II SA/Rz 356/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i zobowiązania do ich zwrotu -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] października 2016 r. znak: [...] nr [...], Marszałek Województwa [...] ustalił, że świadczenia rodzinne pobrane przez BK, tj.: 1. zasiłek rodzinny za okres od 1 sierpnia 2013 r. do dnia 31 października 2014 r. oraz od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 28 lutego 2015 r. na dzieci: [...]; 2. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014 /2015 na rzecz ww. dzieci; 3. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na okres od dnia 1 sierpnia 2013 r. do dnia 31 października 2014 r. oraz od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 28 lutego 2015 r.; w łącznej kwocie 6 831 zł są świadczeniami rodzinnymi nienależnie pobranymi, i jednocześnie zobowiązał BK do zwrotu ww. kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Marszałek Województwa [...] podał, że w opisywanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w związku z podjęciem przez ojca dzieci zobowiązanej – MK, legalnego zatrudnienia na terenie Słowacji oraz Litwy. MK był bowiem zatrudniony na terenie Słowacji od 1 sierpnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r. oraz na terenie Litwy w okresie od 1 marca 2014 r. do 3 lutego 2015 r. Organ wskazał, że BK została pouczona o obowiązku powiadomienia organu o każdej zmianie odnoszącej się do sytuacji dochodowej rodziny zarówno w złożonym wniosku, jak i decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2012/2013. Strona nie podjęła jednak współpracy z organem i nie wykazała dochodu uzyskanego przez MK tak w okresie zasiłkowym 2013/2014, jak i składając wnioski o przyznanie świadczeń rodzinnych na kolejne okresy zasiłkowe (2013/2014 i 2014/2015). We wnioskach złożyła natomiast własnoręcznie podpisane oświadczenie, że żaden z członków jej rodziny nie pracuje poza granicami Polski. Wobec powyższego, zdaniem organu I instancji, świadczenia wypłacone w ww. okresie BK uznać należało za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.) – dalej "u.ś.r.", co z kolei zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy, obligowało organ do wydania decyzji o ich zwrocie. BK wniosła odwołanie od tej decyzji podnosząc, że w opisywanej sprawie nie zaistniały przesłanki uprawniające organ do uznania wypłaconych jej świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane. Odwołująca podała, że w momencie składania wniosków o świadczenia rodzinne spełniała ustawowe przesłanki do ich przyznania, zaś organ nie wykazał, aby wobec podjęcia zatrudnienia przez ojca dzieci dochód na osobę w rodzinie przekroczył kryterium ustawowe. Ponadto zdaniem odwołującej się decyzje o przyznaniu świadczeń zawierały pouczenie o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r., niemniej z pouczenia tego nie wynika, aby brak podania rzeczonych informacji skutkował brakiem prawa do pobierania zasiłku rodzinnego. Tym samym nie została prawidłowo pouczona o obowiązku powiadomienia organu pomocy społecznej o podjęciu zatrudnienia poza granicami kraju przez członka rodziny, a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że pobierając świadczenia miała wiedzę o działaniu niezgodnym z prawem. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Marszałka Województwa [...], podzielając w całości stanowisko organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, na podstawie zgromadzonego w aktach materiału dowodowego, w tym oświadczeń odwołującej dołączonych do wniosków o przyznanie świadczeń rodzinnych, pouczeń zawartych w formularzach oraz decyzjach organu, nie sposób uznać, że BK nie została właściwie i skutecznie poinformowania o konieczności powiadomienia Wójta Gminy [...] o wystąpieniu zmian w sytuacji materialno – bytowej rodziny, mających wpływ na przyznanie świadczeń, a zatem m.in. o podjęciu zatrudnienia przez członka rodziny poza granicami kraju. Tym samym niewątpliwie miała wiedzę, że wypłacane jej świadczenia rodzinne są świadczeniami pobranymi nienależnie. Organ odwoławczy podał ponadto, że w opisywanej sprawie nie jest władny badać, czy odwołująca była uprawniona do świadczeń rodzinnych. W pismach z dnia 11 stycznia 2016 r. i 20 kwietnia 2016 r. Marszałek Województwa [...] wezwał BK do przedłożenia dokumentów umożliwiających ponowne ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych w związku z wyjazdem męża do pracy na terenie innego kraju i niezbędnych do rozpatrzenia jej wniosków, jednakże wobec braku aktywności skarżącej, w dniu 10 sierpnia 2016 r. wnioski te zostały pozostawione bez rozpoznania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, BK wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Powtarzając argumentację sformułowaną we wniesionym odwołaniu, zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. art. 30 ust. 2 pkt 1 oraz art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą są świadczeniami nienależnie pobranymi; 2. art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", poprzez jego niezastosowanie i brak umorzenia postępowania w opisywanej sprawie, w sytuacji, w której jest ono bezprzedmiotowe; 3. art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wadliwe ustalenie stanie faktycznego sprawy i przyjęcie, że w opisywanej sprawie za chodzą przesłanki do uznania pobranych świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane, a w konsekwencji, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach sądowej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja takich wad i uchybień nie zawiera, a zatem skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] ustalającą, że pobrane przez skarżącą świadczenia rodzinne są świadczeniami rodzinnymi nienależnie pobranymi i zobowiązującą ją do ich zwrotu. Nie jest kwestionowane przez strony postępowania, że w okresie od 1 sierpnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r. mąż skarżącej był zatrudniony na terenie Słowacji, a w okresie od 1 marca 2014 r. do 3 lutego 2015 r. na terenie Litwy, a zatem Państw Członkowskich Unii Europejskiej. Tym samym, zgodnie z art. 23a ust. 9 u.ś.r. organem właściwym w sprawie ustalania i dochodzenie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest Marszałek Województwa. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust. 2 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Zdaniem Sądu w realiach niniejszej sprawy organy w pełni zasadnie uznały, że świadczenia pobrane przez skarżącą w okresie od 1 sierpnia 2013 r. do 31 października 2014 r. i od 1 stycznia 2015 r. do 28 lutego 2015 r. są świadczeniami rodzinnymi pobranymi nienależnie, zaś decyzję w tym przedmiocie wydano na podstawie stanu faktycznego ustalonego zgodnie z unormowaniami k.p.a. Wskazać należy, że wraz z wnioskiem złożonym w dniu 14 listopada 2012 r. skarżąca podpisała własnoręcznie pouczenie, w treści którego wskazano zarówno okoliczności prawne stanowiące o tym, komu przysługuje zasiłek rodzinny, jak również okoliczności stanowiące podstawę do odmowy przyznania tego świadczenia. Strona została również pouczona o ciążącym na beneficjencie świadczeń rodzinnych obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne o uzyskaniu dochodu m.in. związanego z wyjazdem członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem wyjazdu lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Pouczenie o tożsamej treści znalazło się w decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. W pouczeniu tym organ pogrubioną czcionką wskazał, że osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia organu m.in. o fakcie "wyjazdu za granicę Rzeczpospolitej Polskiej", nie wskazując nawet, że chodzi o wyjazd w celu zarobkowym. W tych okolicznościach nie sposób uznać za zasadną argumentację skarżącej, że nie została należycie pouczona o obowiązku powiadomienia organu, gdyż organ nie wskazał jakie konsekwencje będzie nieść za sobą zaniechanie zrealizowania tego obowiązku. Pouczenie dotyczyło zarówno ciążącego na skarżącej obowiązku jak i skutków niewywiązania się niego (zob. pouczenie (str. 8 wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego). Mając na uwadze przytoczone wyżej okoliczności Sąd stwierdza, że skarżąca pobierając świadczenia w okresie od 1 sierpnia 2013 r. do 31 października 2013 r., przyznane jej decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., oraz nie powiadamiając organu o zatrudnieniu jej męża poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej, swoim zachowaniem wypełniła przesłanki uznania wpłaconych jej wówczas świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Brak jest również podstaw do uwzględnienia skargi w odniesieniu do świadczeń pobranych przez skarżącą w okresie od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. odraz od 1 stycznia 2015 r. do 28 lutego 2015 r. W oświadczeniach dołączonych do wniosków o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego złożonych w dniach 28 listopada 2013 r. i 30 stycznia 2015 r. skarżąca nie wskazała, że jej małżonek świadczy pracę poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Ponadto podobnie jak przy pierwszym ze złożonych wniosków, została pouczona o obowiązku powiadomienia organu właściwego w sprawach świadczeń rodzinnych o wszelkich zmianach mających wpływ na ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych. Oznacza to, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, został przyznany decyzjami Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. oraz [...] lutego 2015 r. i wypłacony w wyniku świadomego wprowadzenia w błąd organu przez skarżącą działającą jako osoba pobierającą te świadczenia. Tym samym skarżąca swoim zachowaniem wypełniła przesłanki do uznania na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. wypłaconych jej w ww. okresie świadczeń rodzinnych za świadczenia pobrane nienależnie. Z kolei z przyczyn wyłożonych wyżej, argumentację i zarzuty skarżącej odnoszącą się do naruszeni art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. uznać należało za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Brak jest racjonalnego wytłumaczenia, dlaczego skarżąca w kolejno składanych wnioskach nie ujawniła faktu przebywania jej męża poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Oświadczenie o takiej treści złożone organowi pomocy społecznej mogło obiektywnie wywrzeć wpływ jednie na dalsze pobieranie przez nią świadczeń. Nie mógł zostać również uwzględniony zarzut skarżącej wadliwego ustalenia stanu sprawy poprzez nie wzięcie pod uwagę i nie poczynienie ustaleń w tym kierunku, że zarobki osiągnięte przez jej męża nie spowodowały przekroczenia kryterium dochodowego, a zatem pomimo niedopełnienia obowiązku powiadomienia organu, zasiłek rodzinny nadal przysługiwał jej za sporne okresy. Jak bowiem wynika z akt sprawy, a co słusznie wskazało Kolegium, skarżąca sama uniemożliwiła poczynienie takich ustaleń poprzez niedostarczenie Marszałkowi Województwa [...] dokumentów celem rozpatrzenia jej wniosków o ustalenie prawa do świadczeń, a wobec uchylenia decyzji Wójta Gminy [...] o przyznaniu jej świadczeń rodzinnych, przestał istnieć w obrocie prawnym akt na podstawie którego była uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych w Polsce. Zaznaczyć również należy, że okoliczność ustalenie dochodu osiągniętego przez małżonka, a w konsekwencji ustalenia, czy był on uprawniony do pobierania świadczeń w innym Państwie Członkowskim byłaby istotna w przypadku rozstrzygania, czy pobrane świadczenia są świadczeniami pobranymi nienależnie w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. W rozpoznawanej sprawie jednak, wobec zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 u.ś.r. kwestia ta nie ma znaczenia. W związku z powyższym, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.