II SA/Rz 384/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 16 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej postanawia I. Umorzyć postępowanie o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF R. R. wniosła o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu poinformowała, że jest osobą schorowaną (inwalidka, wymaga stałej opieki innych osób), otrzymującą rentę w wysokości tysiąca złotych, którą niemal w całości przeznacza na leczenie. Prowadzona sprawa jest wg niej złożona i wymaga reprezentacji przez osobę posiadającą wykształcenie prawnicze i doświadczenie. Wnioskodawczyni nie jest w stanie podołać tym obowiązkom, dlatego ubiega się o ustanowienie adwokata z urzędu. Wg oświadczenia zawartego we wniosku PPF oraz złożonego w wyniku skierowanego do skarżącej wezwania ustalono, iż: - pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i bezrobotnym synem (drugi syn wraz z rodziną mimo wspólnego zamieszkiwania prowadzi odrębne gospodarstwo), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o łącznej pow. ok. 160 m² (60 m² zajmuje syn z rodziną) wraz z działką o pow. 14 a, zaś z pojazdów mechanicznych samochód osob. Polonez (rok prod. 1992), - źródła ich dochodów stanowią renty skarżącej i jej męża w wysokości odpowiednio 1386 i 1212 zł. brutto (1199 i 1025 zł. netto), - ponoszone przez nich w ciągu miesiąca średnie wydatki obejmują: zakup żywności - ok. 900 zł., opłaty za energię elektrycz., gaz, wodę i kanalizację oraz wywóz śmieci – razem ok. 378 zł., leczenie (zakup leków) – ok. 450 zł., utrzymanie samochodu – ok. 350 zł., dopłata do kosztów utrzymania syna i jego rodziny – 100 zł. Skarżąca nadesłała również wyciągi z rachunków bankowych swojego i męża z saldem końcowym odpowiednio 10,59 zł. (na dzień 12 października 2009 r.) oraz debetem 2404 zł. (na dzień 30 września 2009 r.), zaświadczenia z ZUS z dnia 11 września 2009 r. o wysokości świadczeń przysługujących jej i mężowi, zaświadczenie z Urzędu Pracy z dnia 12 października 2009 r. potwierdzającego fakt bezrobocia syna pozostającego ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym oraz zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej potwierdzającego otrzymanie przez niego w m-cu sierpniu 2009 r. kwoty 283 zł. z tytułu uczestnictwa w programie "Czas na aktywność w Gminie [...]", kserokopie faktur za zakup przez skarżącą i jej męża leków w okresie 10 lipiec – 12 październik 2009 r. na łączną kwotę 460 zł. oraz faktur za gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację oraz wywóz śmieci (widniejące w nich kwoty odpowiadają kwotom wydatków na te cele wyszczególnionych w złożonym oświadczeniu). Rozpatrując złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy należy zwrócić uwagę na treść art. 239 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu m.in. w sprawach dotyczących chorób zawodowych. Przesłanka ta jest spełniona w niniejszej sprawie, co skutkuje umorzeniem postępowania w tym zakresie jako bezprzedmiotowego. W tej sytuacji wniosek o ustanowienie adwokata rozpatrywany jest pod względem spełnienia przez skarżącą przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Z tej przyczyny argumentu przemawiającego za ustanowieniem adwokata nie może stanowić przekonanie skarżącej o złożoności sprawy i konieczności udziału w niej osoby posiadającej odpowiednie kwalifikacje zawodowe. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała też, czym miałby się dla niej i rodziny objawić uszczerbek w tym utrzymaniu, jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone i z jakimi negatywnymi skutkami wiązałoby się wydatkowanie środków na ustanowienie adwokata. Nie wykazuje tego też dokonana na podstawie udzielonych informacji ocena jej możliwości finansowych. Punktem wyjściowym do dokonania takiego stwierdzenia jest dokonana w kontekście całokształtu sytuacji materialno – bytowej analiza dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i członków jej rodziny (mąż) i ponoszonych przez nich wydatków. Przy w pełni zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych dochody te w łącznej wysokości 2598 zł. brutto miesięcznie (2224 zł. netto) z całą pewnością nie mogą być uznane za rażąco niskie w stosunku do potrzeb 3 osób. Suma wszystkich wykazanych przez skarżącą wydatków jakie ponoszą w ciągu miesiąca (uwzględniając rozliczenie do takiego okresu wydatków ponoszonych jednorazowo za dłuższe okresy czasu) daje kwotę ok. 2178 zł. Wydatki te więc zasadniczo równoważą się z uzyskiwanymi dochodami, chociaż w kontekście wywiązania się przez wnioskodawczynię z wynikającego z art. 199 P.p.s.a. ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie nie można pominąć faktu występowania nawet niewielkiej nadwyżki dochodów nad wydatkami (w analizowanym przypadku ok. 50 zł.). Abstrahując od wysokości tej nadwyżki, sam fakt jej występowania powoduje, że drugorzędne znaczenie posiada w takiej sytuacji wykazywane zadłużenie na rachunku bankowym męża skarżącej. W związku z tym podkreślenia wymaga okoliczność, iż wyżej wyliczona kwota wydatków uwzględnia wszystkie wydatki normalnie ponoszone przez R. R. i osoby wspólnie z nią gospodarujące, a jak wynika z przytoczonej treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest uszczerbek w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Odnosi się on do naprawdę podstawowych potrzeb życiowych, a więc pokrycia kosztów leczenia, zakupu żywności i niezbędnych opłat; w przypadku skarżącej daje to kwotę ok. 1730 zł. miesięcznie, co samo w sobie zwiększa nadwyżkę dochodów nad wydatkami do kwoty ok. 500 zł. Wydatki, które nie spełniają tego kryterium, a także wydatki niezbędne, lecz wykraczające poza wymagane minimum, należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające wygospodarowanie potrzebnych środków finansowych. O ile zatem w przypadku wnioskodawczyni nie budzą zastrzeżeń kwoty wydatkowane na zakup żywności i opłaty, to widoczna jest znaczna rozbieżność między deklarowaną kwotą wydatków na leczenie (ok. 450 zł./m-c), a kwotą wydatków na zakup lekarstw wynikającą z załączonych faktur, tj. 460 zł. w okresie 10 lipiec – 12 październik 2009 r., a więc przez 3 miesiące. Różnica ta jest zbyt znacząca i to nawet przy założeniu, że nie każdy zakup lekarstw został w ten sposób udokumentowany; brak jest przy tym informacji i dowodów świadczących o tym, że skarżąca ponosi wydatki na leczenie w innej formie niż zakup leków (np. poprzez korzystanie z usług prywatnej służby zdrowia). Mianem wydatków służących zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych nie sposób określić też wydatków na utrzymanie samochodu (350 zł./m-c), a przynajmniej biorąc pod uwagę stan zdrowia skarżącej i wynikające z tego trudności np. w poruszaniu się nie w pełnej ich wysokości. Jakkolwiek usprawiedliwiony, to za uzasadniony wydatek w kontekście przyznania prawa pomocy nie może być uznane wspomaganie w kosztach utrzymania syna i jego rodziny (100 zł.), skoro prowadzą oni odrębne gospodarstwo domowe. Nie bez znaczenia dla przyznania prawa pomocy pozostają też potencjalne możliwości zarobkowe 29-letniego bezrobotnego syna skarżącej oraz korzystanie przez nią w sprawie objętej skargą z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, co także stanowi pośrednią formę wsparcia ze strony Skarbu Państwa. W tej sytuacji należy stwierdzić, że R. R. nie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie objętym złożonym wnioskiem, a jego analiza pozwala przyjąć, że jest ona w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania wygospodarować środki finansowe na ustanowienie fachowego pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za niezbędny. Podkreślenia w związku z tym wymaga, iż przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi ustanawiają jedynie wymóg sporządzenia przez osobę uprawnioną niektórych środków zaskarżenia, bez konieczności reprezentacji w postępowaniu; wpływa to na ograniczenie ponoszonych przez strony postępowania wydatków. Sąd orzekający w sprawie bierze zaś pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 258 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.