II SA/Rz 376/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Robert Sawuła Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy finansowej -skargę oddala- Przedmiotem skargi P.M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej "SKO" lub "Kolegium") w [..] z dnia 10 lutego 2012 r. nr [..], którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Gminy [..] z dnia 30 grudnia 2011 r. nr [..] odmawiającą udzielenia wnioskodawcy żądanej pomocy finansowej. Z akt sprawy wynika, że podaniem z dnia 2 grudnia 2011 r. P.M. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [..] o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie wydatków na leki i opał, oraz przyznanie mu innych należnych świadczeń. Decyzją z dnia 30 grudnia 2011 r. Burmistrz Gminy [..] działający przez upoważnionego Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił udzielenia mu żądanej pomocy finansowej, przyjmując za podstawę prawną rozstrzygnięcia przepisy art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. Nr 98 z 2000, poz. 1071 z późn. zm., dalej "k.p.a."), art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. Nr 175 z 2009 r. poz. 1362 z późn. zm., dalej: "u.p.s.") oraz § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138). W ocenie organu wnioskodawca nie współdziałał z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej, czym naruszył przepisy art. 4 u.p.s. W dniach 8 i 14 grudnia pracownik socjalny chciał przeprowadzić z nim wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania, jednak nie zastał go w mieszkaniu. Pismem z dnia 20 grudnia 2011 r. poinformowano więc wnioskodawcę, że bez przeprowadzenia wywiadu nie będzie mogła zostać wydana decyzja w sprawie, pouczono go również o skutkach powtarzalności takiego stanu. Natomiast dnia 27 grudnia obecny w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej P.M. miał oświadczyć, że nie wpuści do mieszkania pracownika socjalnego, o ile ten wcześniej nie uzgodni z nim terminu przeprowadzenia takiego wywiadu. Podał też, że w domu przebywa w godzinach od 17 do 6. Wobec tego w ocenie organu I instancji zachodziła podstawa do odmowy przyznania żądanej przez niego pomocy na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. Po rozpatrzeniu odwołania P.M. decyzją z dnia 10 lutego 2012 r. SKO w [..], działając na podstawie przepisów art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 11 ust. 2 w związku z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 u.p.s. oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia podkreśliło, że zgodnie z art. 106 ust. 1 u.p.s. decyzję w rozpoznawanej sprawie wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, na podstawie którego ustala się sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osób i rodzin potrzebujących, na zasadach określonych w powołanym rozporządzeniu. Zgodnie z przepisem § 2 ust. 3 w/w rozporządzenia wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Na podstawie wyników wywiadu dokonuje się z kolei analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny. Kolegium zwróciło ponadto uwagę, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Podmioty te obowiązane są jednak współdziałać w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a brak współdziałania z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. Na podstawie dostępnego materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że niemożliwe było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a P.M. z powodów tylko jemu wiadomych nie spełnił ciążącego na nim obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym, co z kolei wyczerpało przesłankę z art. 11 ust. 2 u.p.s. Podkreślono też, że za miesiąc listopad 2011 r. stronie wypłacona została renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 364,09 zł. Jest on ponadto właścicielem gruntu o powierzchni 0,8700 ha (0,4055 ha przeliczeniowego), co w ocenie organu odwoławczego oznacza, że dysponuje własnym stałym dochodem. Z decyzją SKO w [..] nie zgodził się P.M. We wniesionej skardze sądowoadministracyjnej, nie określając żądnego kierunku kontroli, podkreśla że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Nie pobiera już renty i nie posiada żadnego innego źródła dochodu. W odpowiedzi na skargę decyzja SKO w [..] wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. Poz. 270 z 2012 r., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. Stan sprawy przedstawia się następująco: P.M. zwrócił się do organu pomocy społecznej z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie wydatków na leki i opał oraz innych należnych mu świadczeń, bez ich konkretyzacji. W toku postępowania, wobec niemożliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wskutek nieobecności wnioskodawcy w miejscu zamieszkania, drogą listową poinformowano go o konieczności współdziałania z organami w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej oraz o potrzebie ustalenia terminu, w którym możliwe będzie przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Pouczono go również o skutkach powtarzalności sytuacji uniemożliwiającej przeprowadzenie wywiadu. Obecny w dniu 27 grudnia 2011 r. w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej P.M. oświadczył, że nie wpuści do mieszkania pracownika socjalnego, o ile ten wcześniej nie uzgodni z nim terminu przeprowadzenia takiego wywiadu wskazując zarazem, że w domu przebywa w godzinach od 17 do 6. W tych okolicznościach organ I instancji uznał, że wnioskodawca nie współdziałał w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji majątkowej, a organ wyższego stopnia zaakceptował to ustalenie i kierunek zapadłego rozstrzygnięcia, z którym nie zgodził się skarżący. Podstawę materialnoprawną poddanych kontroli decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Celem tej instytucji jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma ona zarazem wspierać potrzebujących w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W art. 4 u.p.s. ustawodawca postanowił jednak, że osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Należy przez to niewątpliwie rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym dla osiągnięcia celu pomocy społecznej, a przez to i realizację określonych obowiązków. Osoba korzystająca z pomocy społecznej jest zobowiązana do współdziałania z organem pomocy społecznej, nie może stawiać temu organowi (świadczeniodawcy) warunków, na jakich powinien udzielić mu pomocy lub realizować inne prawnie ciążące na nim obowiązki. Rolą natomiast organu pomocy społecznej jest realizacja ustawowo określonych zadań. Zasadniczo świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, a prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości uzyskiwanych przez zainteresowanego miesięcznych dochodów. Zgodnie z art. 106 ust. 1 i 4 u.p.s. przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej, przy czym wydaje się ją po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. Wywiad przeprowadzany przez pracownika socjalnego ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób potrzebujących. Pozwala również na ocenę, czy środki pomocy społecznej lub własne środki nie są marnotrawione, niszczone lub wykorzystywane niezgodnie z przeznaczeniem, jak też czy nie ma miejsca dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby, która dawałaby podstawę do przyjęcia, że osoba ta jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Szczegółowe zasady przeprowadzania wywiadu określają przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138). Zgodnie z jego § 2 ust. 3 wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub jej pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Z powołanych przepisów wynika znaczenie i waga rodzinnego wywiadu środowiskowego jako zasadniczego środka dowodowego w sprawach pomocy społecznej. Jednostki pomocy społecznej będące organami administracji publicznej urzędują w określonych godzinach, stąd wywiad przeprowadza się w godzinach pracy ośrodka. Inna godzina, wykraczająca poza ten zasadniczy czas wymaga zgody kierownika danej jednostki, musi więc być podyktowana nadzwyczajnymi okolicznościami. Z akt sprawy oraz stanowiska skarżącego nie wynika, aby zaistniały one w jego przypadku. Pracownik socjalny podejmował starania dla ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu i informował wnioskodawcę o możliwych terminach, a także skutkach braku współdziałania ze strony wnioskodawcy. Skarżący natomiast zakomunikował pracownikowi, że wpuści go do domu po uprzednim uzgodnieniu z nim terminu wizyty, i że może ona zostać wyznaczona tylko w godzinach od 17 do 6. Nie wyjaśnił przy tym przyczyny uniemożliwiającej mu obecność w miejscu zamieszkania w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej, tj. od 7 do 15, co umożliwiłoby pracownikowi socjalnemu ocenę tej sytuacji i ewentualne wnioskowanie do kierownika jednostki o zgodę na przeprowadzenie wywiadu w innym terminie. Postawa skarżącego wskazuje, że nie dążył on do jak najszybszego wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a starał się uniemożliwić lub znacznie utrudnić pracownikowi socjalnemu wykonanie określonych w u.p.s. obowiązków w zakresie ustalenia sytuacji faktycznej wnioskodawcy. Taka ocena sytuacji uprawniała organy do odmowy przyznania mu żądanego świadczenia pieniężnego. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W okolicznościach sprawy zaistniały przesłanki do jego zastosowania, a kontrolowane decyzje zawierają w tym względzie należyte uzasadnienie, znajdujące potwierdzenie z zgromadzonym materiale dowodowym. Skoro więc wydanie decyzji w sprawie pomocy społecznej ustawodawca uzależnił od przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.), to niemożliwość jego przeprowadzenia z powodów leżących po stronie wnioskodawcy dawały podstawę do zajęcia negatywnego stanowiska w przedmiocie wniosku. Z podanych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.