II SA/Rz 346/08

Dnia 8 stycznia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2009 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2008 roku, nr [...] w przedmiocie uznania zarzutu za nieuzasadniony - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2008r., sygn. akt II SA/Rz 346/08 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku G. L. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. W otwartym do wniesienia środka zaskarżenia terminie, skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o uchylenie postanowienia i o zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. Wskazał, iż zaskarżone postanowienie jest dla niego krzywdzące. Brak środków materialnych na uiszczenie opłat sądowych spowodowany jest osiąganiem przez niego niewielkich dochodów, które w całości przeznacza na wydatki związane z życiem codziennym (utrzymanie domu, opłaty za telefon, żywność, lekarstwa, opłaty eksploatacyjne: woda, gaz, prąd, opał). Niskie dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie opłat związanych z postępowaniem sądowym. Skarżący wskazał także, że prowadzone wspólnie z matką gospodarstwo rolne, jedyne źródło utrzymania, jest niedochodowe. Fakt pobierania przez jego matkę emerytury nie oznacza, iż ma ona "obowiązek łożenia na utrzymanie dorosłego syna". W dalszej części sprzeciwu G. L., powołując się na orzecznictwo podkreślił, iż Sąd winien zwolnić go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, biorąc pod uwagę wyłącznie jego dochody, a nie "domniemane dochody skarżącego i jego matki". Pismem z dnia 04 grudnia 2008r., działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. tut. Sąd wezwał G. L. do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez wyjaśnienie rozbieżności wynikających z zalegającego w aktach sądowych oświadczenia z dnia 22.09.2008r. oraz złożonego sprzeciwu. Rozbieżności te dotyczyły osiąganych (poza dopłatami do gruntów rolnych) dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący wyjaśnił, iż żadnych rozbieżności nie ma, a on rzetelnie opisał stan faktyczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie udzielenia pomocy prawnej traci moc, a Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania, jest określona w art. 199 P.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, a w szczególności do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, Sąd uznał, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego na urzędowym formularzu PPF jak i na podstawie dodatkowych oświadczeń Sąd ustalił, iż G. L. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z 70-letnią matką, na posiadany przez nich majątek składa się dom o pow. 154 m², nieruchomość rolna o pow. 3,4 ha, ciągnik rolniczy C-360 (rok prod. 1975) oraz samochód osobowy Fiat 126p (rok prod. 1985). Źródłem dochodów jest pobierana przez matkę skarżącego emerytura w wysokości 1050 zł. oraz dochody osiągane z gospodarstwa rolnego (uprawy roślinne i hodowla trzody chlewnej). Roczny dochód z gospodarstwa wynosi 5 851,92 zł co daje kwotę 487,66 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, iż całość dochodów z gospodarstwa i środki z dopłat do produkcji rolnej inwestuje w jego rozwój. G. L. wyjaśnił, iż średnie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem jego i matki wynoszą 759 zł., w tym: zakup żywności - 300 zł., lekarstw - 150 zł., utrzymanie domu - 212 zł., opłata za telefon - 80 zł., podatek rolny - 17 zł. Skarżący przedstawił także zaświadczenie lekarskie potwierdzające konieczność stałego zażywania przez niego leków w związku z zaburzeniami nerwicowymi, wyciąg z rachunku bankowego za okres 22.09.2008r. – 30.09.2008r. z saldem 6,54 zł. oraz faktury opłat za telefon za m-c lipiec 2008r. - 62 zł. i sierpień - 79 zł., energię elektryczną za okres 23 maj – 19 lipiec 2008r. - 249 zł., wodę za okres 1 czerwiec – 31 lipiec 2008r. - 44 zł. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę sytuację majątkową i dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Dokonana analiza oświadczenia, nie uprawnia jednak do stwierdzenia złej sytuacji finansowej wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych. Możliwość poniesienia kosztów sądowych bez powodowania uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wiąże się z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty). Ze wskazanych wyżej informacji wynika, iż łączne dochody skarżącego i jego matki wynoszą około1537 zł. miesięcznie. Po zsumowaniu powołanych we wniosku i oświadczeniach niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne siebie i matki oszacowanych na 759 zł miesięcznie, pozostaje kwota 788 zł. Nadto, skarżący osiąga dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, co potwierdza jego stwierdzenie, iż "uzyskiwane dochody i środki z dopłat inwestuje w gospodarstwo". Podkreślenia wymaga fakt, iż informację o niedochodowości gospodarstwa i prowadzenie go na granicy opłacalności, Sąd uznał za niewiarygodną i złożoną jedynie na użytek postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Ponadto opłacenie przez G. L. wpisu od skargi w kwocie 100 zł potwierdza, iż wbrew twierdzeniom o braku możliwości poczynienia oszczędności ma zdolność wygospodarowania pewnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Wskazuje na to także wcześniejsze uiszczenie przez niego w takiej samej wysokości wpisu od skargi w sprawie objętej sygn. akt II SA/Rz 60/07. Oceniając sytuację finansową i życiową G. L., Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny i przekonywujący spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania, ponoszone ewentualnie opłaty sądowe nie będą przekraczać możliwości finansowych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, zagrażające uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Podkreślić należy, iż uszczerbek o którym mowa musiałby dotyczyć jedynie najbardziej podstawowych potrzeb tj. potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania. Te zaś potrzeby, jak wskazał sam wnioskodawca, na bieżąco są zaspokajane. W ocenie Sądu G. L. jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych Należy jednak podkreślić, iż zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Z tych względów na mocy art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.