II SA/Rz 381/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Ryszard Bryk Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2009 r., Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2009 r., Nr [...]. Postanowieniem [...] z dnia [...] kwietnia 2009r. Wojewódzki Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przez J. K. odwołania od orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia [...] stycznia 2009r. w przedmiocie stopnia niepełnosprawności. W podstawie prawnej powołano art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008r. Nr 14, poz. 92) oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), określanej dalej k.p.a. i § 19 ust. 3 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 139, poz. 1328). Z uzasadnienia rozstrzygnięcia drugoinstancyjnego wynika, że powołanym wyżej orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2009r. Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie zaliczył J. K. do osób niepełnosprawnych. Orzeczenie to wyżej wymieniona odebrała w dniu 10 lutego 2009r., natomiast odwołanie od niego nadała w urzędzie pocztowym dnia 20 marca 2009r. Organ powołał się na art. 129 k.p.a, zgodnie z którym odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji stronie. Termin do zaskarżenia orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności upłynął zatem względem J. K. w dniu 24 lutego 2009r. Organ podkreślił, że składając przedmiotowe odwołanie strona nie złożyła jednocześnie prośby o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Nie uprawdopodobniła też braku winy w opóźnieniu jej podjęcia. J. K. złożyła w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie skargę na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2009r., podnosząc iż jest osobą chorą, w związku z czym powinna zostać zaliczona do osób niepełnosprawnych. Skarżącą wniosła równocześnie o przywrócenie jej terminu do złożenia odwołania, którego nie dochowała z uwagi na zły stan zdrowia (bóle głowy, zaburzenia pamięci). W odpowiedzi na skargę organ - ponawiając argumenty skarżonego postanowienia - wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej następnie P.p.s.a. zakres kognicji sądów administracyjnych sprowadza się do badania zaskarżonego rozstrzygnięcia pod względem jego zgodności z prawem. Zadaniem Sądu jest zatem ocena czy organ orzekający w sprawie w sposób prawidłowy zinterpretował i zastosował przepisy prawa w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny. Wyeliminowanie z obrotu prawnego podjętego przez organ administracji aktu możliwe jest w razie stwierdzenia, iż doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c P.p.s.a.). Przesłankę uwzględnienia skargi wobec treści art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi także stwierdzenie, iż skarżony akt dotknięty jest jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm), określanej dalej k.p.a. Należy również podkreślić, iż wedle art. 134 P.p.s.a., oceniając zaskarżony akt Sąd orzeka w granicach sprawy, nie będą jednakże związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny w omówionym wyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie, jak też poprzedzający je akt podjęty w pierwszej instancji nie mogą się ostać, aczkolwiek z przyczyn, które uwzględniono z urzędu. Artykuł 61 § 1 k.p.a. wskazuje na możliwość wszczęcia postępowania w dwojaki sposób tj. bądź na żądanie strony bądź z urzędu. Przepis ten należy jednak interpretować w powiązaniu z odpowiednimi przepisami prawa materialnego, które określają inicjatywę odnośnie wszczęcia danego rodzaju postępowania. Takimi regulacjami w niniejszej sprawie są art. 6b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jak też § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Wynika z nich, iż postępowanie w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności prowadzi się na wniosek zainteresowanego podmiotu. Wymagania formalne, jakie musi spełniać każde pismo składane do organu administracji publicznej, w tym także wniosek inicjujący dane postępowanie określa art. 63 § 2 i § 3 k.p.a., który znajduje zastosowanie w związku z brzmieniem art. 66 ustawy o rehabilitacji ... Jednym z nich jest konieczność złożenia własnoręcznego podpisu pod składanym przez siebie oświadczeniem (art. 63 § 3 k.p.a.). Podpisanie wniosku przez składającego go stanowi gwarancję, iż czynność procesowa została dokonana przez osobę określoną jako wnioskodawca i jest zgodna z jej wolą. Jest to istotne biorąc pod uwagę, iż w przypadku postępowań podejmowanych na wniosek strony to właśnie treść jej wniosku wyznacza przedmiot tego postępowania. W przypadku gdy wniosek zawiera braki, organ, do którego został on skierowany, nie może w takiej sytuacji pozostać bezczynny. Winien natomiast podjąć działania określone w art. 64 § 2 k.p.a. tzn. wezwać wnioskodawcę do usunięcia stwierdzonych braków w terminie 7 dni z pouczeniem, iż ich nieusunięcie spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Powyższe unormowanie stanowi realizację wyrażonej w art. 9 k.p.a. zasady informowania stron, celem jej ochrony przed negatywnymi skutkami nieznajomości prawa. Odstąpienie przez organ od wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku powoduje, że wniosek nie może wywołać zamierzonego skutku prawnego tj. nie prowadzi do wszczęcia postępowania a w konsekwencji objęta nim sprawa nie może zostać merytorycznie rozpatrzona. Jeśli zatem inicjujący postępowanie wniosek nie zawierał własnoręcznego podpisu osoby go wnoszącej, zaś brak ten nie został dostrzeżony przez rozpatrujący sprawę organ i nie uzupełniono go w trybie przewidzianym w art. 64 k.p.a., to wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa (tak np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 09.05.2007r. V SA/Wa 58/07, opubl. Legalis). Do takiego właśnie rażącego naruszenia art. 64 § 2 w zw. z art. 9 k.p.a. doszło w okolicznościach niniejszej sprawy. Jak bowiem wskazują jej akta wniosek J. K., w wyniku którego Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania O Niepełnosprawności wydał orzeczenie z dnia [...] stycznia 2009r., nie został przez wyżej wymienioną podpisany. Powyższe stanowi zaś po myśli art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłankę stwierdzenia nieważności. Nadto należy zwrócić uwagę, iż wniosek ten złożony na stosownym formularzu nie jest także całkowicie uzupełniony, co stanowi niewątpliwie o naruszeniu § 6 ust. 1 pkt 4 wymienionego rozporządzenia z 2003r., który ustanawia obowiązek zawarcia we wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności danych dotyczących sytuacji społecznej i zawodowej osoby zainteresowanej. Organ odwoławczy nie dopatrując się żadnych uchybień w postępowaniu przed pierwszą instancją również – w ocenie Sądu - rażąco naruszył prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie był on oczywiście uprawniony do samodzielnego usuwania braku w postaci niepodpisania wniosku o wszczęcie niniejszego postępowania, jako że stanowiłoby to naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania przewidzianej w art. 15 k.p.a. Skutkowałoby to bowiem rozstrzygnięciem in merito w przedmiocie tegoż wniosku wyłącznie przez drugą instancję. Winien był jednakże w takiej sytuacji umorzyć postępowanie odwoławcze i wszcząć z urzędu postępowanie zmierzające do stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia [...] stycznia 2009r. na podstawie art. 156 k.p.a. Wobec powyższego i w świetle brzmienia art. 135 P.p.s.a. należało stwierdzić nieważność postanowienia Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania O Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2009r. oraz poprzedzającego go orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania O Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2009r. opierając się o art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze żądania przywrócenia terminu do złożenia odwołania od orzeczenia podjętego w pierwszej instancji Sąd stwierdza, że tego rodzaju wniosek może być składany na etapie postępowania toczącego się przed organami administracji. Jego adresatem nie może być zatem Sąd, a organ właściwy do rozpatrzenia odwołania – w niniejszym przypadku Wojewódzki Zespół Do Spraw Orzekania O Niepełnosprawności. Rozpoznając ponownie sprawę Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania O Niepełnosprawności przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w trybie przewidzianym w art. 64 § 2 k.p.a. i w zależności od reakcji strony pozostawi jej wniosek bez rozpoznania bądź wyda merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie. Z podanych wyżej względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.