II SA/Rz 384/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Piórkowska Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Robert Sawuła /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lipca 2013 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokat M. G. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. II SA/Rz 384/13 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi J. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO" lub "Kolegium") z [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej, która wydana została w następującym stanie sprawy: Po rozpoznaniu sprawy z wniosku Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z udziałem J. K. o umieszczenie w domu pomocy społecznej, postanowieniem z [...] czerwca 2012 r. [...] Sąd Rejonowy [...] – Sąd Rodzinny stwierdził, że zachodzi potrzeba umieszczenia uczestnika J. K. w domu pomocy społecznej - w miejsce jego zgody. Postanowienie powyższe stało się prawomocne. Po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego decyzją z [...] października 2012 r. nr [...], Burmistrz [...] orzekł o skierowaniu J. K. do domu pomocy społecznej dla przewlekle chorych psychicznie w G., powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 104, 107 i 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: "K.p.a.") oraz art. 106 ust. 1 i 4 w zw. z art. art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54, art. 56a ust. 1 i art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm., dalej: "Ups"). W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że stosownie do art. 54 Ups osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. W toku postępowania ustalono, że z uwagi na występujące schorzenia uniemożliwiające funkcjonowanie w środowisku oraz zły stan techniczny budynku mieszkalnego stanowiący zagrożenie dla zdrowia i życia strony, zasadne okazało się skierowanie ww. do domu pomocy społecznej. Zgodę strony na takie umieszczenie strony zastąpiło orzeczenie sądu rodzinnego. W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. zarzucił niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i niedostateczne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy rozstrzyganiu sprawy. Zarzucił także naruszenie art. 54 Ups przez uznanie, że jest osobą uprawnioną do skorzystania z tej formy pomocy społecznej, podczas gdy jest zdolny do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem, a budynek w którym przebywa został poddany gruntownemu remontowi. Podał, że nie jest osobą chorą psychicznie ani upośledzoną, a jego stan zdrowia nie różni się zasadniczo od zdrowia innych osób w podobnym wieku. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania powołaną na wstępie decyzją z [...] lutego 2013 r. SKO, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 54 ust. 1 i 2 Ups, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji zasadnie orzekł o skierowaniu strony do domu pomocy społecznej, ponieważ ziściły się przesłanki określone w art. 54 ust. 1 i 2 Ups. Zgodę zastępczą na takie umieszczenie wyraził sąd rodzinny. Postanowienie tego Sądu wydane zostało w oparciu o opinię psychologiczno-psychiatryczną, w której biegli stwierdzili, że J. K. ze względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolny do samodzielnego zabezpieczenia własnych, nawet podstawowych potrzeb życiowych. Uznano też, że nie był zdolny do samodzielnego wyrażenia zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej i spełniał przesłanki z art. 39 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego do przymusowego przyjęcia do takiej placówki. Niezdolność do samodzielnej egzystencji, stan budynku i bardzo trudne warunki życiowe ustalono z kolei podczas dwóch rodzinnych wywiadów środowiskowych przeprowadzonych 20 sierpnia 2012 r. i 1 lutego 2013 r., dlatego umieszczenie strony w odpowiednim domu pomocy społecznej było zasadne i prawidłowe. Nie zgadzając się z w/w decyzją J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Rzeszowie skargę. Zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie: 1) art. 7 i 77 § 1 K.p.a. przez niezebranie całego materiału dowodowego i nieustalenie okoliczności faktycznych, na podstawie których należało wydać decyzję; 2) art. 6 i 8 K.p.a. przez naruszenie zasady praworządności i zaufania do organów państwa, 3) art. 11 i 12 K.p.a. przez niewyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy wydawaniu decyzji; 4) art. 54 ust. 1 Ups przez uznanie, że kwalifikował się do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Skarżący zarzuca, że organy przeprowadziły wywiady środowiskowe, ale zaniechały przesłuchania członków jego rodziny. Pracownik pomocy społecznej nie wszedł nawet do wnętrza domu, dlatego nie był w stanie stwierdzić, że został odremontowany. W domu nie ma już zagrożenia pożarowego, a stwierdzone dotychczas okoliczności związane z trzymaniem drewna w pomieszczeniu związane były z koniecznością jego podsuszenia przed spaleniem. Ponadto, od pewnego czasu ma mieszkać z nim syn, który pomaga mu w codziennych czynnościach. Oprócz tego regularnie odwiedzać mają skarżącego córki, dlatego nie spełnia on przesłanek do umieszczenia do w domu pomocy społecznej. Mając na względzie powyższe skarżący domaga się uchylenia wydanych w sprawie decyzji i orzeczenia o kosztach postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Zdaniem Zespołu Orzekającego SKO przeprowadzone w sprawie wywiady środowiskowe połączone z oględzinami miejsca zamieszkania skarżącego dowodzą, że wbrew zarzutom skargi stan zdrowia J. K. oraz warunki, w jakich bytuje uzasadniają skierowanie go do specjalistycznego domu pomocy społecznej. Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego podczas rozprawy przed Sądem podtrzymał wniesioną skargę, zarzucając dodatkowo że organy nie przeanalizowały aspektu rodzaju oraz usytuowanie domu pomocy społecznej, do którego skarżący został skierowany. Co się tyczy zmienionej sytuacji faktycznej, w której ma znajdować się skarżący to odwiedziny członków rodziny miały zdarzyć się "w ostatnim czasie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30 sierpnia 2002 r., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu skarga nie jest uzasadniona. Przedmiotem kontroli poddana jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] o skierowaniu skarżącego do Domu Pomocy Społecznej dla przewlekłe chorych psychicznie w G. Podstawą materialnoprawną dla decyzji organu I instancji stanowił art. 54 Ups. Cyt. przepis stanowi, że "Osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej" (ust. 1), oraz że "Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej". W sprawie miały ponadto zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U z 2011 r., Nr 231, poz.1375 ze zm., zwana dalej Uozp). W myśl art. 38 cyt. ustawy "Osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej". Z kolei art. 39 ust. 1 Uozp, określa, że "Jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody". Jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy (art. 39 ust. 3 Uozp). Taki stan zaistniał w przedmiotowej sprawie. Prawomocnym postanowieniem z 19 czerwca 2012 r. [...] Sąd Rejonowy [...] stwierdził, że zachodzi potrzeba umieszczenia J. K. w domu pomocy społecznej, w miejsce jego zgody. Z treści cyt. postanowienia wynika, że wydano je na podstawie opinii biegłych M. G. i R. S. Z treści powyższej opinii wynika, że J. K. jest osobą chorą psychicznie, nie jest zdolny do samodzielnego zabezpieczenia własnych, nawet podstawowych, potrzeb życiowych, nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób, a wymaga stałej opieki i pielęgnacji. Z tych względów wywody skarżącego odnośnie przekonania o własnym stanie zdrowia nie mogły zostać uwzględnione. Te ustalenia biegłych psychologa i psychiatry implikowały wybór rodzaju domu pomocy społecznej, do którego skarżący został skierowany, zarazem czynią nietrafnymi wywody pełnomocnika skarżącego zawarte w ustnym wystąpieniu w trakcie rozprawy, a dotyczące rodzaju i lokalizacji domu pomocy społecznej. Z mocy art. 40 ust. 1 Uozp "Zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do domu pomocy społecznej osoby, o której mowa w art. 38, należy do starosty powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby". Cyt. przepis przesądza przeto, że rolą starosty orzekającego w przedmiocie umieszczenia w domu pomocy społecznej osoby, odnośnie której sąd powszechny wyrzekł o potrzebie umieszczenia w domu pomocy społecznej np. z powodu jej choroby psychicznej, jest "zapewnienie realizacji postanowienia sądowego". W realiach przedmiotowej sprawy organ I instancji zapewnił realizację prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...]. Przeprowadzono wywiad środowiskowy, następnie poddany w dniu 1 lutego 2013 r. aktualizacji. W wyniku tej aktualizacji stwierdzono, że J. K. przebywa w pomieszczeniu nie nadającym się do zamieszkania (pomieszczenie piwniczne, w zimie temperatura w pomieszczeniu ujemna). Ustalenia te zilustrowano zdjęciami obrazującymi stan techniczny pomieszczeń na działce skarżącego. Dane zawarte w aktach przeczą zarzutom zawartym w skardze, jakoby organy nie ustaliły stanu faktycznego. Z ustaleń organu I instancji wynika, że skarżący zamieszkiwał sam, sporadycznie był odwiedzany przez syna – B., który udzielał mu niekiedy pomocy w załatwianiu spraw bytowych. Z tych przyczyn przyznano skarżącemu pomoc w postaci usług opiekuńczych. W toku wywiadu środowiskowego ustalono także zły stan techniczny pomieszczeń zajmowanych przez J. K. – brak dachu w części obiektu, prowizoryczną instalację elektryczną, brak wody bieżącej. W tej sytuacji trafnie organy obu instancji uznały, że z uwagi na stan zdrowia skarżącego i jego sytuację bytową wymaga on umieszczenia w specjalistycznym domu pomocy społecznej, stwierdzenia te przeczą wywodom skargi odnośnie dobrego stanu technicznego zajmowanego przez J. K. budynku. Motywy podjętego rozstrzygnięcia znalazły się w uzasadnieniu decyzji SKO, zarzut naruszenia zatem art. 11 i 12 K.p.a. jest nieuprawniony. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 6 i 8 K.p.a. W ocenie Sądu nie doszło również do naruszenia art. 54 ust. 1 Ups. Raz jeszcze wypada podkreślić, że wydanie decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej nastąpiło w konsekwencji wykonania prawomocnego orzeczenia sądowego kierującego skarżącego do takiej placówki. Z mocy art. 41 ust. 1 Uozp "Osoba przyjęta do domu pomocy społecznej w trybie art. 39, jej przedstawiciel ustawowy, małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę - mogą występować do sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej". O ile zatem nastąpiły zmiany, które mogłyby mieć znaczenia dla umieszczenia i przebywania skarżącego w domu pomocy społecznej, to osoby bliskie skarżącemu mogą zwrócić się do właściwego sądu o zmianę postanowienia. W szczególności odnosi się to do faktu wspólnego zamieszkania ze skarżącym jego syna, co nastąpić miało "w ostatnim czasie". Jeśli zdarzenie to nastąpiło po dniu wydania zaskarżonej decyzji (a na to wskazują ustalenia pracowników opieki społecznej), to Sąd nie mógł go uwzględnić jako elementu mogącego mieć wpływ na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, skoro bierze pod uwagę stan sprawy z dnia orzekania przez organ administracji publicznej. Fakt ten może mieć natomiast znaczenie dla zasadności wniosku złożonego po myśli art. 41 ust. 1 Uozp. Te przyczyny legły u podstaw oddalenia skargi. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 205 § 3 Ppsa w zw. z § 2 ust. 1 i 3 oraz § 18 ust. 1 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).