II SA/Rz 368/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. R. reprezentowanej przez J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia I. Zwolnić wnioskodawczynię od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. J. P. działając jako pełnomocnik swojej matki H. R., wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Z jego treści, złożonego dodatkowego oświadczenia i dołączonych do niego załączników wynika, że H. R. utrzymuje się z renty w wysokości 937 zł., z której dokonuje zakupu lekarstw, żywności oraz ponosi opłaty związane z utrzymaniem domu (za energię elektryczną – ok. 264 zł. za okres 2 m-cy, wodę i kanalizację – 113 zł. za m-c czerwiec 2012 r., podatek od nieruchomości – 113 zł. za rok 2012, wywóz śmieci – 18,50 zł. /m-c). Skarżąca jest uprawniona do dodatku mieszkaniowego w kwocie 78 zł. miesięcznie. Źródło dochodów pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym J. P. oraz jego bezrobotnej żony i 25-letniego niepracującego syna jest przysługujący pełnomocnikowi skarżącej zasiłek stały w wysokości 351 zł. J. P. korzysta także z dodatkowego wsparcia pomocy społecznej; decyzją z dnia 23 marca 2012 r. został mu przyznany zasiłek celowy na pokrycie kosztów leczenia w wysokości 150 zł. Wszystkie w/w osoby zamieszkują w domu o pow. 47 m². Syn J. P. jest właścicielem samochodu osobowego m-ki Opel Vectra (rok prod. 1997). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Jak już wskazano w treści wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia, pomimo złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika skarżącej, jego rozpoznanie wywiera skutek dla osoby przez niego reprezentowanej, tj. skarżącej H. R. Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza przesłanek decydujących o przyznaniu prawa pomocy w kontekście udzielonych przez pełnomocnika skarżącej informacji wskazuje na jej nie najlepszą sytuację finansową, niemniej uzasadniającą tylko częściowe uwzględnienie jej wniosku, tj. w zakresie obejmującym koszty sądowe. Przyznanie tego zwolnienia podyktowane jest przede wszystkim ponoszonymi przez nią wydatkami, gdyż mimo wspólnego zamieszkiwania z synem i jego rodziną – z uwagi na ich bardzo niskie dochody – to na niej spoczywa ciężar opłat związanych z utrzymaniem domu. Uwzględniając do tego wydatki na zakup żywności i leczenie, uniemożliwia jej to wywiązanie się w pełni z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) i uzasadnia przyznanie zwolnienia w w/w zakresie (tj. częściowego prawa pomocy). Rozpoznając wniosek H. R. nie stwierdzono jednocześnie uzasadnionych podstaw do pozytywnego jego załatwienia w części odnoszącej się do żądania ustanowienia fachowego zastępcy prawnego. Mimo nie najlepszej sytuacji finansowej, nie spełnia ona przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, które co do zasady przypisane jest do osób ubogich, całkowicie pozbawionych środków do życia. W jej przypadku, przy zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych i stałych – chociaż niezbyt wysokich dochodach - kryterium to nie jest spełnione, nawet jeżeli dotykają ją okresowe trudności finansowe wynikające głównie z pomocy dla współdomowników. Tym samym w stosunku do niej nie może być w pełni wyłączone zastosowanie przytoczonego wyżej art. 199 P.p.s.a.; zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym wynikający z niego obowiązek dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie całkowitego prawa pomocy, tj. obejmującego także ustanowienie radcy prawnego lub adwokata nie może w pełni uzasadniać zła sytuacja materialna i finansowa reprezentującego ją syna i jego rodziny, gdyż oznaczałoby to w praktyce przerzucanie na nią większości kosztów utrzymania tych osób, a także posiadanego przez jej wnuka samochodu. Z punktu widzenia prawa pomocy taka sytuacja jest niedopuszczalna, zwłaszcza że jak wynika z udzielonych informacji, wnuk skarżącej jest osobą młodą (25 lat) i zdolną po podjęcia chociażby dorywczych prac zarobkowych. Mimo wspólnego zamieszkiwania, wątpliwości budzi również deklarowane przez J. P. prowadzenie przez niego oraz żonę i syna wspólnego z H. R. gospodarstwa domowego. Jak wynika bowiem z uzasadnienia decyzji o przyznaniu J. P. zasiłku celowego, w toku przeprowadzonego dla jego potrzeb wywiadu środowiskowego stwierdzono, że jego rodzina składa się z 2 osób, tj. z niego i żony (jak sam przyznał w treści dodatkowego oświadczenia, syn obecnie przebywa poza domem). Takie postępowanie pełnomocnika, który w zależności od potrzeb konkretnego przypadku - celem uzyskania korzystnych rozstrzygnięć – wskazuje sprzeczne informacje, nie zasługuje na aprobatę i nie może stanowić podstawy do przyznania całości wnioskowanego prawa pomocy; z uwagi na źródło jego finansowania jakimi są środki publiczne, okoliczności jego przyznania nie mogą budzić wątpliwości. Powyższe w nieco odmiennym świetle ukazuje sytuację materialną i możliwości płatnicze H. R., niż można by wywodzić to tylko z informacji podanych przez jej pełnomocnika we wniosku PPF. Stosownie do powyższego za zasadne należy uznać przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, co wobec braku wymogu reprezentowania stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowych pełnomocników i jednoczesnym wsparciu reprezentującego ją syna, nie utrudni jej dostępu do sądu, w pełni zabezpieczy jej prawa w toczącym się postępowaniu, umożliwiając sądową kontrolę zaskarżonego postanowienia. Z tej przyczyny, na podstawie art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.