II SA/Rz 357/08

Dnia 11września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 11 września 2008 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2008 roku, nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania -postanawia- I. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2008 roku, nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, skarżący A. B. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zarządzeniem z dnia 11 lipca 2008 roku referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełniania wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i osiąganych dochodów. Do wezwania dołączono pouczenie, iż procesową konsekwencją jego niewykonania w terminie 7 dni od doręczenia będzie rozpoznanie wniosku w oparciu o informacje zawarte w formularzu PPF. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 16 lipca 2008 roku. W dniu 21 lipca 2008 roku skarżący zwrócił się o przedłużenie terminu do wykonania ww. zarządzenia. Podał, iż z uwagi na rozległość żądanych informacji nie jest w stanie wykonać go w zakreślonym terminie. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2008 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przedłużenia terminu do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów źródłowych odmawiającą jednocześnie przyznania prawa pomocy. Postanowienie doręczono skarżącemu w dniu 8 sierpnia 2008 roku. W dniu 13 sierpnia 2008 roku skarżący wniósł sprzeciw. Zakwestionował w nim zasadność rozstrzygnięcia referendarza sądowego ponawiając jednocześnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący podał również informacje, jakich żądano od niego zarządzeniem z dnia 11 lipca 2008 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uregulowane jest w ramach instytucji prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 P.p.s.a. Skorzystanie z tej instytucji przez osobę fizyczną dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obowiązek ten nakłada na wnioskujących art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a. Z powołanej regulacji wynika zasada, że prawo pomocy jest instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o bardzo niskich lub wręcz zerowych dochodach, w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Zwolnienie od kosztów sądowych jest zatem, z jednej strony, realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej, uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w całości bądź części kosztów związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, nie zależy od swobodnej decyzji sądu, lecz podlega ściśle określonym przez wyżej wskazane przepisy regułom, których spełnienie warunkuje zasadność wniosku. Jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wykaże, że spełnia wymogi uzasadniające skorzystanie z tej instytucji, Sąd wniosku uwzględnić nie może. Odnosząc powyższe do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego Sąd ocenił jego wniosek jako częściowo zasadny. W oparciu o przedstawione przez skarżącego okoliczności Sąd ustalił co następuje: W skład rodziny skarżącego wchodzą 4 osoby: skarżący, jego żona oraz dwoje dzieci w wieku 23 i 24 lat. Oboje dzieci studiują w systemie dziennym. Na dochód netto rodziny składają się: renta skarżącego – 630 złotych, emerytura żony skarżącego – 653 złotych, wynagrodzenie ze stosunku pracy żony (1/2 etatu); w roku 2007 dochód z tego tytułu wyniósł 10642,84 złotych, stypendium socjalne dla dzieci oraz dodatek mieszkaniowy do akademika. Skarżący wraz z żoną jest właścicielem mieszkania o pow. 53 m2, oraz współwłaścicielem w ¼ działki zabudowanej o pow. 4 arów. Przedmiotowa działka znajduje się w nieodpłatnym użytkowaniu matki i brata skarżącego. Z wydatków obciążających budżet domowy skarżący podał jedynie, iż miesięcznie na leki wydaje 50 złotych. Terminowo opłaca wodę, gaz i śmieci. wskazał także, iż przeciw niemu toczy się postępowanie o nieuregulowane należności za energie elektryczną w wysokości ok. 1500 złotych. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd doszedł do przekonania, iż wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej kosztów postępowania. W tym zakresie uwzględniono wysokość uzyskiwanego dochodu, liczebność rodziny oraz ogólne koszty utrzymania gospodarstwa domowego w dzisiejszych czasach. Stwierdzić trzeba, iż dochód jakim dysponuje rodzina skarżącego jest wprawdzie stały, lecz jednocześnie zbyt niski, by można było z niego wygospodarować oszczędności na koszty sądowe oraz ustanowienie pełnomocnika. Skumulowany wysiłek jaki wiązałby się z koniecznością poniesienia tych kosztów doprowadziłby - w ocenie Sądu - do pogorszenia sytuacji rodziny skarżącego. Podkreślić jednakże należy, iż dochód rodziny skarżącego nie jest aż tak niski, by uzasadnić przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych Sąd umożliwił mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącego okoliczności nie uprawniają do stwierdzenia, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd stanął na stanowisku, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnej ich wysokości. Jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, będzie on w stanie wygospodarować środki na jego opłacenie. Na wskazaną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego wpływ miał również fakt, iż nie podał w sposób szczegółowy – zgodny z zarządzeniem z 11 lipca 2008 roku – ani konkretnych kwot dochodu uzyskiwanego przez jego rodzinę; nie podano wysokości miesięcznych dochodów żony ze stosunku pracy, jak też wysokości stypendiów oraz dodatków przyznanych na rzecz dzieci; ani nawet przybliżonych kwot wydatków obciążających budżet domowy. Ogólnikowość udzielonych w tym zakresie informacji obciąża skarżącego. Podkreślić trzeba, że prawo pomocy nie jest roszczeniem nabytym przez sam fakt wniesienia skargi do sądu administracyjnego. By można było z niego skorzystać konieczne jest wykazanie spełnienia przesłanek, o jakich mowa w art. 245 i 246 P.p.s.a. Nie jest rzeczą Sądu zbieranie informacji stanowiących podstawę do przyznania prawa pomocy. Skorzystanie z tej instytucji leży w interesie wyłącznie tego podmiotu, który się o nią ubiega, stąd wszelkie zaniechania w tym zakresie obciążają właśnie jego. Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.