II SA/Rz 373/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uwagi na zasygnalizowaną przez T. C. we wniesionej przez niego skardze trudną sytuację finansową, został on wezwany do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Składając ten formularz jako zakres dochodzonego prawa pomocy wskazał on koszty sądowe. Wg zawartego w nim oświadczenia, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 4 dzieci (odpowiednio w wieku 9, 13, 20 i 21 lat) oraz 3-letnim wnukiem. Jako jedyne źródło ich utrzymania wskazał pobieraną przez siebie rentę w wysokości 353 zł., a jako posiadany majątek mieszkanie o pow. 59 m², nieruchomość rolną o pow. 0,35 ha oraz leśną o pow. 0,33 ha. Ponieważ informacje te, głównie z uwagi na nieadekwatność wykazanych dochodów do kosztów utrzymania 6 osób - wzbudziły wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym, skarżący został ona wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych. Obejmowało to: a) wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez niego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym na zakup żywności, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania oraz ewentualnie inne cele, jeżeli w istotny sposób wpływają na obciążenie domowego budżetu, b) wykazanie wszystkich osób (z wyjątkiem już wymienionych) z którymi zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, posiadanego przez nie majątku i osiąganych dochodów (dotyczyło to w szczególności żony skarżącego), c) wyjaśnienie statusu najstarszych dzieci, tj. córki A. i syna S. (osoby pracujące, uczące się, bezrobotne itp.), d) wskazanie wszystkich źródeł utrzymania skarżącego i osób z nim gospodarujących oraz posiadanych przez nich pojazdów mechanicznych, e) wskazanie sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej, f) wyjaśnienie, na czym polegają sygnalizowane w skardze "kłopoty finansowe" oraz czy on i/ lub domownicy korzystają ze wsparcia pomocy społecznej, g) udokumentowanie wysokości pobieranego świadczenia rentowego, h) przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i domowników rachunków bankowych za okres od 1 marca 2010 r. do dnia wykonania wezwania. Wg udzielonej odpowiedzi: - skarżący miesięcznie na zakup żywności dla siebie przeznacza ok. 450 zł., pozostałe wydatki to utrzymanie mieszkania – 700 zł., energia elektryczna – ok. 100 zł., gaz – ok. 50 zł., koszty leczenia – 100 zł., - córka A. z wnukiem de facto utrzymuje się oddzielnie (z zasiłku socjalnego – ok. 400 zł. i alimentów – ok. 200 zł.), to samo dotyczy syna S. (studiuje i pracuje dorywczo), - żona skarżącego mieszka oddzielnie, - wnioskodawca od listopada 2009 r. zaprzestał płacenia za mieszkanie, nie posiada obecnie samochodu, na nieruchomości rolnej rośnie zboże, z pomocy społecznej otrzymał zasiłek celowy w wysokości 80 zł. Do dodatkowego oświadczenia T. C. załączył kserokopię decyzji o waloryzacji pobieranej przez siebie renty; jak wynika z jej treści, od 1 marca 2010 r. pełna wysokość jego świadczenia wynosi 1405 zł. brutto, jednak "z powodu potrącania świadczeń alimentacyjnych i innych potrąceń" w wysokości 828 zł. do wypłaty przypada mu kwota 353 zł. miesięcznie. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jak z tego wynika, kryterium ekonomiczne opierające się na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Stwierdzenie tego w przypadku T. C. nie było możliwe tylko i wyłącznie na podstawie informacji zawartych w formularzu PPF, a to z uwagi na sygnalizowaną powyżej rażącą nieproporcjonalność między wykazanymi przez niego dochodami (353 zł./m-c), a chociażby najbardziej podstawowymi kosztami utrzymania osób wykazanych jako prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe. W tej sytuacji mimo nie mogło być uznane za wystarczające i stanowić samodzielnej podstawy uwzględnienia wniosku zawarte w skardze stwierdzenie "mam kłopoty finansowe". Mimo że skarżący co do zasady odpowiedział na skierowane do niego wezwanie, to dokonana w kontekście informacji zawartych we wniosku PPF ocena złożonego przez niego dodatkowego oświadczenia także nie stwarza uzasadnionych podstaw do uznania, że spełnił on wskazane powyżej kryterium do przyznania mu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Suma wymienionych przez T. C. średnich miesięcznych wydatków daje kwotę 1400 zł., tymczasem w dodatkowym oświadczeniu po stronie dochodów nadal wskazał on wyłącznie pobierane przez siebie świadczenie rentowe oraz zasiłek celowy. Nie negując w żaden sposób zawartego w tym oświadczeniu stwierdzenia wnioskodawcy że "za kwotę 353,15 zł./m-c nie można normalnie żyć i leczyć się" należy jednak podnieść, że nadal niewyjaśniona pozostała kwestia, skąd czerpie on środki na pokrycie prawie 1 tys. zł. różnicy między deklarowanymi dochodami a wydatkami. Nawet gdyby uwzględnić okoliczność zaprzestania płacenia za mieszkanie, to dochody te i tak są przekroczone samymi wydatkami na żywość, całkowicie przy tym pomijając niewątpliwie występujące wydatki związane z utrzymaniem dzieci (i to wyłącznie tych młodszych, z pominięciem córki A. i syna S.). Powyższe okoliczności nasuwają podejrzenie co do zamiaru ukrycia przez wnioskującego swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skutkując uzasadnionym przypuszczeniem, że są one odmienne od przestawionej dla potrzeb rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Ponieważ prawo pomocy ma charakter wyjątkowy a regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a), interpretowanie przedstawionych wątpliwości na korzyść skarżącego prowadziłoby do nadużycia instytucji prawa pomocy, a tym samym do naruszenia zasad jego przyznawania. Rygoryzm związanego z tym postępowania wynika ze źródeł jego finansowania, którymi są środki publiczne. Okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie mogą więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, nie mogą być też interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej, która składając stosowny wniosek musi się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. Dokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności objętych dodatkowym wezwaniem pozwoliłoby w wiarygodny sposób ocenić wniosek skarżącego i w przypadku stwierdzenia jego zasadności, zwolnić go od kosztów sądowych (w całości, lub w części). W przedstawionej powyżej sytuacji jest to jednak niemożliwe, mimo że wstępna analiza wniosku mogłaby przemawiać za jego uwzględnieniem. Uchylanie się od przedstawienia wyczerpujących informacji w zakresie istotnym dla rozpoznania wniosku skutkuje więc brakiem możliwości stwierdzenia w sposób nie budzący wątpliwości, że sytuacja w której znajduje się skarżący uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. On sam nie ustosunkowując się w pełni do wezwania musiał się przy tym liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Przyznanie mu w opisanych okolicznościach prawa pomocy wiązałoby się ponadto z jego priorytetowym traktowaniem wobec innych osób, którym odmówiono lub przyznano by prawo pomocy po uprzednim wykonaniu przez nie skierowanych do nich wezwań. Skoro zatem skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem PPF, orzeczono jak w sentencji postanowienia.