II SA/Rz 349/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Sawuła Sędziowie NSA Małgorzata Wolska AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie rekompensaty za podział nieruchomości -skargę oddala- II SA/Rz 349/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Starosta umorzył postępowanie administracyjne w sprawie o wypłatę rekompensaty za podział działki nr 101 i sprzedaż działki nr 101/2 powstałej w wyniku podziału działki nr 101 położonej w K.G. wszczęte na wniosek K.M. W odwołaniu skarżąca K.M. stwierdziła, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca. Podniosła, że decyzją z [...]r. nr [...] Naczelnik Miasta i Gminy w K. przyznał jej matce F.K. działkę podwórkową nr 101. W punkcie 4 decyzji zapisano, że budynki wyłączone z przejętego gospodarstwa rolnego znajdują się na działce nr 101 stanowiący obszar gruntu niezbędny do korzystania z tych budynków. Decyzja uprawomocniła się w 1979r. i organ nie mógł dokonać podziału działki nr 101 na podstawie art. 51 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i członków ich rodzin (Dz. U. nr 32 z 1977r.). Organ nie wyjaśnił w jakim czasie i na jakiej podstawie nastąpił podział działki nr 101, a przy tym nie są znane losy oryginału dokumentów geodezyjnych. Protokół z wydzielenia działki sporządzony rzekomo 24.03.1980r., zdaniem skarżącej nie posiada żadnych znamion dokumentu prawnego, a na dokumencie tym znajduje się sfałszowany podpis matki skarżącej. Uznała, że wydzielenie działki podwórkowej nr 101 winno być dokonane zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego poprzez wydanie decyzji, a nie napisanie cyt.: "dzikiego protokołu" w sytuacji, gdy matka miała 3 klasy szkoły podstawowej i nie umiała dobrze pisać. Jako uzasadnienie prośby o rekompensatę wskazała na przepisy art. 415 do 420 Kodeksu cywilnego. Za błędne uznała też odsyłanie jej w tej sprawie na drogę postępowania cywilnego. Oświadczyła, że nie domaga się odszkodowania tylko rekompensaty i wskazała na brak dobrej woli starosty w tym zakresie. - 2 - Na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie organ odwoławczy decyzją z dnia [...]r. nr [...] uznał za słuszne stanowisko organu I instancji o braku podstaw do kontynuowania postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że podział działki nr 101 nastąpił w związku z nieodpłatnym przejęciem przez Państwo gospodarstwa rolnego od F.K. za emeryturę. Przejęcie na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego nastąpiło dwoma decyzjami Naczelnika Miasta i Gminy K. – decyzją nr [...] z dnia [....]r. którą przejęto ¾ gospodarstwa od F.K. oraz drugą decyzją przejęto ¼ część tego samego gospodarstwa rolnego za spłaty pieniężne od wnioskodawczyni. W decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przedwcześnie oznaczono całą działkę nr 101 jako obszar gruntu niezbędny do obsługi istniejących na niej budynków ponieważ faktycznie wydzielenie gruntu niezbędnego do ich obsługi nastąpiło 24.03.1980r. Prawne określenie terminu "niezbędny do korzystania" nie wprowadza dowolności w ustaleniu powierzchni działki zabudowanej, lecz ogranicza wielkość wydzielonej nieruchomości. Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Naczelnik Miasta i Gminy w K. przeniósł własność działki nr 101/1 o pow. 0,07 ha na rzecz skarżącej, jako teren zabudowany budynkami stanowiącymi odrębną własność niezbędną do ich obsługi. Kierownik Urzędu Rejonowego w K. decyzją z [...]r. nr [...] orzekł o zwrocie działek nr 72 i nr 111 o łącznej powierzchni 0.13 ha na rzecz K.M.- następcy prawnego F.K. Natomiast decyzją z [...]r. nr [...] odmówił zwrotu działek nr 70 i 101/2, pomimo, że były ustalone w protokole z [...]r. jako działki dożywotniego użytkowania. Działki te w czasie postępowania o zwrot nie były własnością Skarbu Państwa lub gminy tylko własnością osób fizycznych. Zgodnie z art. 118 ust. 3 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. nr 7, poz. 25) przepisów ustępu 1-2a nie stosuje się, jeżeli przyznanie prawa własności naruszałoby prawa osób trzecich, a taka sytuacja zaistniała w tym przypadku. Organ wyjaśnił, że w postępowaniu administracyjnym nie rozstrzyga się roszczeń cywilnych. - 3 - Wobec bezprzedmiotowości postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. zostało umorzone. W skardze skarżąca K.M. powtórzyła argumenty odwołania wskazując na bezprawne działania Starosty i Samorządowego Kolegium Odwoławczego, kwestionując w szczególności skład zespołu orzekającego w zakresie jego bezstronności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 stawy z dnia 30 lipca 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy takiej ocenie zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest nieuzasadniona. - 4 - Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja umarzająca postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek K.M. z [...]r., w którym skarżąca domaga się rekompensaty za bezprawnie dokonany podział działki podwórkowej nr 101 przyznanej do bezpłatnego użytkowania, matce skarżącej F.K. decyzją Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [....]r. nr [...] o nieodpłatnym przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego w ¾ cz. o pow. 1.10 ha, stanowiącego własność F.K. w K.G. W tej ostatniej decyzji organ podał, że budynki wyłączone z przejętego gospodarstwa rolnego znajdujące się na działce nr 101, stanowiącej obszar gruntu niezbędny do korzystania z tych budynków pozostawia się w bezpłatnym użytkowaniu F.K. Działkę nr 101 podzielono, a nowopowstała działkę nr 101/2 została sprzedana Dodać należy, że swoje żądanie skarżąca wywodzi z art. 415-420 Kodeksu cywilnego. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a. Stosownie do tego przepisu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W świetle ustaleń doktryny procesu administracyjnego (patrz. G Łaszczyca w G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan "Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego – Zakamycze 2005r.) oraz orzecznictwa sądowego przedmiot postępowania administracyjnego istnieje, jeśli zostaną spełnione łącznie następujące warunki: - w sprawie działa organ administracji publicznej; - organ ten jest właściwy do podjęcia rozstrzygnięcia w tej sprawie (właściwość rzeczowa); - sprawa ma charakter indywidualny – dotyczy ona imiennie oznaczonego podmiotu oraz konkretnych jego praw lub obowiązków (podwójna konkretność decyzji); - 5 - - rozstrzyganie o sprawie następuje w formie decyzji administracyjnej; - w przepisach materialnego prawa administracyjnego zawarta jest norma kompetencyjna upoważniająca organ do podjęcia takiego rozstrzygnięcia; - nie zostało w sprawie podjęte ostateczne rozstrzygnięcie; - zrealizowany został pewien stan faktyczny odpowiadający generalnie hipotezie określonej w normie zawierającej normę kompetencyjną - istnieje podmiot mogący być stroną postępowania (zdolność administracyjnoprawną), który dysponuje interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. (legitymacja procesowa) i zgłosił inicjatywę wszczęcia postępowania. W niniejszej sprawie skarżąca nie domaga się zwrotu nieruchomości, która objęta była ww. decyzją o nieodpłatnym przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, ale wypłaty rekompensaty za dokonany z naruszeniem prawa podział działki nr 101 i sprzedaż powstałej działki nr 101/2. Zatem w rozpoznawanej sprawie Sąd poddał ocenie, czy organy prawidłowo przyjęły, że postępowanie o wypłatę rekompensaty jest bezprzedmiotowe. Przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. nr 7, poz. 25 ze zm.) w art. 118 stworzyły możliwość przyznania nieodpłatnie własności działki pozostawionej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w myśl dotychczasowych przepisów osobie, której przysługuje prawo użytkowania gruntu. Podobnie rzecz przedstawia się z działkami, na których znajdują się przekazane do nieodpłatnego korzystania lokale mieszkalne i pomieszczenia gospodarskie o ile osobie tej przysługuje prawo użytkowania gruntu lub prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w myśl dotychczasowych przepisów (ust. 1 i 2 ). Decyzje w tych sprawach wydaje starosta (ust.4). Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby włada w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną - 6 - nieruchomością (ust.2a art. 118 wyż. cyt. ustawy). Przepisów art. 118 ust. 1-2a tej ustawy nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Cytowany przepis dopuszcza przyznanie prawa własności użytkowanej działki lub lokalu mieszkalnego i budynków gospodarczych w przypadku, - gdy działka przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, - warunek wymieniony w tiret 1 doznał ograniczenia poprzez wprowadzenie zapisu, że przeniesienie własności nie może naruszyć prawa osób trzecich do działki lub budynków. Wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie przewidział zapłaty odszkodowania, czy tak jak tego żąda skarżąca rekompensaty. Skoro wiec brak jest podstawy prawnej do merytorycznego orzekania o rekompensacie to zaistniał przypadek bezprzedmiotowości postępowania, a w konsekwencji brak możliwości merytorycznego orzekania w sprawie. Zasadnie wiec organy umorzyły postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W tej sytuacji zapadłe rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż bezprzedmiotowe jest postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy ( wyrok NSA z 23.01.2003r. sygn. akt II SA 428/01 LEX nr 137801). Należy jednak zauważyć, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie w pełni odpowiada warunkom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. zwłaszcza w zakresie uzasadnienia prawnego. Organ ograniczył się bowiem do opisania stanu faktycznego przedstawiając starania skarżącej o zwrot nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego przekazanego nieodpłatnie na rzecz Państwa, natomiast pominął uzasadnienie prawne, bowiem stronie skarżącej nie wyjaśniono przesłanek umorzenia - 7 - postępowania administracyjnego. Naruszenie to nie jest naruszeniem mogącym mieć wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia. Podnoszone przez skarżącą okoliczności odnośnie nienależytego dokonania podziału nieruchomości nr 101, włącznie nawet z zakwestionowaniem podpisu F.K. na protokole wydzielenia działki do dożywotniego użytkowania spisanego [...]., nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia wydanego przez organy orzekające w sprawie, bowiem postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony, co powoduje, że organy są związane treścią wniosku strony, a skarżąca domagała się rekompensaty za nieprawidłowy podział nieruchomości. Mając na względzie przedstawiony stan faktyczny i prawny Sąd uznał, ze skarga jest nieuzasadniona i na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.