II SA/Rz 36/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. N. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (wpis od skargi kasacyjnej) w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 23 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę E. N. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...]. We wniesionej od tego wyroku skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącej (radca prawny) zawarł wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych – z opłaty od skargi kasacyjnej, uzasadniając go trudną sytuacją jej i rodziny powodującą brak możliwości jej pokrycia. W dołączonym do skargi urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżąca równocześnie wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych wskazując na brak możliwości ich poniesienia bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Wg zawartego we wniosku oświadczenia skarżąca: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i 2 dzieci (3 i 9 lat), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 200 m², nieruchomość rolną o pow. 3 ha, 2 domki letniskowe wraz z działką o pow. 0,5 ha, oszczędności w kwocie 10 tys. zł., samochód Citroen Xsara Picasso (rok prod. 2005), - jedynym źródłem ich utrzymania jest prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza z dochodem określonym na 4 tys. zł. brutto. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości, jak i w części) objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Na koszty sądowe składają się opłaty sądowe (wpis i opłata kancelaryjna) oraz zwrot wydatków, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 211, 212 § 1 i 245 § 4 tej ustawy). Zgodnie z powyższym, wykazanie przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, której spełnienie oceniane jest na podstawie uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające, strona na podstawie art. 255 P.p.s.a. może być zobowiązana do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia odpowiednich dokumentów źródłowych). Mimo że oświadczenie E. N. zawarte w formularzu PPF umożliwia merytoryczne rozpatrzenie wniosku, nie daje jednak podstaw do jego uwzględniania. Przemawia za tym przede wszystkim sytuacja materialno – bytowa jej i członków rodziny, która w żaden sposób nie uprawdopodabnia braku możliwości opłacenia przez nią wpisu od skargi kasacyjnej; w niniejszej sprawie jej wysokość to 250 zł. (połowa wpisu od skargi). Skarżąca wraz z mężem i dziećmi ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, co dotyczy przede wszystkim posiadanego domu. Oprócz niego są właścicielami nieruchomości rolnej i zabudowanej letniskowej, co w istotny sposób rzutuje na stan posiadanego przez nich majątku. Wejście w ich posiadanie musiało mieć odzwierciedlenie w ich możliwościach finansowych (dochodach), co dotyczy także stosunkowo nowego samochodu, jak i związanego z przedmiotem skargi obiektu w kształcie statku (jego nabycie i przystosowanie do prowadzonej z jego wykorzystaniem działalności gospodarczej). Dochody skarżącej (4 tys. zł.) także nie należą do najniższych i przy wykazanym stanie posiadania z pewnością zabezpieczają wszystkie niezbędne wydatki związane z utrzymaniem. Okoliczności te nie wyrażają przekonania o zasadności przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy, zwłaszcza iż poniosła już ona w sprawie opłaty sądowe w postaci wpisu od skargi (500 zł.) i opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (100 zł.) oraz wydatki związane z ustanowieniem pełnomocnika (radcy prawnego) z wyboru. Koszty te co najmniej kilkakrotnie przewyższają wymagany na obecnym etapie postępowania wpis od skargi kasacyjnej, a w świetle powyższego brak jest uzasadnionych przesłanek do stwierdzenia, że jego opłacenie będzie wiązało się dla skarżącej i członków jej rodziny nie tylko z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, ale wogóle z jakimkolwiek uszczerbkiem, zagrażając zaspokojeniu ich podstawowych potrzeb życiowych. Do opłacenia wpisu od skargi kasacyjnej bez wątpienia wystarczające są również posiadane przez wnioskodawczynię zasoby pieniężne (10 tys. zł.), na których zgromadzenie mimo ponoszonych bieżących wydatków musiały jej pozwalać uzyskiwane dochody (sam fakt posiadania oszczędności przekonuje o nadwyżce dochodów nad ponoszonymi wydatkami). Wnioskowanie o przyznanie prawa pomocy w sytuacji jednoczesnego posiadania wolnych zasobów pieniężnych dowodzi ponadto całkowitego braku zrozumienia istoty prawa pomocy, jako instytucji adresowanej do osób dotkniętych ubóstwem i znajdujących się w ciężkiej sytuacji materialnej, które we własnym zakresie nie mogą zapewnić sobie prawa do sądu i możliwości skorzystania ze wszystkich przysługujących stronom postępowania uprawnień; E. N. do takich osób z pewnością nie należy. Przekonania, że uiszczenie kwoty 250 zł. przekracza możliwości finansowe skarżącej nie można także wyprowadzić z uzasadnienia wniosku PPF i skargi kasacyjnej, wskazujących bardzo ogólnie na brak możliwości poniesienia przez nią kosztów bez uszczerbku dla siebie i rodziny, czy ich trudną sytuację; nie zostało przy tym wyjaśnione, czym miałby się dla nich objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem tej opłaty i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby przez to zagrożone. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, iż przez potrzeby te należy rozumieć rzeczywiście konieczne wydatki (niezbędne koszty zakupu żywności, leczenia i opłat na utrzymanie domu – mieszkania), a nie ogół normalnie ponoszonych; wszystkie wydatki, którym nie można przypisać tej cechy (łącznie z wykraczającymi poza wymagane minimum wydatkami za zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych) należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające poczynienie stosownych oszczędności i wygospodarowanie potrzebnych środków finansowych. Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy i nie może być wykorzystywane do zabezpieczania czy też poprawy swojego stanu majątkowego, wynikający zaś z art. 199 P.p.s.a. obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie obejmuje wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Z uwagi na powyższe, jako zbyteczne i pozbawione praktycznego znaczenia dla prawidłowego rozpoznania wniosku uznano wzywanie skarżącej do złożenia dodatkowego oświadczenia w zakresie wyjaśnienia sposobu zagospodarowania nieruchomości rolnej i uzyskiwanych z niej dochodów (w tym dopłat do produkcji rolnej), udostępniania nieruchomości letniskowej (domków) osobom trzecim i czerpanie z tego tytułu zysków (jej komercyjny charakter wynika z analizy akt administracyjnych sprawy), czy też wyjaśnienie statusu zawodowego męża skarżącej i uzyskiwanych przez niego dochodów (brak danych, iż jest on np. osobą bezrobotną). Skoro zatem wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego prawa pomocy, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.