II SA/Rz 38/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2008 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku L. F. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawy z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2007r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania budynku mieszkalnego - postanawia - I. zwolnić skarżącą L. F. od uiszczenia wpisu od skargi w ½ części, II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2007r., znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania budynku mieszkalnego L. F. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu poniosła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i czwórką dzieci; na majątek rodziny składa się tylko niewykończony budynek mieszkalny. Wnioskodawczyni podała, że dochody rodziny to jej emerytura w wysokości 587 zł, wynagrodzenie za pracę jej męża (bez określenia kwoty) oraz jednej z córek w wysokości 820 zł. Z wniosku wynikało także, iż członkowie rodziny spłacają kredyty zaciągnięte na zakup sprzętu niezbędnego do funkcjonowania rodziny, wykończenie domu oraz na naukę. W związku z faktem, iż dane zawarte w powyższym wniosku były niewystarczające dla prawidłowej oceny przesłanek przyznania skarżącej prawa pomocy wezwano wyżej wymienioną do: 1. usunięcia jego braku formalnego przez uzupełnienie niewypełnionej w formularzu wniosku rubryki, dotyczącej posiadanych nieruchomości rolnych i ich powierzchni, 2. złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie siebie i członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym obejmujących: zakup żywności, opłaty (energia elektryczna, gaz, woda), koszty leczenia siebie i męża, wysokość opłat za studia (w razie ich ponoszenia), b) wskazanie dochodów uzyskiwanych tytułem wynagrodzenia za pracę przez męża i syna A. oraz wysokości świadczeń pobieranych przez studiujące dzieci, c) wskazanie – w przypadku posiadania nieruchomości rolnej – uzyskiwanych z niej dochodów (w tym dopłat do produkcji rolnej), d) wskazanie źródeł pokrycia wydatków związanych z budową budynku mieszkalnego, e) określenie czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej (forma i wysokość) 3. przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość zaciągniętych przez siebie i domowników kredytów bankowych oraz przypadających do spłaty miesięcznych rat. W wyznaczonym terminie L. F. złożyła pismo zawierające dodatkowe oświadczenie odnoszące się do jej sytuacji majątkowej. Wskazała w nim, że na posiadany przez nią majątek składa się nieruchomość rolna (łąka) o powierzchni 0,47 ha oraz nieruchomość budowlana o powierzchni 22 ary. W odniesieniu do wydatków określiła, iż wynoszą one: 1 800 zł miesięcznie (żywność dla 4 osób: 4 x 450 zł), 130 zł miesięcznie (opłata za energię elektryczną), 90 zł miesięcznie (opłata za gaz), 44 zł miesięcznie (oplata za wodę), 260 zł rocznie (podatek gruntowy), 252 zł rocznie (opłata za wywóz śmieci), 390 zł miesięcznie (koszty leczenia jej, męża, syna A. oraz córki M.), 750 zł miesięcznie (koszt zakupu odzieży i obuwia), 1 000 zł (koszt opału w czasie zimy), 1 000 zł miesięcznie (opłata z tytułu utrzymania mieszkania, dojazdów, nauki i żywności dla studiującego dziennie syna P.), 1 800 zł (opłata kwartalna za studia zaoczne córki M. plus koszt dojazdów i noclegu), 220 zł miesięcznie (telefony), 200 zł (opłata za naukę syna A. - studium), 100 zł miesięcznie (koszt zakupu środków higienicznych, pościeli itp.), 10 zł (opłaty pocztowe), 300 zł rocznie (koszt koszenia trawy). Odnosząc się natomiast do dochodów L. F. podniosła, iż poszczególni członkowie rodziny osiągają następujące dochody netto: L. F. – 520 zł, W. F. – 1 740 zł, P. F. –170 zł, M. F. – 820 zł, A. F. – 1 521 zł. Wnioskodawczyni wskazała również, że nie pobiera żadnych świadczeń w ramach pomocy społecznej, natomiast dom mieszkalny buduje ze środków finansowych uzyskiwanych z pobranych przez nią i męża kredytów bankowych. Z oświadczenia wynika, iż wnioskodawczyni zaciągnęła kredyt w wysokości 2 105 zł (rata miesięczna spłaty – 184 zł), jej mąż W. zaciągnął 2 kredyty w wysokości odpowiednio: 6 148 zł (rata miesięczna spłaty – 320 zł) oraz 3 400 zł (rata miesięczna spłaty – 200 zł) a córka M. korzysta z pożyczki w wysokości 1 000 zł (miesięczna rata spłaty – 100 zł). W tym stanie rzeczy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie wydał w dniu 18 marca 2008r. postanowienie, w którym zwolnił skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w ½ części, natomiast oddalił wniosek wyżej wymienionej w zakresie zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata. W sprzeciwie wniesionym od powołanego postanowienia L. F. podniosła, iż zarówno dzieci jak i mąż "nie chcą słyszeć o żadnych wydatkach sądowych". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Po skutecznym wniesieniu sprzeciwu od postanowienia w przedmiocie prawa pomocy postanowienie to traci moc, zaś sprawa będąca jego przedmiotem podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym – art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako P.p.s.a. Po ponownym rozpoznaniu wniosku L. F. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, Sąd stwierdza, iż wniosek ten jest uzasadniony tylko częściowo. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż mogą z niej skorzystać tylko i wyłącznie osoby pozostające w naprawdę trudnej sytuacji materialno-bytowej. Wynika to z wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady, iż koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie ponoszą jego strony, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest m. in. art. 245 § 2 P.p.s.a. przewidujący możliwość przyznania stronie postępowania sądowoadministracyjnego prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stanowi on, że pomoc ta obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłankę udzielenia przedmiotowej pomocy ustanawia z kolei art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i jest nią niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy w tym miejscu podkreślić, iż ciężar wykazania wskazanej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej o pomoc ze strony Państwa. To wnioskodawca zatem ma obowiązek przedstawienia okoliczności wskazujących na zasadność udzielenia mu takiej pomocy oraz dołączenia potwierdzających te okoliczności dokumentów. Oznacza to innymi słowy, iż brak stosownej argumentacji wnioskodawcy bądź też wątpliwości co do prawdziwości tych argumentów nie może przemawiać na korzyść strony ubiegającej się o prawo pomocy. W kontekście powyższych rozważań uzasadnionym jest, w ocenie Sądu, uznanie, że składająca w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy spełnia przesłanki do jej otrzymania, jednakże tylko w częściowym zakresie. Ocena taka wynika z dokładnej analizy sytuacji skarżącej i pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym osób. Przede wszystkim rodzina ta ma zaspokojoną jedną z podstawowych potrzeb życiowych, jaką jest potrzeba mieszkania. Ponadto zaspokojone są też potrzeby żywieniowe rodziny wnioskodawczyni. Warte podkreślenia jest także to, że większość z osób tworzących z L F. gospodarstwo domowe (poza córką A.) osiąga stałe dochody. Istotnym, w aspekcie oceny zaistnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie, jest także okoliczność, iż wnioskująca o tę pomoc nie wskazała od razu okoliczności dokładnie obrazujących sytuację materialno-bytową jej oraz pozostałych członków rodziny. Uczyniła to dopiero na skutek stosownego wezwania Sądu. Poza tym, wartym uwagi jest również fakt bardzo dużej rozbieżności pomiędzy wysokością uzyskiwanych przez rodzinę wnioskodawczyni dochodów a dokonywanymi przez nią wydatkami. Jak bowiem wynika z oświadczenia skarżącej łączne dochody jej oraz osób tworzących z nią wspólne gospodarstwo domowe wynoszą około 4771 zł, zaś comiesięczne wydatki to około 6 200 zł. Powyższa rozbieżność negatywnie rzutuje na ocenę zasadności wniosku skarżącej, bowiem świadczy, zdaniem Sądu, bądź o niewskazaniu przez wyżej wymienioną wszystkich uzyskiwanych przez nią i jej rodzinę środków finansowych bądź też o chęci zawyżenia wydawanych środków pieniężnych – w obydwu wypadkach jedynie na potrzeby uzyskania prawa pomocy w maksymalnym, przewidzianym przez prawo wymiarze. Dlatego też należy - zdaniem Sądu - przyjąć, iż możliwość zapewnienia realizacji podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącej nie zostanie zagrożona w przypadku zapłaty wpisu sądowego w kwocie 200 zł. W odniesieniu natomiast do zarzutu podniesionego w sprzeciwie, należy stwierdzić, że argument dotyczący tego, iż członkowie rodziny skarżącej "nie chcą słyszeć o żadnych wydatkach sądowych" nie może mieć w sprawie żadnego znaczenia. Osoba składająca skargę musi bowiem mieć na uwadze, iż z jej wniesieniem wiąże się wskazany na wstępie i określony ustawą obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Z przytoczonych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 245 § 2, 3 i 4 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.