II SA/Rz 370/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. II SA/Rz 370/15 Uzasadnienie Przedmiotem skargi J. K. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] stycznia 2015 r. nr [...], wydana w sprawie nałożenia kary pieniężnej. W skardze zawarty został wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Po jego rozpoznaniu referendarz sądowy postanowieniem z 20 kwietnia 2015 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w powyższym zakresie. Od tego postanowienia J. K. wniósł sprzeciw do WSA, zarzucając błędne ustalenie jego sytuacji finansowej. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego zawartym w postanowieniu objętym sprzeciwem. Podkreślił, że dochody z małżonką uzyskuje tylko z prowadzonej jednoosobowej działalności gospodarczej. Aktualnie posiada problemy finansowo – płatnicze, które uniemożliwiają mu zapłatę kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jednak jego uwzględnienia, gdyż wskazane przez skarżącego informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych nawet w zakresie częściowego prawa pomocy. Informacje podane przez skarżącego nie potwierdzają braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony. Sąd ustalił, że skarżący prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Są oni współwłaścicielami mieszkania o powierzchni 62 m² oraz nieruchomości rolnej o pow. 44 ary. Małżonkowie utrzymują się z prowadzonej wspólnie działalności gospodarczej, z której uzyskują łączny miesięczny dochód w wysokości 7000 zł. Miesięczne wydatki rodziny to: utrzymanie mieszkania – 1 000 zł, leczenie i rehabilitacja – 700 zł, rata pożyczki – 2 000 zł, pomoc dla dzieci – 1 000 zł. Reszta środków przeznaczana jest na zakup żywności, odzieży, obuwia i środków czystości. Skarży zwrócił uwagę, że przed sądem powszechnym toczy się postępowanie, którego celem jest odzyskanie należnych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej środków pieniężnych. Wnioskodawca ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stosunkowo wysokie dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, które bez wątpienia zabezpieczają wszystkie bieżące wydatki jego i żony. W treści wniosku brak jest jakichkolwiek informacji uzasadniających by cierpiał on niedostatek, oraz że nie stać go na jednorazowe poniesienie kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego zarówno w całości, jak i w części, gdyż podane przez niego informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiający się tego oczekuje. Fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 3 czerwca 2013 r., sygn. II FZ 281/2013). Nadto zwrócić należy uwagę, że fakt współposiadania przez skarżącego mieszkania o pow. 62 m² oraz działki rolnej o pow. 44 arów, nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osoby wnioskującej o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe ustalenia powodują, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącego wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Osiągany przez skarżącego dochód stanowi wystarczającą podstawę do opłacenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł, oraz pozostałych kosztów sądowych, co może być wykonane bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego żony. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.