II SA/Rz 349/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant st. sekr. sąd. Paweł Kozik po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 15 października 2008 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego -skargę oddala- do wyroku z dnia 15 października 2008 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie przepisów art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 KPA oraz art. 16 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 3 pkt 20 lit. b, art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 3a, 3b i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903) po rozpatrzeniu odwołania J. W. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] marca 2008 r., Nr [...] w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu aktu podano, że organ I instancji na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne i art. 104 KPA po ponownym rozpatrzeniu wniosku J. W. o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego przyznał wnioskodawcy na okres od 1 listopada 2007 r. do dnia 31 marca 2009 r. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. W odwołaniu wniesionym od tej decyzji J. W. wniósł o jej częściowa zmianę i przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od dnia 1 grudnia 2006 r. W motywach odwołania podniósł, że wypłata zasiłku pielęgnacyjnego powinna nastąpić od 1 grudnia 2006 r. nawet bez składania wniosku. Ponadto podkreślił, że nie został dostatecznie poinformowany o trybie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego i nie wiedział, iż w myśl art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych powinien taki wniosek złożyć bezpośrednio w chwili, gdy odwołał się od niekorzystnego orzeczenia o niepełnosprawności ZUS i gdy zostało wszczęte postępowanie sądowe w tej sprawie, a także nie został wcześniej poinformowany o konieczności dołączenia stosownego zaświadczenia o powyższym fakcie. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Organ ten wskazał, że zgodnie z przepisami art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903), zasiłek pielęgnacyjny, w wysokości 153,00 zł miesięcznie, przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia, a więc w takiej sytuacji, jaka ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Sąd Okręgowy w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 18 czerwca 2007 r. sygn. akt [...] zmienił decyzję ZUS Oddział w J. z dnia 18.12.2006 r. w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy "prawo do renty socjalnej z tytułu nadal trwającej całkowitej niezdolności do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu powstałego przez 18 rokiem życia od daty wstrzymania wypłaty renty do marca 2009 r." Ilekroć w ustawie jest mowa o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - oznacza to natomiast zarówno niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jak również całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ tak właśnie stanowi przepis art. 3 pkt 20 lit. a i b ustawy. W sprawie wątpliwości nie budzi ustalenie przez organ pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy albowiem uzupełniony w toku ponownego jej rozpatrywania materiał dowodowy potwierdza okoliczności wskazane przez ten organ w piśmie z dnia 19.03.2008 r. w tym m. innymi nieskorzystanie przez J. W. z prawa wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 31.01.2007 r., którym Zespół ten zaliczył go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 7.11.2006 r. do 31.12.2007 r. Z akt sprawy, a także z treści odwołania wynika ponadto, że J. W., mimo iż wcześniej otrzymywał zasiłek pielęgnacyjny do 30.11.2006 r., wniosek o ustalenie prawa do tego zasiłku złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej dopiero w dniu 14.11.2007 r., a także i to, że do dnia złożenia tego wniosku nie poinformował Ośrodka o postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia jego całkowitej niezdolności do pracy przez ZUS oraz przed Sądem Okręgowym w K. Ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata, w tym także do zasiłku pielęgnacyjnego, stosownie do art. 23 ust. 1 ustawy, następuje na wniosek - między innymi pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności (ust. 4 pkt 4 lit. b cyt. artykułu ustawy), podczas gdy prawo do tego zasiłku ustala się na "począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami... na czas nieokreślony", chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony, bowiem w tym przypadku prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, jak stanowią przepisy art. 24 ust. 2 i ust. 4 ustawy. Brzmienie przepisów art. 24 ust. 3a i ust. 3b jest natomiast następujące : "3a. W przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. 3b. W przypadku, o którym mowa w ust. 3a, osoba do wniosku o świadczenie rodzinne uzależnione od niepełnosprawności dołącza zaświadczenie właściwej instytucji potwierdzające złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Z przytoczonych przepisów wynika, że ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, do których art. 2 pkt 2 ustawy zalicza m. innymi zasiłek pielęgnacyjny, a także wypłata tych świadczeń, może zostać dokonana wyłącznie po zgłoszeniu w tym przedmiocie przez osobę uprawnioną wniosku, którego wzór określony został w załączniku 3 do rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, nie podlega natomiast, wbrew twierdzeniom odwołującego, przyznaniu i wypłaceniu z urzędu. Warunkiem wymaganym do ustalenia prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jest złożenie wniosku o kontynuację świadczenia oraz zaświadczenia właściwej instytucji potwierdzającego złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, wymagane przytoczonym wyżej przepisem art. 24 ust. 3b ustawy. Skoro J. W. zwrócił się do GOPS wnioskiem złożonym w tym Ośrodku w dniu 14 listopada 2007 r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jak wprost stanowi przepis art. 24 ust. 2 ustawy, podczas gdy przepis ust. 3 a tego artykułu nakazuje ustalić prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności nie wcześniej niż od miesiąca, w którym złożony został wniosek o kontynuację świadczenia, wnioskowane w przedmiotowej sprawie przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od grudnia 2006 r. nie znajduje oparcia ani podstaw w przytoczonych wyżej przepisach. Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżył J. W. i zarzucając jej naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 24 ust. 3a poprzez nieuwzględnienie jego "nadal trwającej całkowitej niezdolności do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu powstałego przed 18 rokiem życia od daty wstrzymania wypłaty renty do marca 2009" - orzeczonej wyrokiem Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2007 r. sygn. akt. [...] domagał się zmiany zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy z dnia [...] marca 2008 r., Nr [...] w ten sposób, że zostanie mu wyrównany zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 grudnia 2006 r do 31 października 2007 r. W uzasadnieniu skargi podał, że istotnie wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego do GOPS wniósł w listopadzie 2007 r., kiedy to uzyskał wypis wyroku Sądu Okręgowego w K. Wcześniej nie został pouczony przez Ośrodek Pomocy Społecznej o tym, że musi złożyć wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, gdy toczy się postępowanie odwoławcze o ustalenie niepełnosprawności. W lutym 2007 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego - jednakże przy braku przesłanek do tego zasiłku - wniosek ten został mu zwrócony. GOPS był informowany o tym, że w dniu 7.11.2006 r. złożył wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. Jak z powyższego wynika - zdaniem skarżącego - w jego przypadku istnieje kontynuacja orzeczeń o niepełnosprawności. Art. 24 ust. 3 a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, iż w razie utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego - prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak, niż od miesiąca w którym wpłynął wniosek. Ust. 2 ww. artykułu stanowi, iż prawo do świadczeń ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Art. 24 ust. 2 ustawy został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt. P 28/07 - w jakim stanowi, iż w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności (...) prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek - za niezgodny z Konstytucją RP. W jego przypadku bezspornym jest fakt posiadania umiarkowanego stopnia niepełnosprawności : Powiatowy Zespół ds Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia 03.12.2007 r. nr [...] zaliczył go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wraz zapisem, iż niepełnosprawność przypadku powstała przed 16 rokiem życia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7.11.2006 r do 31.12.2009, a Sąd Okręgowy w K. wyrokiem dnia 18 czerwca 2007 r. sygn. akt [...] uznał, iż nadal jest całkowicie niezdolny do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu powstałego przed 18 rokiem życia. Rozstrzygnięcie SKO jest dla skarżącego krzywdzące - organ wydający decyzję w ogóle nie wziął pod uwagę daty powstania niepełnosprawności, ani tego, iż postępowanie w sprawie ustalenia prawa do renty socjalnej a tym samym ustalenie całkowitej niezdolności do pracy nastąpiło w trybie odwoławczym przed Sądem powszechnym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) -zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach dokonywanej kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący. J. W. wnioskiem z dnia 14.11.2007 r. domagał się ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 grudnia 2006 r do 31 października 2007 r. Organ I instancji uznał, że skarżący spełnia określone w art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą przesłanki do przyznania mu zasiłku pielęgnacyjnego. W oparciu o przepis art. 24 ust. 3a ustawy organ uznał, że zasiłek może być J. W. przyznany na okres od 1.11.2007 r. do 31.03.2009 r. Właśnie kwestią sporną pomiędzy stronami jest problem określenia daty od której należy wypłacić skarżącemu przedmiotowy zasiłek. W tej materii organ kierował się art. 24 ust. 3a ustawy i okolicznością, że skarżący złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia w dniu 14.11.2007 r., nie składając we wcześniejszym okresie wniosku o kontynuację świadczenia rodzinnego ani zaświadczenia właściwej instytucji potwierdzającego złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Takie stanowisko organu I instancji zaaprobował organ II instancji utrzymując - w wyniku rozpoznania odwołania - decyzję Wójta Gminy z dnia [...].11.2007 r. Natomiast według strony skarżącej powinien otrzymać świadczenie od dnia 1.12.2006 r. do 31.03.2009 r., bowiem jest ono kontynuacją pobieranego wcześniej świadczenia, poza tym nie został przez organ I instancji pouczony o obowiązku złożenia wniosku o kontynuację świadczenia oraz o konieczności złożenia zaświadczenia właściwej instytucji potwierdzające złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności. Rozstrzygając problem sporny między stronami Sąd stoi na stanowisku, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, dlatego skarga J. W. nie mogła zostać uwzględniona. Poza sporem pozostaje, że J. W. otrzymywał zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1.09.2005 r. do 30.11.2006 r. W dniu 31.01.2007 r. J. W. uzyskał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z którego wynikało, że zaliczony został do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z tym że niepełnosprawność powstała po 21 roku życia. Takie ustalenia orzeczenia wskazywały, że skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania mu zasiłku pielęgnacyjnego. Od orzeczenia tego J. W. nie odwołał się do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Decyzją z dnia 18.12.2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. odmówił J. W. przyznania renty socjalnej ustalając, że nie jest on całkowicie niezdolny do pracy. Dopiero wyrokiem z dnia 18.06.2007 r. Sąd Okręgowy w K. uznał, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu powstałego przed 18. rokiem życia. Apelację wniesioną przez ZUS od tego wyroku w dniu 28.09.2007 r. oddalił Sąd Apelacyjny w R. Zgodnie z przepisem art. 3 pkt 20 lit. b ustawy umiarkowany stopień niepełnosprawności oznacza między innymi całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dopiero wskazany wyżej wyrok, który uznał, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu powstałego przed 18. rokiem życia przesądził o istnieniu u skarżącego przesłanek do przyznania mu zasiłku pielęgnacyjnego. Jak wspomniano wyżej poza sporem pozostaje, że J. W. otrzymywał zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1.09.2005 r. do 30.11.2006 r. Z tej przyczyny do tego, by przyznać mu to świadczenie od dnia 1.12.2006 r. koniecznym byłoby uznać, że złożone przez niego orzeczenie o niepełnosprawności jest kontynuacją poprzedniego orzeczenia, a ponadto skarżący musiałby złożyć wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego wraz z zaświadczeniem właściwej instytucji, potwierdzającym złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 3a i 3b ustawy). W przypadku J. W. nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przyznanie mu zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1.12.2006 r., jako kontynuacji poprzednio pobieranego zasiłku. Można przyjąć, że złożone wyroki Sądu Okręgowy w K. z dnia 18.06.2007 r. i Sądu Apelacyjnego w R. z dnia 28.09.2007 r., gdzie uznano, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu powstałego przed 18. rokiem życia stanowią kontynuację poprzednio wydanego orzeczenia o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności. Postępowanie w tej materii zostało wszczęte jeszcze przed upływem ważności poprzednio wydanego orzeczenia (orzeczenie lekarza ZUS pochodzi z dnia 17.11.2006 r.), a rozpoznane w nim schorzenie jest tożsame z wcześniejszym. Nie można jednak przyjąć, że J. W. spełnił pozostałe warunki do przyznania mu świadczenia od dnia 1.12.2006 r. Mianowicie poza sporem pozostaje, że złożył on wniosek o przyznanie świadczenia dopiero w dniu 14.11.2007 r., nie przedstawił też w okresie wcześniejszy organowi zaświadczenia właściwej instytucji, które potwierdzałoby złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Brak wcześniejszego wniosku o kontynuację świadczenia oraz wskazanego wcześniej zaświadczenia wyklucza możliwość przyznania skarżącemu świadczenia od dnia 1.12.2006 r. z uwagi na brzmienie przepisu art. 24 ust. 3a i 3b ustawy. Odnosząc się do zarzutów skargi uznać należy, że nie zasługują one na uwzględnienie. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostają okoliczności, które spowodowały to, że skarżący nie złożył wniosku o kontynuację świadczenia wraz ze stosownym zaświadczeniem. Istotnym w tej materii jest jedynie fakt, że takowy wniosek i zaświadczenie złożone nie zostały, co wynika w sposób jednoznaczny z materiału dowodowego zebranego w sprawie. W analizowanej sprawie nie może mieć zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt. P 28/07 uznający art. 24 ust. 2 ustawy za niezgodny z Konstytucją RP, skoro podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 24 ust. 3a i 3b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.