II SA/Rz 381/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia I. Zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. J. N. zawartym w skardze wnioskiem zwrócił się o zwolnienie od opłat sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazując na wynikające z załączonej kserokopii listy płac za m-c styczeń 2012 r. wynagrodzenie w wysokości 1497 zł., pomniejszane o ratę kredytową w wysokości 833 zł. oraz opłaty mieszkaniowe i za tzw. media w kwocie ok. 350 zł. miesięcznie (pozostająca mu do dyspozycji kwota 314 zł. zapewnia skromne minimum egzystencji). W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF mającym zastosowanie do osób fizycznych w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniósł o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata wskazując dodatkowo na potrącane mu z wynagrodzenia za pracę alimenty na córkę w wysokości 550 zł. miesięcznie. Wg zawartego we wniosku oświadczenia zamieszkuje samotnie, posiadane przez nich wartościowe składniki majątku obejmują mieszkanie o pow. 25 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 99 arów. Wysokość jego wynagrodzenia za pracę brutto wynosi 3347 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy osobie fizycznej jest przyznawane w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) lub częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmujące tylko ustanowienie pełnomocnika); przesłankami tego jest wykazanie przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zakres całkowity) lub pełnych tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zakres częściowy). Analiza sytuacji materialno – bytowej i wynikających z tego możliwości finansowych wnioskodawcy wskazuje, iż mimo posiadania stałych dochodów z pracy zarobkowej, poniesienie przez niego całości związanych ze sprawą kosztów postępowania przekracza jego zdolności płatnicze. Mimo że jego dochody brutto nie kształtują się rażąco nisko, wynika to przede wszystkim z realnej ich wysokości netto, tj. kwoty 1497 zł. pozostającej do jego dyspozycji po potrąceniu należności podatkowych, ubezpieczeniowych, alimentacyjnych i pożyczki zakładowej. Kwota ta wobec obciążającej go spłaty kredytu zaciągniętego na wykup mieszkania /informacja zawarta w treści skargi/ i ponoszonych kosztów jego utrzymania (łącznie ok. 1180 zł.) faktycznie jawi się jako nieadekwatna do równoczesnego ponoszenia wydatków związanych z jego osobistym bieżącym utrzymaniem (w tym przede wszystkim zakupem żywności) oraz opłaceniem kosztów sądowych i ustanowieniem pełnomocnika z wyboru; w sprawie objętej skargą wpis od niej wynosi 200 zł., do pozostałych zaś kosztów sądowych których prawdopodobieństwo wystąpienia w przyszłości jest największe należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – obydwie w kwocie po 100 zł. Zwrócenia uwagi wymaga przy tym, że chociaż zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym, powoływanie się na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych, tj. kredytów i pożyczek co do zasady nie jest uznawane za argument przemawiający za przyznaniem prawa pomocy, to w przypadku skarżącego spłata kredytu mieszkaniowego w wysokości 833 zł. miesięcznie jako działanie wcześniejsze od wniesienia skargi i zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wydaje się uzasadnione. Skarżący wg oświadczenia nie posiada przy tym żadnych oszczędności, które ułatwiłyby mu wywiązanie się z ustawowego obowiązku poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). W kontekście powyższego za zasadne uznano więc zwolnienie go w niniejszej sprawie od całości kosztów sądowych, co jest szczególnie istotne chociażby z uwagi na wymóg opłacenia wpisu od skargi, warunkujący jej merytoryczne rozpoznanie przez Sąd. Jednocześnie nie stwierdzono podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku J. N. w części obejmującej żądanie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Mimo nie najlepszej sytuacji finansowej której wstępna ocena mogłaby sugerować przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie spełnia on wymaganej do tego przesłanki. Prawo to zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym co do zasady przypisane jest do osób ubogich, całkowicie pozbawionych środków do życia. Mimo niewątpliwie doświadczanych przez skarżącego trudności finansowych, przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych i stałych chociaż relatywnie niskich dochodach taka sytuacja względem niego nie zachodzi. Jak już zostało to powyżej zasygnalizowane, w kontekście ubiegania się o przyznanie prawa pomocy finansowanego ze środków publicznych, nie wszystkim ciążącym na skarżącym zobowiązaniom cywilnoprawnym może być przyznany priorytet względem kosztów sądowych (kosztów postępowania). Mimo wyjątkowego potraktowania na korzyść skarżącego kredytu zaciągniętego na wykup mieszkania, kryterium tego nie spełniają już potrącane z wynagrodzenia raty pożyczki zakładowej (500 zł.) oraz należności alimentacyjnych (599 zł.). Odmienne uznanie stanowiłoby faktyczne przerzucanie na Skarb Państwa ciężaru ich spłaty, a więc przejmowanie ciążącej na wnioskodawcy odpowiedzialności za jego działania /zaniechania. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt posiadania przez wnioskodawcę nieruchomości rolnej, a co za tym idzie poprzez jej uprawę wykorzystania na własne potrzeby, lub w przypadku braku takich możliwości osiągnięcia dodatkowych korzyści poprzez jej wydzierżawienie. Uznając zatem potrzebę występowania w sprawie przez fachowego pełnomocnika, skarżący powinien we własnym zakresie wygospodarować na to środki. Wobec braku jakiegokolwiek uzasadnienia żądania ustanowienia radcy prawnego /adwokata - mając na uwadze przyznane zwolnienie od kosztów sądowych - skarżący nie może po stronie SP generować dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby. Przy braku wymogu reprezentowania stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowych pełnomocników, odmowa jego ustanowienia – odmiennie niż w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy go w dostępie do sądu, gdyż wymóg adwokacko – radcowski dotyczy jedynie sporządzenia niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie postępowania nie zachodzi. Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa wnioskodawcy. Powyższe wyłącza więc skarżącego od skutecznego ubiegania się o przyznanie całkowitego prawa pomocy. Z tych przyczyn na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.