II SA/Rz 338/11

Dnia 19 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2011 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A.R. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.R. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] lutego 2011r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności wykonania robót budowlanych - postanawia – 1. zwolnić skarżącego od obowiązku pokrycia pełnych kosztów sądowych ponad wysokość 100 zł, 2. odmówić ustanowienia adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2011 roku Sąd w osobie referendarza sądowego zwolnił A.R. od obowiązku pokrycia kosztów sądowych ponad wysokość 100zł (pkt 1) oraz odmówił ustanowienia adwokata z urzędu (pkt 2). W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż wnioskodawca posiada możliwości finansowe, które są wystarczające do częściowego współuczestniczenia w kosztach wszczętej przez niego sprawy, a także, że wypełnił przesłanki przyznania prawa pomocy w granicach częściowych. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od wskazanego wyżej postanowienia w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o niskich dochodach w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Nie ma ono charakteru uznaniowego, lecz podlega określonym regułom. Zwolnienie od kosztów sądowych jest z jednej strony realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a.- na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu, w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, jest - zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r. II FZ 137/2005 niepubl.). Z określenia "gdy wykaże" wynika bezsprzecznie, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach. Strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie udzielenia pomocy prawnej traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy Sąd stwierdza, iż wniosek Adama Różyckiego zasługuje na uwzględnienie jedynie w części. Skarżący nie wykazał bowiem, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a zatem, iż spełniona jest w jego wypadku przesłanka przyznania prawa pomocy określona w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., równocześnie jednak zastosowanie ma w odniesieniu do skarżącego instytucja częściowego przyznania prawa pomocy określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Na podstawie złożonego przez skarżącego oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd ustalił, że pozostaje on w związku małżeńskim. Zamieszkuje wraz z żoną oraz synem (16 lat) i córką (21 lat) w wynajmowanym mieszkaniu. Skarżący wraz z żoną są właścicielami 1/5 nieruchomości, 50 m ² mieszkania oraz samochodu marki Mazda Premacy. Na deklarowane koszty utrzymania rodziny składają się wydatki związane ze studiami córki w wysokości ok. 1000 – 1200 zł miesięcznie, rachunki i podatki związane z udziałem we współwłasności kamienicy - 400 zł rocznie, wynajem mieszkania – 400 zł miesięcznie, ogrzewanie ok. 4. 000 zł rocznie, woda i śmiecie - 190 zł na 2 miesiące, prąd – 550 zł na pół roku, Internet i telefon – 115 zł miesięcznie, gaz 42 zł na 2 miesiące. Według oświadczenia skarżącego rodzina osiąga dochody brutto w wysokości 3. 282, 70 zł, na które składa się wynagrodzenie skarżącej (2700 zł) oraz zasiłek dla bezrobotnych pobierany przez jego żonę (582, 70 zł) Wbrew twierdzeniom składającego wniosek, uzyskiwany przez jego rodzinę dochód wystarcza on zaspokojenie podstawowych potrzeb tj. mieszkania i jego utrzymania. Wystarcza on także z pewnością na zakup żywności, ubrań, czy tzw. środków czystości - wniosek nie wskazuje, iż skarżącemu brak jest środków na powyższe. Ze złożonego oświadczenia nie wynika także, jakoby skarżący zalegał z bieżącymi opłatami. Nie sposób pominąć, że rodzina skarżącego dysponuje stałymi dochodami, dwoma lokalami mieszkalnymi oraz pojazdem samochodowym. Warto podkreślić, że z oświadczeń wnioskodawcy nie wynika, aby zachodziły w jego przypadku szczególne okoliczności (np. ciężka choroba, niepełnosprawność, poniesienie strat w wyniku nieprzewidzianych zdarzeń losowych) świadczące o trudnym położeniu życiowym, czy też mogące skutkować ponadprzeciętnie wysokimi kosztami związanymi z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb bytowych. Należy wskazać, iż kosztu najmu mieszkania, ponoszonego przez skarżącego nie można uznać za koszt na zaspokajania podstawowych potrzeb, skoro skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, w której mógłby zamieszkać. W kontekście przyznania prawa pomocy nie ma znaczenia kwestia ewentualnych konfliktów z pozostałymi współwłaścicielami. Tak więc nie sposób przyjąć, aby skarżący i jego rodzina mogli ponieść dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kosztów sądowych, a tym samym, że nie mogą ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a jej zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. GZ 71/2004 ONSAiWSA 2005/1 poz. 8). Należy podkreślić, że prawo wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (wysokość stawki minimalnej za udział w postępowaniu, którego wniosek dotyczy wynosi 240 zł, co wynika z § 18 ust. 1 pkt 1) c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2002.163.1348)). Jest to koszt możliwy do wygospodarowania przez skarżącego. Dodatkowo wskazać należy, że ocena wniosku o ustanowienia adwokata z urzędu dokonana w kontekście dotychczasowego samodzielnego sposobu prowadzenia niniejszej sprawy sądowej nie potwierdza, jakoby skarżący znajdował się w wyjątkowej sytuacji uzasadniającej przyznanie profesjonalnego pełnomocnika. Z uwagi na powyższe zasadnym jest zwolnienie skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w części, gdzie zobowiązany będzie do ich poniesienia w "symbolicznej" kwocie. Zwolnienie od kosztów sądowych ponad wysokość 100 zł oznacza bowiem, iż skarżący nie będzie w niniejszej sprawie ponosił żadnych kosztów, poza uiszczeniem wpisu sądowego. Brak jest natomiast przesłanek do ustanowienia dla skarżącego adwokata z urzędu. Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd orzekła jak w sentencji postanowienia.