II SA/Rz 393/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Robert Sawuła Protokolant: sek.Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę - II SA/Rz 393/04 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi wniesionej przez L. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].03.2004 r. /.../ utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. z dnia [...].02.2004 r. /..../ w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłacenie zaległości za wodę. Z uzasadnienia decyzji ostatecznej wynika, że wymienioną wyżej decyzją organ I instancji odmówił L. P. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłacenie zaległości za wodę, bowiem w świetle art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej oraz wyroku NSA z dnia 15.10.1996 r. SA/Ka 2772/95 spłata zadłużenia za wodę nie może być uznana za niezbędną potrzebę bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej. W odwołaniu L. P. podniósł, że decyzja ta jest skandaliczna, gdyż dochodem rodziny jest zasiłek rodziny w kwocie 42,50 zł, co nie wystarcza na życie trzyosobowej rodziny /z małym dzieckiem i leczącym się inwalidą/. Odwołujący się wskazał również, że MOPS znęca się nad jego rodziną – są niedożywieni, dziecko jest wycieńczone z głodu. Pracownicy MOPS są oszustami, podają w decyzji nieprawdę. Odwołujący się posiada wykształcenie średnie techniczne, jego żona wyższe, a nie ma jednak dla nich pracy w MOPS mimo, że nagminnie przyjmowane są osoby majętne i "kolesie Dyrekcji". Końcowo wnosił o skontrolowanie MOPS i przyznanie zasiłku aby nie umierał z głodu. Motywując swoją decyzję organ II instancji wskazał, że w dniu 23.01.2004 r. L. P. złożył wniosek o pomoc finansową z przeznaczeniem na opłacenie zaległości za wodę, gaz, podatek od nieruchomości oraz zakup żywności, do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. W wyniku jego rozpoznania wydane zostały dwie decyzje – jedną przyznano zasiłek celowy w wysokości 379,97 zł na dofinansowanie do bieżących opłat za gaz i podatek od nieruchomości oraz zakup żywności, zaś drugą odmówiono pomocy finansowej na pokrycie zaległych opłat za wodę /od niej wniesione zostało odwołanie/. Rodzina L. P. składa się z 3 osób, w tym 1 dziecko. Odwołujący się nigdzie nie pracuje, jest zarejestrowany w PUP w S. W. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Jego żona również nie pracuje i od 21.01.2004 r. zarejestrowana jest jako bezrobotna bez prawa do zasiłku /do grudnia 2003 r. była zatrudniona w Urzędzie Miasta na czas określony/. Źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek rodzinny w wysokości 42,50 zł miesięcznie. W styczniu 2004 r. dochód rodziny był niższy niż kryterium dochodowe wynikające z zapisu art. 4 ust. 2ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz. U. z 1998 r., nr 64, poz. 441 ze zm./, który dla 3 osobowej rodziny wynosił 922 zł. Odwołujący się zamieszkuje z rodziną w domu jednorodzinnym wyposażonym w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Opłaty dokonywane są nieregularnie, występują więc zadłużenia. Podnoszone w odwołaniu złe traktowanie odwołującego się przez MOPS nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Przyjmowanie nowych pracowników do pracy w MOPS dotyczy pracy w charakterze opiekunek – z pisma wyjaśniającego Dyrektora MOPS z dnia 27.02.2004 r. wynika, że pracownicy to głównie podopieczne pracujące w ramach robót publicznych, tym potrzebom nie odpowiadają osoby posiadające średnie wykształcenie techniczne. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany osobom i rodzinie spełniającym kryterium dochodowe określone w art. 4 ust. 1 tej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Wielkość zasiłku celowego nie jest określona ustawowo i zależy od celu, jaki ma zaspokoić oraz od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Nie jest to świadczenie obligatoryjne. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie pozostawił odwołującego się bez pomocy – przyznał mu pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości, na jaką pozwalały posiadane środki finansowe oraz na cel wynikający z zapisu ustawy o pomocy społecznej. Organ II instancji podkreślił ponadto, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwość i uprawnienia. Rodzina winna także podejmować działania zmierzające do poprawy swoich warunków bytowych /poszukiwanie pracy, chociażby dorywczej/. Niezaspokojone potrzeby w zakresie uregulowania zaległych rachunków a wodę, gaz, energię elektryczną nie mogą być rozpoznane w zakresie udzielenia pomocy ze środków opieki społecznej, bowiem zapis art. 32 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej określa cele na jakie można przyznać zasiłek celowy. Pogląd ten podzielił NSA w wyroku z dnia 15.10.1996 r. SA/Ka 2772/95 i z dnia 18.02.1998 r. I SA 117/4/97. Z art. 2 ust. 4 powyższej ustawy wynika, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. wydając kwestionowaną decyzję wziął pod uwagę przede wszystkim zapis ustawy nie zezwalający na przyznanie zasiłku celowego na pokrycie zaległości w opłatach. Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie L. P., nie wskazując kierunku jej weryfikacji. Uzasadniając skargę podał, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji nie koresponduje z treścią uzasadnienia, zaś w decyzji MOPS w S. W. podane są same kłamstwa i oszustwa. Jest osobą niepełnosprawną i do jego stanu przyczynił się MOPS, znęcając się nad nim może doprowadzić go do śmierci głodowej. Skarżący wskazał na potrzeby finansowe rodziny, a także postulował by Sąd nakazał przyjęcie go do pracy w MOPS lub innej instytucji, aby nie doprowadzić do jego śmierci głodowej i pogorszenia się stanu zdrowia, i wreszcie "zgłoszenie do prokuratury Kierownictwa MOPS w S. W". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw. Z mocy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej /§ 1/, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /§ 2/. Sąd z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270/ - nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zatem zaskarżoną decyzję w omówionym zakresie Sąd nie stwierdził aby została ona wydana z naruszeniem prawa w stopniu określonym przepisami powyższej ustawy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz. U. z 1998 r. nr 64, poz. 414 ze zm./ pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W myśl art. 2 ust. 3 i 4 tej ustawy rodzaj, forma i rozmiar przyznanych świadczeń powinny być stosowne do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy, a także stosowne do możliwości pomocy społecznej. Przepisy art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej cyt. wyżej, powołane w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, stanowią że zasiłek celowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może on być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Przepisy te nie określają kryteriów według jakich ustala się wysokość tego zasiłku. Konstrukcja tych przepisów powoduje, że zasiłek celowy ma charakter typowo uznaniowy – jego przyznanie, a także określenie wysokości zależy od uznania organu. Uznanie to, co oczywiste, nie może być dowolne, a stanowisko organu pomocy społecznej w tej materii musi określać kryteria przyznania zasiłku lub odmowy i wyjaśniać je w uzasadnieniu decyzji. Organ administracji rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego działa w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że rozpoznając go opiera się na własnej ocenie potrzeb osób, czy rodzin ubiegających się o pomoc. Może więc, ale nie musi – nawet jeśli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria do przyznania pomocy – takiej pomocy udzielić lub odmówić jej udzielenia. Organy są bowiem obowiązane mieć na uwadze potrzeby wszystkich osób i rodzin znajdujących się w podobnie trudnej sytuacji życiowej i w miarę posiadanych środków zaspokajać ich najbardziej pilne i konieczne potrzeby. Pismem z dnia 23.01.2004 r. L. P. wnioskował o przyznanie mu pomocy finansowej z przeznaczeniem na opłacenie zaległości za wodę, gaz, podatek od nieruchomości i zakup żywności. W wyniku jego rozpoznania, jak wynika z akt sprawy, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. W. wydał dwie decyzje. Jedną /z dnia [...].02.2004 r./ przyznano skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 379,97 zł na dofinansowanie bieżących opłat za gaz i podatek od nieruchomości oraz zakup żywności. Natomiast drugą /z dnia [...].02.2004 r./ odmówiono mu pomocy finansowej na pokrycie zaległych opłat za wodę. Zakwestionowana następnie wniesionym przez niego odwołaniem decyzja została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].03.2004 r. będącą przedmiotem skargi, a tym samym kontroli Sądu. Celem pomocy społecznej jest udzielanie pomocy w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, a nie zapewnianie stałego utrzymania. Powinna ona wspierać w szczególności osoby, które nie są w stanie o własnych siłach rozwiązać swoich problemów i pomagać im w osiągnięciu samodzielności. Osoby takie nie mogą jednakże tylko żądać pomocy, nie czyniąc same nic aby swoją sytuację poprawić lub zmienić. Organ pomocy społecznej ze względu na ograniczone możliwości finansowe nie jest w stanie zaspokoić wszystkich oczekiwań skarżącego. Fakt zatem nieprzyznania zasiłku celowego na zalegle opłaty za wodę może budzić niezadowolenie skarżącego, jednakże rozstrzygnięcie takie nie narusza prawa. Organ, jak wynika z treści uzasadnienia decyzji, kierował się nie tylko potrzebami skarżącego, ale także interesem innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i swoimi możliwościami finansowymi. Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że nawet gdyby organ I instancji miał możliwości finansowe przyznania zasiłku celowego skarżącemu, to przeznaczenie zasiłku określone jako konieczność pokrycia zaległych opłat za wodę nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej, o jakiej mowa w art. 32 cyt. ustawy. Natomiast byłoby w istocie udzieleniem pomocy wierzycielom skarżącego, czyli podmiotem, do których nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej. Zarzuty skargi są nieuzasadnione, sprowadzają się wyłącznie do kwestionowania dokonanej przez organy oceny potrzeb skarżącego i dlatego nie mogły skutkować usunięciem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Z tych względów i na mocy art. 151 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.