II SA/Rz 328/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi w przedmiocie odmowy zwrotu przez Starostę [...] opłaty za kartę pojazdu postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. T. O. wnosząc zażalenie na skierowane do niego wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. od jego skargi w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za kartę pojazdu, zwrócił się jednocześnie o zwolnienie od niego wskazując, iż w związku z wypadkiem drogowym któremu uległ w 2007 r. "jest skazany na kosztowne leczenie oraz rehabilitację". Pobiera rentę w wysokości 560 zł. i znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. W uzasadnieniu złożonego następnie w wyniku wezwania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, motywując zawarte w nim żądanie zwolnienia od kosztów sądowych także wskazał, że "bardzo dużo wydaje na lekarzy specjalistów i rehabilitację". Wg zawartego w tym wniosku oświadczenia, skarżący wraz z pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żoną zamieszkuje w domu o pow. 100 m²; oprócz niego i nieruchomości rolnej o pow. 50 arów nie posiadają innego majątku. Jako jedyne źródło dochodów T. O. wykazał swoja rentę, precyzując jej wysokość na 588 zł. netto. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej skarżącego, za celowe uznano złożenie przez niego dodatkowego oświadczenia oraz udokumentowanie swojego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Doręczone skarżącemu w dniu 11 czerwca 2010 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w formularzu PPF pozostało jednak bez odpowiedzi (ostatnim jego dniem był 18 czerwca 2010 r.). W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialnej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą. Mimo że wstępna analiza wniosku T. O. dokonana na podstawie złożonego przez niego formularza mogłaby wskazywać na jego zasadność, to biorąc pod uwagę przeciętne wydatki związane z utrzymaniem 2 dorosłych osób i deklarowane przez niego wysokie koszty leczenia oraz rehabilitacji, wątpliwości wzbudziła wysokość wykazanych dochodów pochodzących jedynie z pobieranej przez niego renty w wysokości 588 zł. W związku z tym wezwano T. O. do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i żonę na zakup żywności, utrzymanie domu (opłaty), leczenie i rehabilitację oraz ewentualnie innych, jeżeli w istotny sposób wpływają na obciążenie domowego budżetu, b) wskazania wszystkich źródeł i wysokości dochodów swoich i żony, z jednoczesnym wyjaśnieniem jej statusu zawodowego, c) wyjaśnienia, czy w zakresie leczenia i rehabilitacji korzysta z usług publicznych czy też prywatnych placówek służby zdrowia, d) wskazania sposobu zagospodarowania nieruchomości rolnej i uzyskiwanych z niej korzyści, e) wykazania posiadanych pojazdów mechanicznych, f) wyjaśnienia, czy wraz z żoną korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, g) przedłożenia kserokopii rachunków (faktur) potwierdzających wysokość wydatków przeznaczanych na leczenie i rehabilitację; ich odpłatny charakter potwierdzają zawarte w piśmie z dnia 27 kwietnia 2010 r. oraz uzasadnieniu wniosku PPF określenia "kosztowne" i "bardzo dużo", h) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych za okres od 1 marca 2010 r. do dnia wykonania wezwania. Nieustosunkowanie się w jakikolwiek sposób przez skarżącego do wezwania skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że nie ma on zamiaru ujawnienia swojej prawdziwej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Sugeruje to również, że informacje już podane w formularzu PPF nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej jego i żony. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, a czym stanowi art. 199 powołanej wyżej ustawy; wynikający z tego przepisu obowiązek dotyczy generalnie każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Odzwierciedleniem tej zasady jest wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, co wynika ze źródeł jej finansowania (środki publiczne). Powoduje to, że postępowanie prowadzące do jego przyznania nacechowane jest stosunkowo znacznym rygoryzmem związanym z tym, że okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Podmiot składający wniosek musi się więc liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności, czego wyrazem było skierowane do T. O. wezwanie. Jego wykonanie – szczególnie wobec sygnalizowanej nieadekwatności ponoszonych wydatków na utrzymanie i leczenie do wykazanych dochodów - pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić wniosek i w przypadku stwierdzenia jego zasadności, przyznać skarżącemu zwolnienie od kosztów sądowych (w całości, lub w części). Wnioskodawca nie odpowiadając na wezwanie musiał się zatem liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Niewykazanie przez niego przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem skutkuje zatem uznaniem o braku podstaw do jego pozytywnego załatwienia. W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.