II SA/Rz 398/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania postanawia I. Odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, II. Ustanowić dla skarżącej adwokata. R. B. po opłaceniu wpisu sądowego w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazała, iż sprawa objęta skargą jest powiązana z inną toczącą się przed WSA w Rzeszowie sprawą z jej skargi, objętej sygn. akt II SA/RZ 224/09 (na tej podstawie wnosi o przydzielenie tego samego adwokata, którego ustanowiono dla niej w tej sprawie). Nadto powołała się na trudną sytuację finansową wynikającą z toczących się z jej udziałem postępowań sądowych (wg podanych informacji 4) i związanych z tym wydatkami na dojazdy do sądów, "ciągłe odwołania od bezprawnych decyzji", "listy, ksera itd.", a także na wzrost cen żywności, utrzymanie rodziny i chorobę męża, która obniża ich dochody z pracy. Wg zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach: - skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i 2 dzieci (2 i 5 lat), - posiadany przez nich majątek obejmuje nieukończony dom o pow. 116 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,06 ha, - uzyskane przez nich w 2008 r. dochody obejmowały: wynagrodzenie za pracę skarżącej w kwocie 612 zł. (I 2008 r.) oraz pobierany przez 11 m-cy zasiłek wychowawczy w wysokości 400 zł. oraz wynagrodzenie za pracę jej męża (łącznie 12 707 zł.), dochód z gospodarstwa ustalony wg jego powierzchni przeliczeniowej – ok. 1898 zł., - ponoszone w skali roku wydatki obejmują ogrzewanie (ok. 3 000 zł.), gaz (500 zł.), energię elektrycz. (1700 zł.), bilety miesięczne (ok. 2800 zł.), ubezpieczenie domu, podatek rolny, nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa (ok. 2000 zł.); skarżąca wraz z rodziną korzysta ze wsparcia rodziców. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie osoby wnioskującej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wiąże się z przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co w przypadku osoby fizycznej uwarunkowane jest wykazaniem przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonana w tym kontekście analiza powyższych informacji nie daje podstaw do uznania, że skarżąca spełnia to kryterium. Dowodem tego jest chociażby uiszczenie przez nią wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Nie może także ujść uwadze wcześniejsze uiszczenie tego wpisu i to w kwocie 5-krotnie wyższej, tj. 500 zł. w powołanej przez wnioskodawczynię skardze o sygn. II SA/Rz 224/09, mimo iż następnie zostało jej w tej sprawie przyznane prawo pomocy obejmujące zwolnienie od 1/2 kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (postanowienie z dnia 19 maja 2009 r.). Nie bez znaczenia pozostaje również fakt uzyskiwania przez skarżącą (zasiłek wychowawczy) i jej męża (wynagrodzenie za pracę) stałych, chociaż stosunkowo niewysokich dochodów oraz posiadania własnego domu i gospodarstwa rolnego, z którego pożytki niewątpliwie ograniczają niezbędne wydatki na zakup żywności. Wedle powszechnie ukształtowanego w orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie stanowiska okoliczności te nie dają samoistnych podstaw do całkowitego zwolnienia osoby wnioskującej od kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Takie samo stanowisko wynika z komentarza do tej ustawy autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata i M. Niezgódki – Medek (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005), wg którego prawo to ma zastosowanie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia. Warunków tych skarżąca z cała pewnością nie spełnia, czego wyrazem jest także m.in. powołane wyżej postanowienie z dnia z dnia 19 maja 2009 r. wydane w sprawie II SA/Rz 244/09. Z tej przyczyny wniosek R. B. może być oceniany tylko pod względem zasadności przyznania jej częściowego prawa pomocy, co uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analizując przez pryzmat tej przesłanki sytuację materialną i możliwości płatnicze skarżącej uznano, iż spełnia ona ten warunek. Opłacenie przez nią kosztów sądowych (oprócz uiszczonego już wpisu od skargi), które mogą wyniknąć w sprawie II SA/Rz 398/09 w przyszłości oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru z całą pewnością przekracza jej możliwości finansowe i nie mogłoby się odbyć bez narażania jej i członków rodziny na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sytuacja ta prowadzi do konieczności ustalenia właściwych proporcji między kosztami z których skarżącą należy zwolnić a tymi, które będzie w stanie ponieść. Uwzględniając przy tym także rodzaj i zakres przyznanego skarżącej prawa pomocy w sprawie II SA/RZ 244/09 stwierdzono, iż najbardziej adekwatnym do jej sytuacji materialnej będzie przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (w kontekście sygnalizowanego wniosku skarżącej, aby była to ta sama osoba co w sprawie II SA/Rz 244/09 należy podkreślić, iż decyzja o wyznaczeniu leży wyłącznie w gestii organów właściwego samorządu zawodowego, na co sądy administracyjne nie mają wpływu). Jednocześnie uznano, iż skarżąca będzie miała możliwość opłacenia stosunkowo niskich kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić jeszcze w sprawie w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należą opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – obydwie w wysokości po 100 zł. Ich opłacenie nie wpłynie decydująco na poziom zabezpieczenia koniecznego utrzymania skarżącej i jej rodziny, a z uwagi na ich wysokość będzie adekwatne do zakresu zwolnienia od tych kosztów w sprawie II SA/Rz 244/09. Ubocznie zwrócenia uwagi wymaga art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w sytuacji uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie skarżącym przysługiwał od organu który wydał zaskarżoną decyzję zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W związku z tym, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.