II SA/Rz 333/05

1 Sygn. akt II SA/Rz 333/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak 1 Sędziowie NSA Anna Lechowska AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję II SA/Rz 333/05 UZASADNIENIE Wnioskiem z 10.12.2004 r. M. P. zwróciła się do Wójta Gminy D. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką N., przedkładając wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 5 listopada 2004 r. sygn. akt IV.U.234/04, zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie P. z 23.04.2004 i ustalający, że N. P. jest osobą niepełnosprawną od 12.07.2003 r. do 31.12.2005 r. i wymaga w tym okresie stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy D., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. przyznał w związku z opieką nad N. P. świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości 420 zł miesięcznie na okres od 1.12.2004 r. do 31.08.2005. W jej uzasadnieniu wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z 5.11.2004 r., który uprawomocnił się 26.11.2004 r. Tego samego dnia, tj. 10.12.2004 r., w wyniku rozpatrzenia wniosków M. P., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wydał również 2 inne decyzje: Nr [...] zmieniającą decyzję własną Nr[...]w sprawie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku z dnia 31.05.2004 r. i przyznającą N. P. prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od 1.12.2004 r. do 28.02.2005 r. w wysokości 50 zł miesięcznie, a na okres 1.03.2005 r. do 31.08.2005 r. w wysokości 70 zł miesięcznie oraz Nr [...] - przyznającą zasiłek pielęgnacyjny dla N. P. od 1.12.2004 r. do 31.08.2005 r. w kwocie 144 zł miesięcznie. Pismem z dnia 22.12.2004 r. M. P. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. o rozpatrzenie swojej sprawy, formułując pytanie, czy za okres 12.07.2003 r. do listopada 2004 r., jak zostało przyznane wyrokiem Sądu, należy jej się wyrównanie zasiłku stałego wypłacanego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w D. Jednocześnie załączyła kopie wszystkich trzech decyzji wydanych przez organ I instancji 10 grudnia 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. potraktowało to pismo jako odwołanie od wszystkich trzech decyzji. Po jego rozpatrzeniu w zakresie decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, utrzymało tę decyzję w mocy decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...]. Za jej podstawę prawną przyjęło art. 17 ust. 1-3 i art. 24 ust. 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.), § 8 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, poz. 2162) oraz art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W motywach decyzji Kolegium podkreśliło, że wątpliwości odwołującej dotyczą generalnie zasadności terminu początkowego (1 grudnia 2004 r.), od którego organ ustalił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wątpliwości te należy rozpatrzyć w świetle art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Równocześnie z § 8 cyt. rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne wynika, że postępowanie w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wszczyna się na podstawie wniosku, którego wzór określa załącznik nr 6 do rozporządzenia. Do wniosku należy dołączyć m. in. orzeczenie o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy, na podstawie akt sprawy ustalił, że wniosek odwołującej o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. 10.12.2004 r. Do wniosku tego odwołująca załączyła 2 niekorzystne dla niej orzeczenia o niepełnosprawności córki N. oraz wyrok Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [...] listopada 2004 r. sygn. akt IV.U.234/04, zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie P. z 23.04.2004 i ustalający, że N. P. jest osobą niepełnosprawną od 12.07.2003 r. do 31.12.2005 r. i wymaga w tym okresie stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wprawdzie ustalenie niepełnosprawności dziecka obejmuje okres od 12.07.2003 r. do 31.12.2005 r., to jednak fakt ten został potwierdzony dopiero wyrokiem z dnia 5.11.2004 r., uprawomocnionym 26.11.2004 r., który strona przedłożyła organom pomocy społecznej w grudniu 2004 r., a zatem stosownie do wymogu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należało ustalić począwszy od 1 grudnia 2004 r. Kolegium rozważało ponadto, czy skarżąca spełnia przesłanki do nabycia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepis przejściowy art. 58 cyt. ustawy, stanowiący, że osoba otrzymująca zasiłek stały na podstawie przepisów o pomocy społecznej do dnia wejścia w życie ustawy w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, ze zm.) nabywa prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach. Z ustaleń wynika jednak, że odwołująca nie otrzymywała zasiłku stałego na podstawie przepisów o pomocy społecznej do dnia 1 maja 2004 r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na ten dzień nie spełniała bowiem warunków określonych w dotychczasowych przepisach – wymaganego orzeczenia o niepełnosprawności. Stosowne procedury o ustalenie niepełnosprawności swojej córki N., zakończone wspomnianym wyrokiem sądowym, wszczęła 5.12.2003 r. Organ odwoławczy zbadał też przesłankę dochodową i na podstawie dokumentów dołączonych do innej sprawy wszczętej z wniosku M. P. ustalił, że dochód jej rodziny na osobę wynosi 59,55 zł, a tym samym nie przekracza kwoty 583 zł, wynikającej z art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stanowiącej jedną z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczył przy tym, że organ I instancji nie wykazał w uzasadnieniu swojej decyzji czy badał te kwestie. Zwrócił też uwagę na brak przywołania w podstawie prawnej decyzji organu I instancji art. 24 ust. 1-3 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazane uchybienia nie miały jednak wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła M. P., zwracając się o ponowne przeanalizowanie swojej sprawy. Podniosła, że wysyłając dokumenty do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nie dysponowała jeszcze ostatecznym orzeczeniem stwierdzającym niepełnosprawność córki N. Obecnie posiadając już kompletne dokumenty zwraca się o odpowiedź czy za okres 12.07.2003 r. do 30.11.2004 r., jak zostało przyznane prawomocnym wyrokiem Sądu, należy jej się wyrównanie zasiłku stałego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uwzględnienie skargi, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Zgodnie z jej art. 2 świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku oraz świadczenia opiekuńcze – zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne. Warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którego dotyczył wniosek skarżącej i zaskarżona decyzja, określa art. 17 wymienionej ustawy. Świadczenie takie przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji lub o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Według ogólnych zasad, wspólnych dla wszystkich świadczeń rodzinnych, prawo do nich ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem dodatków do zasiłku rodzinnego określonych w art. 9 i 14-15 oraz zasiłku pielęgnacyjnego (art. 24 ust. 1). Okresem zasiłkowym w rozumieniu ustawy jest okres od dnia 1 września do 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Wyjątek od zasady ustanowionej w art. 24 ust. 1 zawiera ust. 3 tego przepisu. Stanowi on, że w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Z przedstawionego wyżej unormowania art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że jednym z warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji lub o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem uzależnione od niepełnosprawności osoby, a w takiej sytuacji zachodzi okoliczność, o której mowa w art. 24 ust. 3 cyt. ustawy. Córka skarżącej N. P. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. Sąd ten wyrokiem z dnia 5 listopada 2004 r. zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie P. z 23.04.2004 r. utrzymujące w mocy orzeczenie Powiatowego zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...].02.2004 r. nie zaliczające N.P.do osób niepełnosprawnych i ustalił, że N. P. jest osobą niepełnosprawną od 12 lipca 2003 r. do 31 grudnia 2005 r. i wymaga w tym okresie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie o niepełnosprawności w rozpatrywanej sprawie wydane więc zostało na czas określony, a ostatnim dniem miesiąca, w którym upływa termin jego ważności jest 31 grudnia 2005 r. W takiej sytuacji zgodnie ze wskazaniem zawartym w art. 24 ust. 3 zd. drugie, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należało ustalić do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, czyli również do 31.12.2005 r. Tymczasem organ ustalił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do końca okresu zasiłkowego – tj. do 31.08.2005 r. Takie rozstrzygnięcie narusza w sposób oczywisty przepis prawa materialnego – art. 24 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to naruszenie Sąd uwzględnił z urzędu, korzystając z powołanego na wstępie unormowania art. 134 P.p.s.a. Sąd nie podzielił natomiast zarzutów skargi wskazujących na nieprawidłowości w ustaleniu daty początkowej ustalenia prawa do pobierania świadczenia. Organy prawidłowo zastosowały art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiący, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Postępowanie administracyjne w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zostało wszczęte na wniosek M. P. złożony w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w D. w dniu 10.12.2004 r. Wówczas też dopiero skarżąca dołączyła niezbędne dokumenty, w tym wyrok Sądu zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie P. i ustalający, że N. P. jest osobą niepełnosprawną od 12 lipca 2003 r. do 31 grudnia 2005 r. i wymaga w tym okresie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z tego też powodu organ ustalił prawo do świadczenia od początku miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek, a więc od 1.12.2004 r. Argumentacja skarżącej zmierzająca do przyznania jej świadczenia od 12.07.2003 r. nie zasługuje na uwzględnienie również i z tego względu, że w tej dacie nie obowiązywała jeszcze ustawa o świadczeniach rodzinnych, a tym samym nie istniało świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 tej ustawy. Rozważając ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji tylko w części dotkniętej wadą, a więc w zakresie daty końcowej okresu, na jaki przyznawane jest świadczenie, Sąd doszedł jednak do przekonania, że w przypadku decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego rozstrzygnięcie takie nie jest możliwe. Przedmiotowa decyzja, zgodnie z art. 24 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych musi bowiem ustalać prawo do świadczenia na konkretny okres, a bez wskazania tego okresu nie mogłaby samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. W postępowaniu ponownym organ raz jeszcze rozpatrzy odwołanie M. P. i wyda odpowiadającą prawu decyzję, mając na uwadze ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. Z przytoczonych wyżej względów Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd odstąpił od określenia czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana (art. 152 P.p.s.a.) z uwagi na to, że okres, na jaki ustalała ona prawo do świadczenia już upłynął, a tym samym została ona w całości wykonana.