II SA/Rz 357/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków A. B. - o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, oraz - o przedłużenie terminu do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, o które został wezwany w związku ze złożonym wnioskiem o prawo pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości postanawia I. Odmówić przedłużenia terminu do złożenia przez skarżącego dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, II. Odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych i ustanowienia dla niego adwokata. A. B. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] zwrócił się o zwolnienie od niego oraz o przyznanie adwokata wskazując, iż jest rencistą i ma niewysokie dochody, zaś jego żona pracuje na ½ etatu. Nie posiada gospodarstwa rolnego, nie prowadzi też żadnej działalności gospodarczej, gdyż jego stan zdrowia wyklucza jakikolwiek sposób dorabiania. W złożonym następnie formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg zawartego w tym wniosku oświadczenia skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz córką (24 lata) i synem (23 lata); dzieci studiują w systemie studiów dziennych. Wykazany przez A. B. majątek obejmuje mieszkanie o pow. 53 m² oraz zabudowaną działkę (stanowiące współwłasność jego i żony), zaś dochody to jego renta (766, 98 zł.) i emerytura żony (1075,96 zł.). Ponieważ powyższe informacje okazały się niewystarczające do dokonania oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, został on wezwany - pod rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w formularzu PPF - do złożenia w terminie 7 dni od otrzymania wezwania dodatkowego oświadczenia i przedłożenia dokumentów źródłowych w zakresie szczegółowo określonym w piśmie z dnia 11 lipca 2008 r. W terminie do udzielenia odpowiedzi został przez niego złożony "wniosek o przedłużenie terminu na dostarczenie dodatkowych oświadczeń majątkowych" – do 10 września 2008 r. W jego uzasadnieniu skarżący powołał się na rozległość materiału wskazanego przez Sąd do przekazania, co sprawia, "że w terminie siedmiu dni nie jest możliwe uzyskanie wszystkich zaświadczeń, oświadczeń, faktur i innych. Dodatkowym utrudnieniem jest okres wakacyjny." Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 84 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć termin sądowy z urzędu lub na wniosek strony zgłoszony przed upływem terminu (stosownie do art. 258 § 3 powołanej ustawy do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu). Kryterium ważności mające uzasadniać przedłużenie terminu oznacza przyczynę, która w konkretnej sytuacji związanej zarówno z tokiem sprawy, jak i okolicznościami zewnętrznymi utrudnia lub uniemożliwia dokonanie określonej czynności w wyznaczonym terminie. Argumenty wskazane przez A. B. przesłanki tej nie wyczerpują. Dotyczy to zarówno subiektywnego przekonania skarżącego co do rzekomej "rozległości materiału" o jaki został wezwany, jak i krótkiego w jego ocenie terminu do jego przedstawienia, z czym rzekomo dodatkowo koliduje okres wakacji. Skierowane do wnioskodawcy wezwanie w znaczącej części dotyczyło złożenia przez niego dodatkowego oświadczenia mającego uszczegółowić informacje zawarte w formularzu PPF dotyczące aktualnej sytuacji materialno – bytowej jego i członków rodziny (ponoszonych w ciągu miesiąca średnich kosztów utrzymania, uzyskiwania dochodów przez studiujące dzieci, informacji co do posiadanej działki, rodzaju jej zabudowy i sposobu wykorzystania, posiadanych pojazdów mechanicznych, korzystania z pomocy społecznej). Skarżący jak oświadczył jest rencistą i nie wykonuje żadnych dodatkowych działań zarobkowych, więc odnoszone do jego osoby twierdzenie, że wskazany 7 – dniowy termin do udzielenia takich informacji jest zbyt krótki nie znajduje wiarygodnego uzasadnienia. Tym bardziej zupełnie niezrozumiałe jest odwoływanie się przez niego w tej sytuacji do okresu wakacyjnego. Wykonanie wezwania w tym zakresie wiązało się bowiem ze złożeniem przez skarżącego "oświadczenia wiedzy" i nie wymagało podejmowania z jego strony żadnych działań szczególnych, czy współpracy osób trzecich (lub urzędów). Również do wykonania "od ręki" i we własnym zakresie nadawał się wymóg przedłożenia kserokopii rachunków (faktur) potwierdzających wydatki związane z utrzymaniem mieszkania oraz dokumentów potwierdzających status syna i córki skarżącego jako osób studiujących (w wezwaniu jako alternatywę dla zaświadczeń wyraźnie przewidziano kserokopie jakiegokolwiek dokumentu w tym przedmiocie, np. legitymacji studenckiej). W tych okolicznościach nie mający żadnego merytorycznego potwierdzenia wniosek o przedłużenie o ponad 1,5 miesiąca terminu do wykonania wezwania jako oczywiście nieuzasadniony nie podlega uwzględnieniu. Sytuacja ta skutkuje – zgodnie z pouczeniem zawartym w wezwaniu – rozpoznaniem wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF). Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata wiąże się z przyznaniem całkowitego prawa pomocy, co w przypadku osoby fizycznej związane jest z obowiązkiem wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Wynika z tego jednoznacznie, iż kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia kosztów postępowania oraz że to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie, iż spełnia ona przesłankę do przyznania prawa pomocy (dot. to również przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym). A. B. warunku tego nie spełnił, bowiem nie złożył dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów (ich kserokopii) w zakresie określonym w skierowanym do niego wezwaniu, zaś informacje ograniczone do samej treści formularza PPF nie dają samodzielnych podstaw do uwzględnienia wniosku. Wykazane przez skarżącego dochody obejmujące jego rentę i emeryturę żony w łącznej wysokości 1842,94 zł. miesięcznie same w sobie rzeczywiście mogą wydawać się niezbyt wysokie w stosunku do kosztów utrzymania 4 osób (w tym 2 studiujących). Tezy, iż są one jednak niewystarczające do poniesienia związanych ze sprawą kosztów postępowania bez wpływu na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb życiowych nie da się jednak w żaden sposób zweryfikować bez określenia przeznaczanych na utrzymanie wydatków, zwłaszcza iż brak jest pewności, iż wymienione świadczenia skarżącego i jego żony wyczerpują całość uzyskiwanych przez nich i dzieci dochodów. W aktach sądowych znajduje się ponadto przesłana przez skarżącego kserokopia kierowanej do jego żony informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2007 r., z której wynika uzyskanie przez nią dochodu za ten okres ze stosunku pracy w Gminnym Ośrodku Kultury w S. w kwocie 10642,84 zł. Z jednej strony koresponduje to z informacją o jej zatrudnieniu na ½ etatu, z drugiej zaś strony stwarza domniemanie posiadania dodatkowego – poza wykazaną w formularzu PPF emeryturą – źródła dochodów. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego pozostawało także ustalenie, jakiego rodzaju zabudowaną działką dysponuje on wraz z żoną, w jaki sposób jest ona przez nich wykorzystywana, czy oprócz tej działki i mieszkania dysponuje innymi składnikami majątku (pojazdami mechanicznymi), a także czy i w jakim zakresie wnioskodawca korzysta z ewentualnego wsparcia pomocy społecznej. Informacje te pozwoliłyby dokonać wiarygodnej oceny jego sytuacji finansowej. Skoro zatem to na osobie wnioskującej spoczywa obowiązek wykazania, że kwalifikuje się ona do przyznania jej prawa pomocy, a skarżący uchyla się od jego spełnienia, tym samym nie może liczyć na pozytywne rozpatrzenie wniosku tak co do jego całości (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata), jak i jakiejkolwiek części. Prowadziłoby to bowiem do nadużycia tej instytucji, która z racji finansowania ze środków publicznych poddana jest szczególnym wymaganiom i ma ograniczone zastosowanie (wynikającą z art. 199 P.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie). Stąd konieczność dokonania dokładnego rozeznania stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów osoby wnioskującej, przy jednoczesnym braku możliwości interpretowania związanych z tym wątpliwości na jej korzyść. Ubocznie należy zwrócić uwagę na wyjątkowy charakter całkowitego prawa pomocy (zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia zastępcy prawnego). Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódkę – Medek w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593.), prawo pomocy, przede wszystkim w zakresie całkowitym, ma charakter wyjątkowy i powinno być stosowane jedynie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (np. bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia). Pozostałe osoby posiadające - tak jak wnioskodawca - określone środki majątkowe, w tym zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i stałe dochody, obciąża obowiązek ponoszenia kosztów postępowania, choćby wiązało się to z koniecznością poczynienia przez nie pewnych oszczędności. W tym też kontekście należy stwierdzić, iż wymagana na obecnym etapie tytułem wpisu od skargi kwota 100 zł. warunkująca jej rozpoznanie przez Sąd nie może być uznana za wygórowaną, której wygospodarowanie przez skarżącego nie byłoby możliwe i wiązało się dla niego oraz członków rodziny z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu (dotyczy to również uiszczenia przez skarżącego takiej samej kwoty z takiego samego tytułu w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 387/08). Nadmienić również należy, iż niniejsze orzeczenie nie pozbawia skarżącego wystąpienia z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w przyszłości, jeżeli uzna, iż kwalifikuje się on do uzyskania wsparcia. Skoro zatem obecnie wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy, na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.