II SA/Rz 396/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Robert Sawuła Protokolant: sek. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę - II SA/Rz 396/04 U Z A S A D N I E N I E Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. decyzją z dnia [...].03.2004 r. /.../, po rozpatrzeniu wniosku L. P. orzekł o przyznaniu mu zasiłku celowego w kwocie 180 zł z przeznaczeniem na zakup żywności oraz pokrycie kosztów zakupu maści leczniczych dla dziecka i odmowie przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie zaległości za wodę oraz podatek od nieruchomości za II i III kwartał 2003 r. W jej uzasadnieniu podano, że L. P. zamieszkuje wspólnie z żoną i córką, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Od 3.01.2003 r. zarejestrowany jest w PUP jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Żona od 2.02.2004 r. została zatrudniona w Zakładzie Administracji Budynków na stanowisku młodszego referenta. Na dochód rodziny składa się jedynie zasiłek rodzinny w kwocie 42,50 zł. Kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej dla rodziny L. P. wynosi 922 zł. Ma on orzeczony lekki stopień niepełnosprawności na okres do 30.09.2005 r., pozostaje pod stałą kontrolą lekarską z powodu skrzywienia kręgosłupa. Zamieszkuje wraz z rodziną w domu jednorodzinnym /wyposażony w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego/, opłaty dokonywane są nieregularnie, stąd też występują zadłużenia /w opłatach za wodę, podatku od nieruchomości/. W czasie wywiadu przedłożył fakturę za leki na kwotę 31,14 zł. Wskazując na przepisy art. 2 ust. 4 oraz art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej i mając na uwadze problemy finansowe oraz zdrowotne L. P. orzeczono o przyznaniu mu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności i pokrycie kosztów zakupu maści leczniczych dla dziecka. W stosunku do pozostałych potrzeb /zaległe opłaty za wodę, podatek od nieruchomości/ podjęto odmowną decyzję, bowiem spłata zadłużeń nieukończonych nie może być uznana za niezbędną potrzebę bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego. Od tej decyzji L. P. złożył odwołanie. Podał w nim, że jest osobą niepełnosprawną bez środków do życia, wraz z rodziną głoduje, grozi mu odcięcie wody. Żona pracowała tylko kilka miesięcy – jej wynagrodzenie było finansowane z Urzędu Pracy – nawet, gdy pracowała jej wynagrodzenie w kwocie 588 zł było zbyt małe dla trzyosobowej rodziny. W MOPS w S. W. panuje "prywata", do pracy przyjmowane są osoby bez wykształcenia. W MOPS jest wiele stanowisk pracy, na które mógłby być przyjęty np. kierowca, zaopatrzeniowiec. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].04.2003 r. /.../ utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podzielając ustalenia dokonane kwestionowaną decyzją, organ ten podkreślił, że możliwość zaspokojenia potrzeb w zakresie pomocy społecznej jest determinowana posiadanymi środkami pieniężnymi /nie może dać więcej niż posiada/. W sytuacji, gdy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokoi potrzeby osób o najtrudniejszych warunkach materialnych i biorąc powyższe pod uwagę udzielono pomocy w kwocie 180 zł. Ocena tych potrzeb, w świetle art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pozostawiona jest rozeznaniu gminy, używając w tym przepisie określenia "zasiłek celowy może być przyznany", a zatem nie jest to świadczenie obligatoryjne. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie pozostawił celowo odwołującego się bez pomocy. Przyznał pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność i zakup leków w wysokości, na jaką pozwalały posiadane środki finansowe. Z dokumentacji dołączonej do akt sprawy wynika, że rodzina korzystała z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej od stycznia 2003 r. Celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Rodzina winna także podejmować działania zmierzające do poprawy swoich warunków bytowych. Niezaspokojone potrzeby w zakresie uregulowania zaległych rachunków za wodę oraz opłata zaległego i bieżącego podatku od nieruchomości nie mogą być rozpoznane w zakresie udzielenia pomocy ze środków opieki społecznej, ponieważ zapis art. 32 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej określa cele na jakie można przyznać zasiłek celowy. Pogląd taki podzielił NSA w wyroku z dnia 15.10.1996 r. SA/Ka 2772/95 i z dnia 18.02.1998 r. I SA 117/4/97 /lex nr 45813/ stwierdzając, iż konieczność pokrycia zaległości w opłatach za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, o której mowa w art. 32 ustawy o pomocy społecznej. Z zapisu art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. wydając zaskarżoną decyzję wziął pod uwagę zarówno sytuację rodziny i możliwość zaspokajania zgłoszonych potrzeb we własnym zakresie, jak też możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej i rosnącą liczbę osób znajdujących się w znacznie gorszej sytuacji. Na powyższą decyzję L. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o zasądzenie od MOPS "kwoty przynajmniej 320 zł" i odszkodowania za utracone zdrowie w wysokości 922 zł /czyli trzech kwot minimum socjalnego/. Uzasadniając skargę podał, że decyzja nie opiera się na prawdzie. W decyzji co prawda napisano, że zasiłek rodzinny był jedynym źródłem utrzymania rodziny, ale też podano, że żona podjęła pracę i będzie zarabiać 600 zł. Natomiast nie piszą tego, że zanim weźmie wypłatę "trzeba z czegoś żyć", powstają zaległości, bo przyznano mu 180 zł, która to kwota wraz z zasiłkiem rodzinnym 42,50 zł nie pozwala przeżyć i jeszcze płacić rachunki. Skarżący może zostać doprowadzony do śmierci głodowej. Inne rodziny otrzymują z MOPS zasiłki nawet w wysokości 500 zł. Skarżący wnioskował także, by Sąd nakazał MOPS w S. W. przyjęcie go do pracy "jak nie w MOPS to w innych instytucjach". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej /§ 1/, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej /§ 2/. Sąd na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270/ - nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zatem zaskarżoną decyzję w omówionym zakresie, czyli pod względem zgodności z prawem, Sąd nie stwierdził aby przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa w stopniu określonym przepisami powyższej ustawy. Stosownie do treści art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz. U. z 1998 r., nr 64, poz. 414 ze zm./ pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Zgodnie z art. 2 ust. 3 i 4 tej ustawy rodzaj, forma i rozmiar przyznanych świadczeń powinny być stosowne do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy, a także stosowne do możliwości pomocy społecznej. Przepisy art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej cyt. wyżej, powołane w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, stanowią że zasiłek celowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może on być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Konstrukcja tych przepisów wskazuje, że zasiłek celowy ma charakter typowo uznaniowy – możliwość jego przyznania, a także określenie jego wysokości zależy od uznania organu. Uznanie to, co oczywiste, nie może być dowolne, a stanowisko organu pomocy społecznej w tej materii musi określać kryteria przyznania zasiłku lub odmowy i wyjaśniać je w uzasadnieniu decyzji. Organy administracji, rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, działają w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że opierają się na własnej ocenie potrzeb osób, czy rodzin ubiegających o pomoc. Mogą więc, ale nie muszą – nawet, jeżeli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria do przyznania pomocy – udzielić takiej pomocy lub jej odmówić. Organy obowiązane są mieć na względzie potrzeby wszystkich osób i rodzin będących w podobnie trudnej sytuacji życiowej i w miarę posiadanych środków zaspokajać ich najbardziej pilne i konieczne potrzeby. Kryteria zastosowane przez organy orzekające przy określaniu zasiłku w niniejszej sprawie, nie naruszają powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej. Z lektury akt administracyjnych wynika, że możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. pozwoliły na przyznanie skarżącemu – w załatwieniu jego wniosku z dnia 5.02.2004 r. – zasiłku celowego w wysokości 180 zł z przeznaczeniem na zakup żywności oraz zakup maści leczniczej dla dziecka i nieuwzględnienie wniosku w pozostałym zakresie /opłaty zaległe za wodę, podatek od nieruchomości za II i III kwartał 2003 r./. Ustalenia powyższe w zakresie możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej w powiązaniu z uznaniowością zasiłku celowego skutkować muszą oceną, iż skarga jest nieuzasadniona. Organy orzekające w sprawie działając bowiem w granicach uznania, nie naruszyły tych granic. Tym samym nie można zarzucić im dowolności, ani w rezultacie naruszenia prawa. Celem pomocy społecznej, jak już wspomniano, jest udzielanie pomocy w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, a nie zapewnianie stałego utrzymania. Pomoc społeczna powinna wspierać w szczególności osoby, które nie są w stanie o własnych siłach rozwiązać swoich problemów i pomagać im w osiągnięciu samodzielności. Takie osoby nie mogą przyjmować tylko postawy roszczeniowej, a więc jedynie żądać pomocy nie podejmując żadnych działań w celu zmiany lub poprawy swojej sytuacji. Skarżący, jak wynika z zebranych dowodów, mając wprawdzie orzeczony lekki stopień niepełnosprawności do 30.09.2005 r., ze wskazaniem – lekka praca – nie wykazał, że czynił starania – poszukiwania pracy, chociażby okresowej, dorywczej w celu poprawy sytuacji swojej i rodziny. Z pomocy finansowej środków pomocy społecznej korzysta od 2003 r. Z uwagi na ograniczone możliwości finansowe organ pomocy społecznej nie jest w stanie zaspokoić wszystkich oczekiwań skarżącego. Jego zadaniem jest dokonanie oceny oraz ustalenie komu, w jakiej formie i w jakim zakresie należy udzielić pomocy w pierwszej kolejności, a komu zaś takiej pomocy odmówić. Fakt nieprzyznania zasiłku celowego na zaległe opłaty za wodę może budzić niezadowolenie skarżącego, ale takie rozstrzygnięcie nie narusza prawa. Stanowisko organów orzekających w sprawie, że nawet gdyby Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. W. miał możliwości finansowe przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego, to jego przeznaczenie określone, jako konieczność zapłaty zaległych opłat za wodę nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, zasługuje na akceptację Sądu. Jest też zgodne z poglądem prezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, cytowanym również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zawarte w skardze żądanie zasądzenia od MOPS kwoty 320 zł, jak też kwoty 922 zł tytułem odszkodowania za utracone zdrowie, nie mogło zostać uwzględnione, gdyż nie mieści się ono w zakresie kompetencji Sądu. Dlatego na podstawie art. 151 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga została oddalona.