II SA/Rz 394/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w osobie: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia - p o s t a n a w i a - zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części, a w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. II SA/Rz 394/09 U z a s a d n i e n i e Z. P. wnioskiem z dnia 22 czerwca 2009 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 394/09 wydanym przez referendarza sądowego zwolniono skarżącego od kosztów sądowych w połowie, a w pozostałej zakresie odmówiono przyznania prawa pomocy. Od wyżej opisanego postanowienia skarżący wniósł w dniu 24 lipca 2009 r. (data prezentaty) sprzeciw. Wskazał, że "ponownie wnosi o umorzenie kosztów sądowych z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną". W konkluzji podał, że zbliżają się żniwa, a po nich inne prace rolne, związane z ogromnymi kosztami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek Z. P. zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych w 1/2 części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że Z. P. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z wujkiem S. T., który liczy 75 lat. Obaj mieszkają w domu o powierzchni 96 m² Jego krewny wymaga stałego leczenia oraz bieżącej opieki. Na dochód rodziny składa się wynagrodzenie za pracę Z. P. w wysokości 1200 zł oraz emerytura S. T. w kwocie 844 zł. Skarżący posiada również nieruchomość rolna o pow. 1,64 ha. Gospodarstwo rolne dostarcza rodzinie podstawowe produkty żywnościowe (np. ziemniaki). Ponadto dochód rodziny stanowi też dopłata do gruntów rolnych, która w 2008 r. wynosiła 1127,42 zł. Z podanych przez skarżącego danych wynika, że opłaty za wodę i odprowadzanie ścieków w okresie od 10 marca 2009 r. do 3 czerwca 2009 r. wynoszą 46,70 zł, opłata za energię elektryczną wyniosła 144,78 zł za okres od 9 kwietnia 2009 r. do 10 czerwca 2009 r., opłata za gaz w okresie od 6 kwietnia 2009 r. do 4 czerwca 2009 r. wyniosła 134,55 zł. Ponadto skarżący przedstawił fakturę za zakup leków w kwocie 78,78 zł oraz decyzję Wójta Gminy o łącznym wymiarze zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za 2008 r. na kwotę 230 zł. Rodzina nie korzysta z usług pomocy społecznej. Skarżący ponosi również wydatki na zakup żywności. W ocenie Sądu Z. P. w sposób wystarczający uwiarygodnił, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też biorąc pod uwagę powyższe, Sąd zwolnił skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w 1/2 ich wysokości. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącego nie jest na tyle zła, aby nie mógł on partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Ponadto koszty te obejmować mogą opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku - w przypadku jego oddalenia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej - w przypadku jej wnoszenia (100 zł) - przy uwzględnieniu częściowego zwolnienia koszty te wynieść mogą 150 złotych. Natomiast w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi) - art. 200 P.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.