II SA/Rz 352/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 2 maja 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania błędów pisarskich - postanawia - I. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. J. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowienie Wojewody [...] w przedmiocie sprostowania błędów pisarskich. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Następnie, we wniosku złożonym na urzędowym formularzu (PPF) skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w domu o pow. 85,63 m.kw. Stan prawny tego obiektu nie jest uregulowany. Wymieniony jako swój majątek wskazał także nieruchomość rolną o pow. 0,16 ha, w której posiada udział oraz budynek gospodarczy o pow. 15 m.kw, których stan prawny także nie jest uregulowany. Zaznaczył, że żadnych przedmiotów wartościowych nie posiada, a tylko sprzęt gospodarstwa domowego. Wnioskodawca podał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, na dowód czego przedłożył stosowne zaświadczenie. Jego dochody to świadczenia pobierane z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w postaci: zasiłku celowego w wysokości 100 zł na zakup posiłku lub żywności (przyznanego na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2017 r.) oraz zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w wysokości 317 zł (przyznanego na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2017r.). Jako wydatki skarżący wskazał: podatki – 50 zł, gaz – 55 zł, wywóz śmieci – 9 zł, lekarstwa – 36,02 zł, węgiel – 204,48 zł. Wnioskodawca podniósł, że jest zadłużony na kwotę 2 860 zł z tytułu zakupu opału. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", stronie postępowania sądowego może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., może ono dotyczyć bądź zakresu całkowitego bądź częściowego. W tym pierwszym przypadku obejmuje ono zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie zawodowego pełnomocnika (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast na częściowe prawo pomocy składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zasadniczo jednak to strony postępowania obowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a wynika to z brzmienia art. 199 P.p.s.a. Skoro więc sąd orzeka o przyznaniu prawa pomocy tylko na wniosek strony, to właśnie ona winna przedstawić i uwiarygodnić okoliczności uzasadniające jej żądanie. Wnioskując o wsparcie dany podmiot winien więc podać przekonującą argumentację że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Przy rozstrzyganiu wniosku strony należy mieć nadto na uwadze, że podmiot zamierzający bronić swoich praw na drodze sądowej winien mieć jednocześnie świadomość odpłatności tego postępowania i tego, że wszelkie odstępstwa od powyższej reguły mogą mieć miejsce w naprawdę wyjątkowych sytuacjach, zwłaszcza wówczas, kiedy dotyczą prawa pomocy w całkowitym zakresie. Podmiot taki powinien też mieć na uwadze, że przyznanie prawa pomocy łączy się z koniecznością poniesienia kosztów konkretnego postepowania sądowego przez Skarb Państwa, a więc de facto wszystkich obywateli. Oznacza to, że rozpoznający dany wniosek musi uwzględnić nie tylko sytuację materialną strony występującej o wsparcie, ale także interesy Skarbu Państwa i innych osób, które także ubiegają się o prawo pomocy. Tym samym, rozpoznający wniosek w tym przedmiocie powinien stać na straży celowości wydatkowania środków publicznych, których ilość jest ograniczona. Należy jeszcze wskazać, że z mocy art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przesłanką przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie jest niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając wszystko powyższe na względzie uznano, że właściwym jest uwzględnienie wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych. Wymieniony to bowiem osoba prowadząca samodzielne gospodarstwo domowe, której dochody pochodzą wyłącznie ze środków pomocy społecznej. Aktualnie ich miesięczna wysokość to 417 zł, która jest nieadekwatna do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto strona jest zadłużona na kwotę 2860 zł z tytułu zakupu opału. Równocześnie uznano za niezasadne udzielenie wnioskodawcy wsparcia w szerszym zakresie tj. dotyczącym ustanowienia pełnomocnika w osobie adwokata. Należy bowiem mieć na względzie brzmienie art. 134 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach sprawy i nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi i powołaną w niej podstawą prawną. Unormowanie to skutkuje bowiem tym, iż sąd rozpoznając sprawę, samodzielnie bada ją pod kątem zgodności z prawem i wszelkie stwierdzone uchybienia w tym zakresie uwzględnia dokonując analizy, czy w świetle stosownych uregulowań P.p.s.a. muszą skutkować wyeliminowaniem zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. Ponadto wzięto także pod uwagę, że w wielu sprawach , które J. K. zainicjował przed tut. Sądem ubiegał się on od samego początku o przyznanie całkowitego prawa pomocy tj. zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata i wnioski te były uwzględniane. Również w obecnej sprawie skarżący wniosek o całkowite prawo pomocy złożył już w samej skardze. W świetle natomiast odpowiednich uregulowań P.p.s.a., obecność zawodowego pełnomocnika na tym właśnie etapie sprawy nie jest konieczna. Dlatego też mając na uwadze wyjątkowość instytucji prawa pomocy, jak też ograniczoną ilość środków, z których jest ona finansowana i związany z tym obowiązek badania zasadności ich wydatkowania uznano, że adekwatne do okoliczności faktycznych sprawy jest zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych i jednoczesna odmowa ustanowienia na jego rzecz adwokata. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22.01.2015 r. II GZ 935/14, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podstawę niniejszego orzeczenia stanowi art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.