II SA/Rz 337/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 11 lutego 2025 r. nr SKO.405.ŚR.11.1.2025 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala – Przedmiotem skargi A. S. (dalej: Skarżąca lub Wnioskodawczyni) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: Kolegium, SKO lub organ odwoławczy) z 11 lutego 2025 r., nr SKO.405.ŚR.11.1.2025 o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza [...] (dalej: organ I instancji) z 23 grudnia 2024 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca pismem z 2 grudnia 2024 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – G. L . Organ I instancji, działając na podstawie art.17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 32 ust.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz.1429 – dalej: u.ś.r.) w związku z art. 63 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz.1429 – dalej: u.ś.w.) i art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024r. poz.572 – dalej: K.p.a.), wyżej opisaną decyzją z 23 grudnia 2024 r., odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na dwie przesłanki negatywne, uniemożliwiające uwzględnienie wniosku. Organ I instancji podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie w przypadku, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia, lub w trakcie nauki – nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z przedłożonego zaś orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej z 24 października 2024r. (nr [...]) nie wynika data powstania niepełnosprawności, co uniemożliwia weryfikację spełnienia wymaganego kryterium. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że jej współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W toku postępowania ustalono, że mąż matki Wnioskodawczyni legitymuje się jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca wskazała że jest jedyną osobą, która opiekuje się matką, bowiem jej tata również jest osobą schorowaną. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, o ile rezygnują z zatrudnienia, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, który to warunek Skarżąca spełniła. Nie przychylił się też do wniosku organu I instancji, co do tego że wiek podopiecznego w chwili powstania niepełnosprawności może stanowić – w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 – samodzielną przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślił jednak, że kluczowym i wystarczającym motywem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pozostaje niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że jej współmałżonek również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W toku postępowania potwierdzono, że matka Wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Brak spełnienia tej ustawowej przesłanki wyklucza zatem możliwość przyznania świadczenia, niezależnie od pozostałych okoliczności sprawy. W ocenie organu ustawodawca, formułując powyższy przepis, opierał się na zasadzie wzajemnej pomocy małżonków wynikającej z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 – dalej: K.r.o.), zgodnie z którymi małżonkowie zobowiązani są do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny. Brak znacznego stopnia niepełnosprawności u współmałżonka oznacza, że – zgodnie z założeniem ustawodawcy – powinien on sprawować opiekę w pierwszej kolejności. Mając na uwadze powyższe, Organ odwoławczy uznał, że decyzja Organu I instancji została wydana zgodnie z obowiązującym stanem prawnym i należało ją utrzymać w mocy. We wniesionej do Sądu skardze, Skarżąca wskazała, że decyzje Organu I i II instancji są dla niej krzywdzące, ponieważ mimo faktycznego, całodobowego sprawowania opieki nad obojgiem rodziców — w tym matką z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz ojcem z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności — odmówiono jej świadczenia. Podkreśliła, że rodzice wymagają pełnej opieki i nie są w stanie samodzielnie funkcjonować, a ona nie może podjąć pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki. Skarżąca wskazała, że przez wiele lat świadczenie było jej przyznawane, a stan zdrowia rodziców znacznie się pogorszył. Podała, że jako podstawę odmowy wskazano art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który wyklucza przyznanie świadczenia, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca zakwestionowała tę interpretację, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego, które podkreślają, że przepisy należy interpretować w świetle konstytucyjnych zasad ochrony prawa do zabezpieczenia społecznego oraz że odmowa świadczenia w sytuacji faktycznego sprawowania opieki jest sprzeczna z elementarnym poczuciem sprawiedliwości. Wskazała również, że negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w praktyce wyklucza rodzinę z pomocy, mimo faktycznej i ciężkiej opieki. Skarżąca opisała szczegółowo trudną sytuację zdrowotną rodziców, w tym postępującą chorobę [...] matki oraz liczne schorzenia ojca, a także ich wzajemne konflikty i brak możliwości samodzielnej opieki. Podkreśla, że sama ponosi wszystkie koszty leczenia i opieki, nie ma wsparcia, nie może podjąć pracy, a obecna decyzja pozbawia ją niezbędnej pomocy finansowej. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, argumentując, że obecna odmowa jest dla niej niesprawiedliwa i nie uwzględnia rzeczywistego stanu faktycznego i potrzeb opiekuńczych. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej P.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie, z mocy przepisu art. 63 ust. 1, 2 i 3 u.ś.w. do oceny spełnienia przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego – w przypadku Skarżącej - zastosowanie mają nadal przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, jednakże z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, bez znaczenia pozostaje wiek, w którym powstała niepełnosprawność, a istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym. W przedmiotowej sprawie kwestia ta nie była sporna – matka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do wykładni tego przepisu. W stanie faktycznym sprawy wykazane bowiem zostało, że ojciec Skarżącej - mąż matki Skarżącej, K. L. legitymuje się jedynie orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, a jednocześnie jego stan fizyczny, wynikający z ustaleń zawartych w aktach sprawy, nie wskazuje aby miał realną możliwość sprawowania osobistej opieki nad żoną. W ocenie organów obu instancji, sam fakt nielegitymowania się przez męża osoby wymagającej opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca natomiast, powołując się na orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych, argumentuje o konieczności uwzględnienia - jako przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia - braku realnych możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Skarżącej przez jej męża, mimo że nie legitymuje się on orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Spór ten - pierwotnie rozstrzygany niejednorodnie w orzecznictwie sądów administracyjnych - definitywnie rozstrzygnęła uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r. - I OPS 2/22. W treści uchwały NSA podkreślił, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Z art. 269 § 1 P.p.s.a. wynika, że stanowisko zajęte w uchwałach NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Zgodnie bowiem z tym przepisem, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego, rozpoznający sprawę, nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Owa ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których zastosowanie ma przepis interpretowany w uchwale (por. wyrok NSA z 15 października 2020 r., sygn. II FSK 1579/18). Dopóki więc nie nastąpi zmiana zaprezentowanego w uchwale stanowiska, sądy administracyjne winny je respektować. Innymi słowy, ogólna moc wiążąca uchwał powoduje, że z chwilą ich podjęcia wiążą one sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których stosowany będzie interpretowany przepis. Automatycznie zatem, wykładnia przepisów wynikająca z treści uchwały 7 sędziów NSA staje się wiążąca dla organów administracji publicznej stosujących interpretowany przepis. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany w uchwale z 14 listopada 2022 r. i nie widzi podstaw do inicjowania procedury o której mowa w art. 269 § 1 P.p.s.a. W tej sytuacji, nie ma wątpliwości, że w przypadku, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, organ administracji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom. Organ nie może już więc badać innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez małżonka, gdyż sam brak możliwości sprawowania opieki przez małżonka, nie legitymującego się orzeczeniem o znacznej niepełnosprawności, nie jest przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki, warunkujące przyznanie Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro bowiem osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem wymaganym przez ustawodawcę, to mimo, że istnieją przesłanki świadczące o tym, że sprawowanie faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną napotyka obiektywne trudności – mąż osoby niepełnosprawnej cierpi na szereg schorzeń uniemożliwiających mu sprawowanie opieki nad inną osobą - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie kolejnej w grupie osób zobowiązanych do alimentacji - tj. Skarżącej będącej córką osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki. Ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego, z uwagi na stan zdrowia, powinna być rozstrzygana orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasadnie zatem organ administracji publicznej przywołał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ww. uchwałę NSA oraz wobec niespornych ustaleń, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Odnotowania wymaga, że organy orzekające w sprawie, w żaden sposób nie zanegowały stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, konieczności udzielania jej pomocy i opieki, faktycznie sprawowanej opieki przez Skarżącą, jej zaangażowania oraz wykonywanych czynności opiekuńczych, a także aktualnego stanu zdrowia małżonka osoby wymagającej opieki - a ojca Skarżącej. Powyższe okoliczności nie pozostawały w sprawie sporne, jednakże wobec związania stanowiskiem zaprezentowanym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu uprzedniego korzystania przez Skarżącą z przedmiotowego świadczenia, przyznanego w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych za poprzednie okresy, podkreślić należy, że opisana wyżej uchwała jest wiążąca od chwili jej wydania. Stąd inna interpretacja przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przed datą wydania uchwały, z uwagi na którą Skarżącej w uprzednich okresach przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne, nie rzutuje obecnie na prawidłowość wykładni tychże przesłanek w okresie po wydaniu uchwały. Z przyczyn szczegółowo wskazanych powyżej, Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Mając więc na względzie obowiązujący stan prawny oraz ww. uchwałę NSA, należało odmówić Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.