II SA/Rz 38/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania budynku mieszkalnego postanawia I. Zwolnić skarżącą od uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części, II. Odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałej części oraz ustanowienia adwokata. L. F. wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 400 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...], wskazując iż jego opłacenie przekracza jej możliwości ze względu na niską emeryturę (525 zł.), zwróciła się o zwolnienie od niego. W złożonym następnie na wezwanie Sądu formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata powołując się w jego uzasadnieniu na swoją niską emeryturę, leczenie siebie i męża, spłatę zaciągniętych kredytów, opłacanie podatku od nieruchomości. Wg zawartego we wniosku oświadczenia pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem oraz 4 dzieci, zaś źródłem ich utrzymania jest oprócz jej emerytury wynagrodzenie za pracę jednej z córek w wysokości 820 zł. (dochody netto). Posiadany przez nich majątek obejmuje jedynie niewykończony budynek mieszkalny. Ponieważ wniosek skarżącej dotknięty był brakiem formalnym a zawarte w nim oświadczenie poddawało w wątpliwość zdolność wnioskodawczyni i członków jej rodziny do pokrycia wykazanych we wniosku zobowiązań (spłata kredytu przez skarżącą i jej męża w wysokości 680 zł. miesięcznie oraz kredytu na naukę zaciągniętego przez córkę), została ona wezwana do uzupełnienia tego braku oraz złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych dot. stanu majątkowego i dochodów jej oraz pozostałych domowników. Wg informacji zawartych w tym dodatkowym oświadczeniu i dołączonych do niego załącznikach: - majątek skarżącej oprócz domu obejmuje jeszcze grunty rolne (łąkę) o pow. 0,47 ha i działkę budowlaną o pow. 0,22 ha, - łącznie dochody skarżącej i osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wynoszą 4776 zł. netto (oprócz emerytury L. F. i wynagrodzenia za pracę jej córki są to dochody z pracy zarobkowej jej męża – 1740 zł., syna – 1521 zł. oraz stypendium socjalne drugiego z synów – 170 zł.), - wykazane wydatki obejmują w skali miesiąca zakup żywności – 1800 zł., opłaty za energię elektrycz, gaz i wodę – średnio 250 zł./m-c, koszty leczenia – 400 zł., zakup odzieży i obuwia – 750 zł., utrzymanie studiującego syna – 1000 zł., opłata za studium drugiego syna – 200 zł., opłaty za telefony – 220 zł., spłata kredytów przez skarżącą, męża i córkę – razem 780 zł., inne drobniejsze wydatki – ok. 200 zł. Do tego dochodzą semestralne opłaty za studia córki – 1700 zł. oraz ujęte rocznie podatek od nieruchomości – 260 zł., opłata za wywóz śmieci – 250 zł. i koszt koszenia łąki – 300 zł. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, że kryterium finansowe (majątkowe) ma decydujące znaczenie dla uznania spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy (w całości lub w części), a których wykazanie obciąża osobę wnioskującą. Dokonana w tym kontekście analiza stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie potwierdza, aby spełniała ona przesłankę do przyznania jej całkowitego prawa pomocy. Wynika to przede wszystkim z wzajemnej niespójności złożonych przez nią oświadczeń, przez co nie można uznać ich jako w pełni wiarygodnych i mogących stanowić podstawę do zwolnienia jej od obowiązku ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie (taki obowiązek na strony postępowania nakłada art. 199 w/w ustawy). Wynika to z próby ukrycia znacznej części uzyskiwanych dochodów (nie zostały one od razu wymienione przez skarżącą we wniosku PPF) oraz stosunkowo znacznej rozbieżności między dochodami jakich uzyskiwanie przez siebie i domowników następnie wykazała tj. kwotą 4776 zł. i ponoszonymi przez nich wydatkami; ich rozliczenie w stosunku miesięcznym daje kwotę ok. 5950 zł. Tak duża dysproporcja między nimi prowadzi do oczywistego wniosku o dalszym zaniżaniu dla potrzeb prawa pomocy wykazanych dochodów, bądź też zawyżeniu wydatków; jeżeli chodzi o drugą z opcji, wątpliwości nasuwają się zwłaszcza przy kwotach wydatków przeznaczanych co miesiąc na zakup żywności oraz odzieży i obuwia. Okoliczności te nie mogą zostać pominięte przy ocenie wniosku. Wynikające z tego wątpliwości nie mogą być również interpretowane na korzyść skarżącej, skoro to na niej spoczywa ustawowy obowiązek wykazania kwalifikacji do przyznania prawa pomocy. Dodatkowo potwierdza to brak informacji nt. źródeł pokrycia wydatków związanych z budową budynku mieszkalnego, mimo że takie żądanie zostało zawarte w skierowanym do skarżącej wezwaniu. W tej sytuacji należy uznać, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a więc że należy się jej wsparcie w pełnym wnioskowanym zakresie. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. L. F. i członkowie jej rodziny wobec zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych i stałych dochodów które też nie mogą być uznane jako zbyt niskie i zupełnie nieadekwatne do ich potrzeb, do takich osób się nie zaliczają. Przy rozpatrywaniu zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy pod uwagę brana jest możliwość zaspokojenia przede wszystkim podstawowych potrzeb życiowych, która w omawianym przypadku nie będzie zagrożona. Wśród pozostałych obciążających stronę wydatków, które nie mają charakteru bezwzględnie koniecznego, strona jest zobowiązana poczynić oszczędności z przeznaczeniem na pokrycie kosztów postępowania (są one rozłożone w czasie) i skarżąca taką możliwość posiada. Nie kwestionując jednak przejściowych trudności finansowych których także skarżąca może doświadczać, celem zapewnienia prawa do sądu, postanowiono przyznać jej prawo pomocy obejmujące zwolnienie od połowy wpisu od skargi, tj. 200 zł. (opłacenie wpisu od skargi jest niezbędne do jej merytorycznego rozpoznania). Uiszczenie pełnej kwoty wpisu w stosunkowo krótkim okresie czasu rzeczywiście mogłoby wiązać dla wnioskodawczyni i jej rodziny z pewnym uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, chociaż zapewne nie miał by on trwałego charakteru. Odnosząc się do pozostałych (poza wpisem) kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie należy uznać, że ich uiszczenie nie będzie dla skarżącej tak dolegliwe jak opłacenie wpisu i nie będzie przekraczać jej możliwości finansowych; należą do nich opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – 200 zł. Nie są to kwoty przekraczające jej zdolności płatnicze. Dotyczy to także ustanowienia fachowego pełnomocnika z wyboru, jeżeli skarżąca uznaje taką potrzebę. Przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie z wyjątkiem konieczności sporządzenia przez niego niektórych środków zaskarżenia, co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że Sąd orzekający w sprawie bierze pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, a w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji skarżącemu będzie przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw, w tym wpisu od skargi (art. 200 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.