wobec wyjątkowego charakteru prawa pomocy i jego finansowania ze środków publicznych nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed opłaceniem kosztów sądowych, gdyż stanowiłoby to pośrednie i niejako podwójne przerzucanie na Skarb Państwa wydatków związanych z ich spłatą (w ramach prawa pomocy i poprzez odliczenia podatkowe). Dodatkowo odnosząc się do prowadzenia prac budowlanych przy wykończeniu domu, wskazać należy, że nie budzi wątpliwości, że są one nierozłącznie związane z pewnymi wydatkami i nie da się ich prowadzić bez jakichkolwiek nakładów finansowych - w tym kontekście jako niewiarygodne jawi się więc jego oświadczenie o uzyskiwanych dochodach i bilansujących się z nimi wydatkach. Sąd analizując zebrane w sprawie dokumenty dopatrzył się również wielu niespójności w informacjach udzielonych w kwestii osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, a to : na formularzu PPF skarżący wykazał wyłącznie dochody z działalności gospodarczej - 1326 zł, zaś w dodatkowym oświadczeniu łączne dochody z tej działalności i renty oszacował na 3300 zł. miesięcznie. Wynikająca z załączonej decyzji kwota renty 966 zł nie pokrywa różnicy między kwotą 3300 zł, a deklarowanymi pierwotnie dochodami z działalności. Ponadto różnica między kwotą 3300 zł, a sumą wstępnie wskazywanych dochodów z działalności i renty - ok. 2300 zł znacząco przy tym odbiega od wskazanych w dodatkowym oświadczeniu kosztów działalności gospodarczej - 1800 zł. Prowadzi to do konkluzji o zaniżeniu uzyskiwanych dochodów, bądź zawyżeniu ponoszonych wydatków celem uzyskania korzystnego dla siebie orzeczenia. Ponadto skarżący nie przedłożył, pomimo wezwania, dokumentów potwierdzających wysokość dochodu osiągniętego przez niego w 2010 r. oraz nie udzielił informacji, czy dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej zatrudnia pracowników. Tym samym skarżący nie uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązkowi udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności jego przyznania. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ocena żądania skarżącego dokonana na podstawie informacji zawartych w formularzu PPF, dodatkowym oświadczeniu oraz w złożonych dokumentach, mimo odwoływania się przez niego do trudnej sytuacji finansowej nie potwierdziła zagrożenia dla jego koniecznego utrzymania. W żaden sposób nie wykazał skarżący, na czym miałby polegać uszczerbek w tym utrzymaniu i jakie jego uzasadnione potrzeby życiowe o charakterze podstawowym pozostałyby niezaspokojone w związku z ewentualnym ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Instytucja prawa pomocy została przewidziana bowiem dla osób którym sytuacja majątkowo nie pozwala na ponoszenie kosztów związanych z korzystaniem z konstytucyjnego prawa do Sądu, a obowiązek wykazania zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy obciąża wnioskującego. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy w przedmiotowej sprawie Sąd tego typu okoliczności w odniesieniu do wnioskodawcy nie stwierdził. Również w sprzeciwie od postanowienia z dnia 11 maja 2011r., skarżący nie zawarł żadnego uzasadnienia i nie powołał się na żadne okoliczności, które uzasadniałyby twierdzenie, że stanowisko wyrażone we wskazanym wyżej postanowieniu jest błędne. Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.