II SA/Rz 337/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Robert Sawuła WSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o stwierdzeniu nieważności decyzji zezwalającej na usunięcie dębów uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2007 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] marca 2008 roku nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu wniosku J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją tego organu z dnia [...] pażdziernika 2007 nr [...] o umorzeniu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy z dnia [...] marca 1996 roku nr [...] zezwalającej A. C. na bezpłatne usunięcie 3 sztuk dębów rosnących na jej posesji w pobliżu budynku mieszkalnego i garażu, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał przepis art. 104 1, art.105 § 1, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt.1 k.p.a. oraz art. 1 ust.1 ustawy z dnia 12 pażdziernika 1994 o samorządowych kolegiach odwoławczych / Dz. U. Nr 79 poz. 856 z 2001 r. /. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że pismem z dnia 9 lipca 2007 roku J. K. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzenie nieważności wskazanej wyżej decyzji Wójta Gminy z dnia [...] marca 1996 roku. Pismem z dnia 4 września 2007 roku Kolegium zawiadomiło o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Decyzją [...] z [...] pażdziernika 2007 roku, sprostowaną postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 roku , Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowiło o umorzeniu postępowania, stwierdzając w uzasadnieniu , że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy został wniesiony przez podmiot nie będący stroną w przedmiotowej sprawie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. zarzucił, że przysługuje mu przymiot strony postępowania, wobec czego umorzenie postępowania było błędne. Wskazał na bezprawność decyzji Wójta, który zezwolił na wycięcie drzew stanowiących własność odwołującego. Rozgraniczenie nieruchomości miało miejsce w 1997 roku, a więc już po wydaniu decyzji przez Wójta. Nadto przysługuje mu tytuł do nieruchomości sąsiedniej, a działania na nieruchomości wnioskodawczyni polegające na wycięciu drzew wpływają na jego prawa i obowiązki właściciela wywodzące się z kodeksu cywilnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po przeprowadzeniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego nie uwzględniło wniosku i utrzymało w mocy własną decyzję motywując swoje stanowisko w sposób następujący. Decyzja Wójta Gminy z dnia [...] marca 1996 roku sygn. [...] wydana została na podstawie art. 48 ust.2 i art. 86 d ust.1 pkt.5 i 9 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 o ochronie i kształtowaniu środowiska ( Dz. U. Nr 49 poz. 196 ze zm.). Legitymowanym do złożenia wniosku o pozwolenie na wycięcie drzew czy krzewów – na podst. Art. 48 ust.2 tej ustawy był podmiot posiadający tytuł prawny do nieruchomości , na której znajdują się drzewa wymagające usunięcia ( tak – NSA w wyroku z dnia 3 marca 1998 roku sygn. IV SA 386/97,Lex nr 45181). Należy ponadto zauważyć, że w świetle tego przepisu status strony nie wynika z uznania jakiegokolwiek podmiotu za stronę, ale z przepisów prawa materialnego, interes faktyczny nie rodzi dla podmiotu spełnienia przesłanek strony w postępowaniu administracyjnym ( tak np. w postanowieniu z dnia 3 listopada 1998 roku dot. Art. 48 cyt. Ustawy , sygn. IV SA 1941/96, lex nr 45141). Organ prowadzący postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności dokonuje analizy przepisów obowiązujących w dniu wydania zaskarżonego aktu administracyjnego. Z tego też względu konieczne jest odniesienie się do przepisów cyt. wyżej ustawy , nie obowiązującej obecnie, jednakże będącej podstawą wydania przedmiotowej decyzji Wójta Gminy. Jak wynika z przepisu art. 48 cyt. ustawy krąg stron postępowania w sprawie zezwolenia na usunięcie drzew z terenu nieruchomości zawężony był do wnioskodawcy legitymującego się tytułem prawnym do nieruchomości , na której znajdują się drzewa wymagające usunięcia. Inne podmioty – nawet posiadające interes faktyczny w sprawie – nie mogły być uznane za strony postępowania. Powołane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyroki sądów administracyjnych dotyczące pojęcia strony m.in. na gruncie przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie wnoszą niczego nowego do sprawy, pojęcie strony rozumiane jest bowiem odmiennie w zależności od ustawy regulującej konkretne postępowanie administracyjne. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucono m.in.: "(...) w 1996 (...) J. K. był właścicielem i przysługiwał mu tytuł prawny do nieruchomości na której rosły dęby. Rozgraniczenie nieruchomości miało miejsce znacznie póżniej , bo dopiero w 1997 roku", jako załącznik do wniosku umieszczono zaś (cyt) "postanowienie z [...] kwietnia 1998 świadczące, że do tej daty nieruchomość moja 2605/1 kończyła się 3 m za dębami". We wspomnianym postanowieniu Sąd stwierdził, że rozgraniczenie między nieruchomościami dokonywane jest w oparciu o stan prawny zgodny ze stanem ewidencyjnym. Rozgraniczenie zaś według stanu prawnego jest orzeczeniem deklaratoryjnym, co oznacza, że nie tworzy ono nowego stanu prawnego a stwierdza jedynie, że dany stan zaistniał w przeszłości, nie tworzy nowego porządku prawnego ani nowych obowiązków i uprawnień dla stron stosunku prawnego. Tak więc rozgraniczenie, na które powołuje się wnioskodawca mimo, że miało miejsce po 1997 roku , to stwierdza ono stan prawny istniejący w przeszłości, m.in. w 1997r. Dalej organ stwierdził, że za stronę postępowania administracyjnego należy uznać podmiot, który spełnia przesłanki wynikające z art. 28 k.p.a. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności może więc wystąpić podmiot, który wykaże, że decyzja dotyczy jego interesu lub obowiązku prawnego. Jak wykazano powyżej, w sprawie zezwolenia na usunięcie drzewa z terenu nieruchomości interes prawny posiada wnioskodawca legitymujący się tytułem prawnym do nieruchomości na której znajdują się drzewa wymagające usunięcia. Tym samym uznać należy, że J. K. nie posiada interesu prawnego , a tym samym nie można mu przyznać statusu strony. Zgodnie z art. 105 par.1 k.p.a. , gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W sytuacji, gdy organ stwierdził w sprawie interesu/ obowiązku / prawnego strony żądającej wszczęcia postępowania albo wobec której wszczął postępowanie z urzędu, nie przechodzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a postępowanie kończy wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie / tak : B.Adamiak – UWr.nr 2154, Prawo CCLXVI, Wrocław 1999, s. 18-19). Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył J. K. nie precyzując kierunku jej weryfikacji . W motywach skargi ponowiono zarzuty wniosku wskazując na normatywny charakter interesu prawnego, jako potrzeby ochrony sfery prawnej obywatela wyznaczającej zakres jego działań lub subiektywnie odczuwaną potrzebę utrzymania istniejącego stanu rzeczy lub spowodowania takiego stanu rzeczy, jaki dany podmiot uważa za korzystny , przy czym korzyść ta musi mieć źródło w prawie. Decyzja zezwalająca na wycięcie drzew była bezprawna i nie powinna być utrzymana. Skarżący w roku 1996 , a więc w dacie wydania decyzji był właścicielem i przysługiwał mu tytuł prawny do nieruchomości , na której znajdowały się dęby. Rozgraniczenie nieruchomości miało miejsce póżniej i nie zmieniło ono prawa własności gruntu. Z tej też przyczyny skarżący miał interes prawny w unieważnieniu decyzji Wójta. W piśmie uzupełniającym skargę skarżący stwierdził, że jego nieruchomość kończyła się trzy metry za dębami. A. C. załatwiła sobie zezwolenie. Pismo zawiera zarzuty sfałszowania dokumentacji geodezyjnej przedłożonej do ksiąg wieczystych, niezgodności z prawem dokonanego rozgraniczenia, bezzasadnego umorzenia postępowań w sprawie sfałszowania, okradzenia go przez sąd z jego własności, przeprowadzenia dochodzenia w tych kwestiach oraz zadośćuczynienia za doznane krzywdy w kwocie 2.000.000 zł i pozbawienia przestępców prawa wykonywania zawodu. Do pisma dołączono plik kserokopii dokumentów geodezyjnych, sądowych i prokuratorskich, które w większości zalegają w aktach administracyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153 poz. 1269 z 2002 r/ sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 r. / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Przedmiotem kontroli w powyższym zakresie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] umarzająca postępowanie z wniosku J. K. o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] zezwalającej A. C. na bezpłatne usunięcie 3 sztuk dębów. Powodem takiego rozstrzygnięcia było uznanie, że J. K. nie przysługuje przymiot strony postępowania. Zasady ochrony i racjonalnego kształtowania środowiska i realizacji prawa do korzystania z zasobów środowiska i zachowania jego wartości, w dacie wydania kwestionowanej decyzji Wójta Gminy, określała ustawa z dnia 31 stycznia 1980 roku o ochronie i kształtowaniu środowiska/ tj Dz. U. Nr 49 poz.196 z 1994 r. ze zm/, zwana dalej ustawą. Przepis art. 48 ust.1 ustawy nakłada obowiązek utrzymania drzew i krzewów we właściwym stanie na użytkowników nieruchomości, na których drzewa rosną. Użytkownikiem nieruchomości jest przede wszystkim jej właściciel, ale także najemca, dzierżawca lub osoba mająca inne prawo , z którym łączy się określone władztwo nad cudzą nieruchomością. / vide: wyrok NSA z 13. 09. 1991-IVSA915/91,Wokanda1992nr7/. Usunięcie drzew i krzewów z terenów nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem organu gminy / ust.2/. Utrwalone jest w orzecznictwie NSA stanowisko, że legitymowanym do złożenia wniosku o pozwolenie na wycięcie drzew na podstawie przepisu art. 48 ust.2 ustawy jest podmiot posiadający tytuł prawny do nieruchomości, na której rosną drzewa wymagające usunięcia. Stan faktyczny sprawy niezbędny do orzekania przedstawia się następująco. We wniosku z dnia 14 lutego 1996 roku A. C. zwróciła się o pozwolenie na wycięcie trzech dębów, nie wymieniając numeru działki, a jedynie wskazując, że rosną one na jej podwórzu, w granicy z polem sąsiada. Decyzją z [...] marca 1996 roku [...] Wójt Gminy zezwolił na wycięcie drzew. Decyzja również nie wymienia numeru działki , a jedynie wskazuje, że dęby rosną na posesji wnioskodawcy / A. C./ , w pobliżu budynku mieszkalnego i garażu. Z map dołączonych do akt administracyjnych nie wynika jednoznacznie położenie przedmiotowych drzew. Szkic przebiegu granicy pomiędzy działkami 2606 i 2604/2 sporządzony w sprawie [...] / k.74 / wskazuje, że pnie ściętych dębów położone są na działce 2604/2. Identyczny szkic znajduje się na k.30 tych akt, jednak zatarcie linii łączącej pkt.A i B spowodowało, że pnie dębów na tym szkicu położone są w granicy działek 2606 i 2604/2. Opinia uzupełniająca z 14 czerwca 2000 r. w sprawie o rozgraniczenie [...] sporządzona przez geodetę A. T. wskazuje, że granica katastralna pomiędzy działkami przebiegała w odległości 2,5 m na północ w pkt.A i 3,0 m na północ w pkt.B. Z wykazu synchronizacyjnego sporządzonego wg stanu z roku 1998 na podstawie synchronizacji mapy ewidencji gruntów w skali 1:2000 uzgodnionej ze stanem hipotecznym oraz stanem wynikającym z postanowienia o nabyciu praw do spadku po A. K. wynika, że właścicielami działki 2604/2 są Z. i J. K. Na wymienionych wyżej mapach , jako właścicielka nieruchomości 2606 na podstawie AWZ [...] wskazana jest A. C. Materiał dowodowy zawarty w aktach administracyjnych, m.in. wymieniona wyżej dokumentacja nie zawiera informacji , na której działce rosły przedmiotowe dęby. Jeśli przyjąć, za wymienionymi mapami- że rosły one na działce 2604/2 lub w granicy działek 2606 i 2604/2, to akta nie wskazują kto miał tytuł prawny do tych nieruchomości w dacie wydania kwestionowanej decyzji Wójta Gminy z dnia [...] marca 1996 roku. Ocenić zatem należy, że poczynione przez organy obu instancji ustalenia nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wójt Gminy, przed wydaniem zezwolenia na wycięcie drzew winien ustalić właściciela działki, na której one rosły. Wydanie zezwolenia bez ustalenia właściciela jest niezgodne z przepisami ustawy w/w ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Umorzenie postępowania z wniosku J. K. o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy z dnia [...] marca 1996 roku [...] z powodu przyjęcia, że wniosek został wniesiony przez podmiot nie będący stroną w przedmiotowej sprawie jest przedwczesne. Ustalenie , kto był właścicielem działki , na której rosły przedmiotowe drzewa w dacie wydania kwestionowanej decyzji pozwoli w ponownym postępowaniu ustalić , czy skarżącemu przysługuje przymiot strony. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się , zgodnie z przepisem art. 157 § 2 k.p.a. na żądanie strony lub z urzędu. W rozpatrywanej sprawie zostało wszczęte na wniosek J. K. Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji / art. 157 § 3 /. Również rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji / art. 158 § 1 /. Natomiast w sytuacji, gdy nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności , o których mowa w art. 156 par.2/ jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 10 lat, a także, gdy wywołała nieodwracalne skutki prawne/ , organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności , z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Zależnie od ustalenia , kto był właścicielem działki , na której rosły przedmiotowe dęby w dacie wydania kwestionowanej decyzji przez Wójta Gminy, organ wyda rozstrzygnięcie w oparciu o wymienione wyżej przepisy. Wskazując na powyższe Sąd uznał skargę za uzasadnioną i uchylił decyzje obu instancji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt.1 lit.a P.p.s.a.