II SA/Rz 337/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji zezwalającej na usunięcie dębów postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. Wyrokiem z dnia 29 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżoną przez J. K. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] października 2007 r. Nr [...]. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF po doręczeniu uzasadnienia wyroku, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał na zaciągniętą na remont domu pożyczkę, brak środków na wykup leków dla leczącej się żony i na pokrycie koniecznych opłat, pozostawanie na ich utrzymaniu bezrobotnego syna, brak pożytków z posiadanej nieruchomości rolnej stanowiącej nieużytek (pow. 1,53 ha), brak sprzętu do pracy na roli i innych pojazdów mechanicznych. Z zawartego we wniosku oświadczenia wynika ponadto, iż: - na posiadany przez skarżącego majątek poza nieruchomością rolną składa się tylko dom, - skarżący pobiera rentę w wysokości 731 zł., zaś jego żona emeryturę w kwocie 556 zł. (netto). Do wniosku została załączona m.in. recepta oraz rachunki, których realizacja ma nastąpić po otrzymaniu świadczeń (woda 68 zł./1,5 m-ca, energia elekt. 170 zł./2 m-ce, gaz 148 zł./1,5 m-ca), a także kserokopia wyciągu z rachunku bankowego skarżącego i jego żony (dodatnie saldo na dzień 19 listopada 2008 r. – 80 zł.), umowy pożyczki kwoty 5000 zaciągniętej 6 kwietnia 2006 r. zł. z planem spłaty do kwietnia 2009 r. (raty w wysokości 168 zł./m-c) oraz faktur (z 3 lipca 2006 r. - dostawa i montaż okien – 4012 zł. oraz 2 stycznia 2008 r. - zakup węgla – 960 zł.). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza przesłanek decydujących o przyznaniu prawa pomocy dokonana na podstawie przedstawionych przez skarżącego warunków materialno – bytowych jego i członków rodziny wskazuje na częściową zasadność złożonego wniosku, względem czego adekwatne będzie przyznanie mu zwolnienia od związanych ze sprawą kosztów sądowych (w praktyce, mając na uwadze aktualny etap postępowania sądowego, dotyczyć to będzie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej, której wniesienie skarżący najprawdopodobniej planuje). Wynika to przede wszystkim z jego możliwości płatniczych, które wobec ponoszonych kosztów utrzymania i leczenia w znacznej mierze ogranicza stosunkowo niewielka jak na potrzeby 3 osób kwota dochodów jego i żony. Ich łączna wysokość, tj. 1287 zł. z pewnością nie jest wystarczająca, jeżeli chodzi o zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych (świadczą o tym sygnalizowane zaległości płatnicze) oraz jednoczesnego opłacenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W tej sytuacji postanowiono ograniczyć w stosunku do wnioskodawcy ustawowy obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) do kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika (warunkiem skuteczności skargi kasacyjnej jest jej sporządzenie przez osobę uprawnioną – w niniejszej sprawie przez adwokata lub radcę prawnego); obowiązek ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody. Sam skarżący - wskazując na swoje ograniczone możliwości płatnicze - nie wykazał przy tym przesłanki do przyznania mu całkowitego prawa pomocy, tj. braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, co wynika chociażby z opłacenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Ponadto zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter zupełnie wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. Mimo trudności finansowych skarżący do takich osób się nie zalicza, wraz z żoną posiada stałe – chociaż stosunkowo niewielkie dochody z pobieranych świadczeń emerytalno – rentowych. Mają oni też zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i są posiadaczami gospodarstwa rolnego, chociaż wg oświadczenia posiadanie gruntów rolnych nie wiąże się dla nich z żadnymi bezpośrednimi korzyściami. Nie bez znaczenia pozostają potencjalne możliwości zarobkowe syna skarżącego. Mimo powoływania się w uzasadnieniu wniosku na wypadek jakiemu uległ on w 2006 r. nie zostało wyjaśnione, dlaczego obecnie pozostaje bez pracy, czy jej wykonywaniu na przeszkodzie stoją uwarunkowania zdrowotne, czy w związku z jego stanem zdrowia przysługują mu jakieś świadczenia pieniężne (np. renta), czy ubiegał się o ich przyznanie itp. Brak informacji w tym zakresie w zestawieniu z oświadczeniem, iż jest on osobą bezrobotną pozwala na twierdzenie o niewykorzystanych jego możliwościach zarobkowych, co nie może być interpretowane na korzyść skarżącego. W równej mierze dot. to również zaciągniętych zobowiązań finansowych (pożyczki), których zabezpieczenie spłaty musiało mieć pokrycie w uzyskiwanych dochodach; prawo pomocy nie może być wykorzystywane do zabezpieczania czy też poprawy swojego stanu majątkowego, a przez to prowadzić do przerzucenia całości kosztów postępowania na Skarb Państwa. W tej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych będzie stanowiło dla J. K. wystarczającą formę pomocy, a na ustanowienie pełnomocnika z wyboru powinien on sam wygospodarować potrzebne środki. Abstrahując od powyższego należy ubocznie poddać w wątpliwość celowość wnoszenia przez skarżącego skargi kasacyjnej, skoro wydany w dniu 29 października 2008 r. wyrok jest w istocie dla niego korzystny. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzją SKO została przez Sąd uchylona w związku z koniecznością poczynienia dodatkowych ustaleń w zakresie określonym w uzasadnieniu, co będzie się wiązało z ponownym rozpoznaniem sprawy przez ten organ z uwzględnieniem zawartych w uzasadnieniu wyroku wytycznych (z prawem ponownego ewentualnego zaskarżenia wydanego w ten sposób rozstrzygnięcia do Sądu). W tych okolicznościach, wobec niewykazania przez wnioskodawcę przesłanek przemawiających za pozytywnym załatwieniem wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.