II SA/Rz 390/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Robert Sawuła Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej prawo własności działek -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] lutego 1996 r., Nr [...], przyznającej prawo własności działek nr ewid. 2507/6 i 2507/12 o łącznej powierzchni 0,38 ha położonych w K. G., stanowiących własność Skarbu Państwa, we władaniu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, na rzecz J. W. Jako podstawę prawną wskazano art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1070 ze zm.) w związku z art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa. Decyzja zapadła w oparciu o następujący stan faktyczny: Wnioskiem z dnia 7 lutego 1996 r. J. W. zwrócił się do Urzędu Rejonowego w K. o przyznanie własności nieruchomości nr ewid. 2507/2 ( aktualnie działki nr 2507/6 i 2507/12 ), o powierzchni 0,63 ha położonej w K. G. pochodzącej z gospodarstwa rolnego J. B., a przejętego w zamian za rentę na rzecz Skarbu Państwa. Do wniosku dołączył Akt własności ziemi z dnia 22 września 1975 r., na mocy którego J. B. nabył nieodpłatnie własność nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów pod nr 2507, 2940, 2941, o łącznej powierzchni 2,18 ha, położonych w K. G., decyzję z dnia [...] września 1977 r., Nr [...] o przejęciu tych nieruchomości, bez zabudowań, na rzecz Państwa, w zamian za rentę, o przyznaniu J. B. bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni 0,50 ha, decyzję z dnia 18 kwietnia 1985 r. w przedmiocie umorzenia postępowania toczącego się z wniosku P. B. oraz K. Sz. w sprawie sprzedaży, należącej do Państwowego Funduszu Ziemi, działki nr ewid. 2507/2, położonej w K. G., a także postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 grudnia 1995 r., sygn. akt I Ns 495/95 o stwierdzeniu nabycia spadku na podstawie testamentu po P. B. synu J. i J., na rzecz J. W. Na podstawie powyższych dokumentów Kierownik Urzędu Rejonowego w K. decyzją z dnia [...] lutego 1996 r., Nr [...] przyznał prawo własności działek nr 2607/6 i 2507/12 o łącznej powierzchni 0,38 ha, położonych w K. G., na rzecz J. W., bowiem zostały wyczerpane przesłanki z art. 118 ustawy w/w do przyznania powyższych nieruchomości. Pozostałe wymienione we wniosku nieruchomości, /pkt 3 decyzji o przejęciu na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego/ nie mogły zostać przyznane ze względu na to, że zostały już wcześniej trwale rozdysponowane. Decyzji tej sprzeciwił się Prokurator Prokuratury Rejonowej w K. Działając na podstawie art. 184 § 1 i 2 i art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. złożył sprzeciw do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T., wskazując że J. W. nie jest osobą uprawnioną w myśl art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników do wystąpienia z wnioskiem o przejęcie na własność nieruchomości. Powołując się na wyżej wymieniony przepis stwierdził, że z takim wnioskiem może wystąpić osoba, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, bądź też zstępny tej osoby, jeżeli faktycznie włada ta nieruchomością w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Tymczasem organ przyznając J. W. prawo własności nieruchomości nie zbadał czy jest on zstępnym J. B. Wątpliwości te podzieliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., które decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., Nr [...] stwierdziło nieważność w/w decyzji z dnia [...] lutego 1996 r. Organ wskazał, że wynikające z art. 118 ustawy prawo ściśle wiąże się z prawem użytkowania, które zgodnie z art. 253 k.c. jest prawem niezbywalnym i wygasa wraz ze śmiercią osoby uprawnionej, a skoro tak, to niezbywalne jest również roszczenie mające swoje źródło w tym prawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. zajęte stanowisko potwierdziło kolejno wydaną przez siebie decyzją z dnia [...] marca 2008 r., Nr [...], po rozpoznaniu wniosku J. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym J. W. zarzucił organowi orzekającemu naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. polegające na niezawiadomieniu go o zakończeniu postępowania dowodowego i uniemożliwienie tym samym wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, a także art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 1992 r., sygn. akt II SA 82/92 wskazał, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności na podstawie w/w przepisu mogą wystąpić także osoby uprawnione z tytułu spadku pod warunkiem złożenia takiego wniosku przez uprawnionego. Organ orzekający uznał zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. za bezzasadny, gdyż J. W. został poinformowany o toczącym się postępowaniu /zawiadomienie z dnia 31.12.2007 r. znak: [...]/. Z uzasadnienia zaś powołanego przez niego wyroku NSA wynika, że warunkiem przyznania własności działki na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym jest złożenie wniosku przez uprawnionego. Z tą chwilą prawo użytkowania działki z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu za emeryturę i rentę, przekształca się w prawo majątkowe do nabycia tej działki na własność. Zgodnie z art. 266 k.c. prawo użytkowania wygasa najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionej osoby fizycznej, ale w niniejszej sprawie prawo to przekształca się w prawo majątkowe wchodzące w skład spadku. Inna jest sytuacja, gdy osoba uprawniona z art. 118 ust. 1 o ubezpieczeniu społecznym nie złożyła wniosku, jak to jest w przypadku J. B., wówczas prawo to wygasa wraz ze śmiercią. Skoro więc uprawniony nie złożył wniosku o przyznanie prawa własności działki, zatem J. W. – nie będąc zstępnym J. B. – nie może żądać przyznania prawa własności przedmiotowej działki. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie J. W. wywodzi, że spełnia warunki niezbędne do przyznania prawa własności działek nr 2507/6 i 2507/12 o łącznej powierzchni 0,38 ha, położonych w K. G. Ponawiając argumenty zawarte już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy domaga się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...]. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne kierując się zatem kryterium legalności dokonują kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, z mocy z kolei art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia takiego naruszenia prawa, w konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 powyższej ustawy, skarga podlegała oddaleniu. Otóż art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342/ przyznawał osobie, której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwa, w myśl dotychczasowych przepisów, prawo ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności danej działki. Z kolei na mocy art. 118 ust. 2a cytowanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu ustalonym przepisem art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie tej ustawy /Dz.U. Nr 58, poz. 280/ uprawnienie do uzyskania prawa własności działki określonej w ust. 1 nabyli również zstępni osoby uprawnionej, którzy po jej śmierci nieruchomością faktycznie władają w zakresie odpowiadającym uprawnieniom tej osoby. Zstępny musi więc spełnić warunek faktycznego władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu. Wspomniany wcześniej art. 118 ust. 1 cyt. ustawy określa to uprawnienie jako prawo użytkowania działki /zdefiniowane w kodeksie cywilnym/. Trzeba też podkreślić, że unormowanie zawarte w art. 118 ust. 2a - powyższy przepis wszedł w życie z dniem 21 sierpnia 1992 r. – stawiające zstępnemu ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom /czyli prawa użytkowania/, oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości /faktycznego/ przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Również podkreślić należy, że w orzecznictwie przyjmuje się konsekwentnie, iż roszczenia przewidziane w art. 118 omawianej ustawy nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Służyć bowiem mają zaspokojeniu interesów rolnika, nie zaś osób trzecich – w zasadzie przysługują rolnikowi, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu. Nie przysługują wszystkim zstępnym, lecz jedynie ściśle określonym w ust. 2a tego artykułu, tj. tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania, które jest niezbywalne /vide wyrok NSA z dnia 9.07.1998 r. SA/Bk 1482/97, ONSA 1999/2/62/. Niesporne jest, że J. B. przekazał gospodarstwo rolne Państwu w zamian za rentę, zachowując jednocześnie prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni 0,50 ha /decyzja Naczelnika Gminy K.z dnia 17.09.1977 r. R-7016/115/77/. Jego następcą prawnym był syn P. B., zaś spadek po ostatnio wymienionym – na podstawie testamentu – nabył skarżący J. W. /postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 12.12.1995 r. I Ns 495/95/. Zgodnie z decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] lutego 1996 r. /L.GG-7221/a/3/96/, wydaną na wniosek J. W., zostało mu przyznane – z powołaniem się na przepis art. 118 ust. 1 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników – prawo własności nieruchomości – działki nr 2507/6 i 2507/12 o łącznej powierzchni 0,38 ha, poł. w K. G. stanowiącej własność Skarbu Państwa we władaniu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. W ocenie Sądu stanowisko organu orzekającego, iż skarżący J. W. nie jest osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie prawa własności działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w zamian za rentę przez J. B., zasługuje na akceptację. Nie może bowiem budzić jakichkolwiek wątpliwości, w świetle zebranych w sprawie dowodów, że J. B. – jak również jego syn P. B. – nie złożył stosownego wniosku. Trafnie więc organ orzekający uznał, że skarżący będąc wprawdzie spadkobiercą P. B. /na podstawie testamentu/, nie jest zstępnym J. B., który przekazał gospodarstwo rolne Państwu w zamian za rentę. W konsekwencji więc nie ma też uprawnienia przewidzianego w art. 118 ust. 2a cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, czyli do uzyskania prawa własności działki określonej w ust. 1 tego artykułu. Bezzasadny jest zarzut skargi wskazujący na naruszenie przez organ orzekający art. 10 K.p.a. Materiał aktowy rozpoznanej sprawy wykazuje, że skarżący został zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia 23 lutego 1996 r. /pismo z dnia 31.12.2007 r./, w żaden też sposób skarżący nie wykazał, iż z powodu niezawiadomienia przez organ orzekający o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków nie miał możliwości dokonania konkretnych czynności procesowych, w szczególności mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ należało orzec jak w sentencji.