II SA/Rz 398/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Paweł Zaborniak /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...]. Przedmiotem skargi M.G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO") z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 26 maja 2017 r. M.G. zwrócił się do Burmistrza [...] o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na syna B.G., ur. [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił M.G. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na okres od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. wskazując, że pomimo, iż ojciec dziecka sprawuje nad nim faktyczną opiekę, to jednak brak jest prawnych możliwości przyznania mu świadczenia w sytuacji, gdy to matka dziecka zobowiązana jest zapewnić mu opiekę, a Sąd ustalił miejsce pobytu dziecka przy matce. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] SKO w [...] uchyliło w/w decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ wskazał, że co do zasady każdemu z rodziców przysługuje prawo do zasiłku na dziecko, pod warunkiem, że znajduje się ono pod jego opieką. W razie ustalenia, że dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, zastosowanie znajdzie art. 27 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm. – dalej: "u.ś.r."). Podkreślił również, że fakt wydania ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek rodzinny matce dziecka nie przekreśla możliwości przyznania tego świadczenia ojcu. W sytuacji bowiem zmiany stanu faktycznego organ ma możliwość zastosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r. w stosunku do decyzji wydanej matce dziecka. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] Burmistrz [...], działając na podstawie art. 104, art. 107, art. 109 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. – dalej: "K.p.a."), art. 1 ust. 2 i 3, art. 2, art. 4, art. 5, art. 6, art. 7, art. 20, art. 23-28 u.ś.r., rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2017 r. poz. 2284) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 2017 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466) odmówił M.G. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na okres od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. w zakresie objętym w/w wnioskiem. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że ustalony dochód rodziny z uwzględnieniem dochodu uzyskanego i utraconego, wynoszący 369,90 zł na osobę w rodzinie nie przekracza ustawowego kryterium. Kluczowym natomiast zagadnieniem dla całego postępowania jest znajdujące się w aktach postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. sygn. akt [...] w sprawie rozwodu M.G. i P.G., z którego treści wynika, że ich dzieci: B.G., K.G., M.G. i M.G. do dnia prawomocnego zakończenia postępowania pozostawać mają pod opieką matki. Przeprowadzone w toku postępowania wywiady środowiskowe potwierdziły, że wbrew postanowieniu Sądu, u M.G. zamieszkuje syn B. Dalej organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za okres od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. zostało ustalone na rzecz matki dziecka P.G. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się M.G. W odwołaniu zarzucił, że kwestionowana decyzja została wydana z naruszeniem art. 3 pkt 16, art. 4 ust. 2, art. 27 ust. 2 u.ś.r. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 35 § 3 K.p.a. W uzasadnieniu zakwestionował stanowisko organu I instancji, jakoby treść postanowienia Sądu Okręgowego w [...] i ustalenie w nim miejsca pobytu małoletnich dzieci przy matce determinowało odmowę przyznania mu zasiłku rodzinnego na syna B.G. pomimo, że faktycznie dziecko zamieszkuje z nim i pozostaje na jego utrzymaniu. Podniósł, że orzeczenie ma charakter tymczasowy, a on sam nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej. Syn mieszka z nim za porozumieniem z matką od 15 stycznia 2017 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 4, art. 5, art. 6 i art. 23 u.ś.r. utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że mimo ustalenia, że to M.G. sprawuje faktyczną i pełną opiekę nad synem B.G., ponosząc koszty z nią związane, zaś matka dziecka jedynie sporadycznie i w ograniczonym zakresie przyczynia się do powyższego, względy te nie mogą skutkować wzruszeniem zaskarżonej decyzji i przyznaniem odwołującemu się świadczenia, bowiem w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja z dnia [...] listopada 2016 r. przyznająca to świadczenie we wnioskowanym zakresie matce dziecka i jest ona ostateczna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M.G. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i zarzucił naruszenie art. 3 pkt 16, art. 4 ust. 1 i art. 27 ust. 2 u.ś.r. Podniósł, że działanie organu jest niekonsekwentne, bowiem najpierw uchyla decyzję organu I instancji, następnie zaś tożsame w skutkach rozstrzygnięcie utrzymuje w mocy w świetle identycznego stanu prawnego. Zdaniem skarżącego organ wobec powzięcia wiedzy o zmianie okoliczności faktycznych sprawy winien był wezwać P.G. do złożenia wyjaśnień i wydać ponowną decyzję w przedmiocie prawa do zasiłku rodzinnego. Skarżący nadmienił, że pierwotnie zasiłek rodzinny był przyznany na jego rzecz, zaś wobec zmiany jego sytuacji rodzinnej został zmuszony do rezygnacji z tego zasiłku. W jego ocenie wypłata zasiłku powinna zostać wstrzymana na czas postępowania, zaś w obliczu powyższego wypłacone P.G. świadczenie było nienależne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga została uwzględniona bowiem okazała się zasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Decyzje Organów obu instancji, tj. SKO oraz Burmistrza [...] zostały wydane w wyniku zastosowania przepisów prawa materialnego ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.; zwana dalej u.ś.r.). Otóż według art. 4 ust. 1 u.ś.r., zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Natomiast prawo do tego zasiłku przysługuje : rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka – art. 4 ust. 1 u.ś.r. Z akt sprawy wynika, że świadczenie o które wystąpił Skarżący ma na celu pokrycie wydatków utrzymania syna B.G. Ponieważ wyjaśniono ponad wszelką wątpliwość, że B.G. zamieszkuje wraz z wnioskodawcą, to w sprawie kluczowe znaczenie odgrywał przepis art. 27 ust. 2 u.ś.r., który stanowi: Jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje. W świetle powołanej regulacji u.ś.r., w przypadku zbiegu prawa do świadczeń rodzinnych, organ winien rozstrzygać na korzyść tego z rodziców, który wykonuje wobec dziecka czynności z zakresu opieki. Jak już wspomniano syn skarżącego B.G. w chwili wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji, zamieszkiwał z Ojcem M.G. Ojciec zaspokaja jego wszelkie potrzeby, w tym wychowuje go oraz utrzymuje. Stan rodziny skarżącego opisano należycie w treści wywiadów środowiskowych sporządzonych ze skarżącym M.G. oraz matką dziecka P. G. Decyzja Organu pierwszej instancji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia nie mogła pozostać w obrocie prawnym, dlatego Sąd zadecydował o jej uchyleniu na podstawie art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] lipca 2016 r., o sygn. [...], o udzieleniu zabezpieczenia ustalającego miejsce pobytu i zamieszkania m.in. małoletniego B.G. z matką P.G., na które powołał się Organ pierwszej instancji, nie wpływa negatywnie na prawo skarżącego do przyznania świadczenia rodzinnego wraz z dodatkami. Przede wszystkim okoliczność sprawowania opieki na dzieckiem bada się na chwilę rozstrzygania o przyznaniu świadczenia. Takie badanie zostało przeprowadzone przez Organy w stopniu dostatecznym, zaś jego wynikiem jest niekwestionowane ustalenie sprawowania opieki nad synem przez skarżącego – M.G. Samo określenie w postanowieniu Sądu Okręgowego tożsamego miejsca zamieszkania z jednym z rodziców nie świadczy automatycznie o tym, że to tylko ten rodzic sprawuje nad dzieckiem opiekę. Ponieważ władzę rodzicielską sprawują obydwoje rodzice, to uprawnionym do świadczeń rodzinnych jest ten rodzic, u którego dziecko faktycznie zamieszkuje, a więc który jednocześnie sprawuje czynności za zakresu opieki. Fakt, że miejsce pobytu syna skarżącego – B.G. - Sąd ustalił przy matce, nie przekreśla tego, że dzieckiem opiekuje się jego Ojciec. Zebrane w sprawie dowody świadczą zaś o tym, że matka nie sprawowała opieki nad swym synem, który zamieszkiwał w chwili składania wniosku o zasiłek wraz z dodatkami oraz wydawania decyzji przez organy ze Skarżącym. Oceniając zaś zaskarżoną decyzję Kolegium zauważyć należało, że decyzją z [...] września 2017 r., o nr [...], SKO w [...] uchyliło w całości decyzję Burmistrza [...] o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania. Według WSA słusznie w powyższej decyzji zwrócono uwagę na to, że w przypadku zmiany stanu faktycznego organ ma możliwość zastosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r. Otóż w myśl art. 32 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Wobec treści powołanego przepisu należało zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że fakt wydania ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek rodzinny matce dziecka P.G. nie przekreślał możliwości przyznania tego świadczenia ojcu M.G. Pomimo tej prawidłowej oceny stanu prawnego i faktycznego, SKO ponownie oceniając legalność decyzji Burmistrza w istocie zignorowało swe wcześniejsze wytyczne naruszając tym samym przepis art. 110 K.p.a. Kolegium w zaskarżonej decyzji stwierdza bowiem, że chociaż Skarżący sprawuje faktyczną i pełną opiekę nad synem B.G., to względy te nie mogą skutkować wzruszeniem zaskarżonej decyzji, bowiem w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja Burmistrza [...] z dnia [...] listopada 2016 r., przyznająca zasiłek rodzinny na B.G. matce dziecka i jest ona ostateczna. W ustalonych przez Organy okolicznościach faktycznych, należało w pierwszej kolejności doprowadzić do zastosowania wobec decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] listopada 2016 r., o przyznaniu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami przepisu art. 32 ust. 1 u.ś.r. Nie ulega bowiem kwestii, że nastąpiła taka zmiana sytuacji rodzinnej matki dziecka tj. zmiana osoby sprawującej opiekę, która spowodowała utratę prawa do świadczenia rodzinnego. Prawo do uzyskania tego świadczenia w związku ze sprawowaniem opieki uzyskał Skarżący, z którym B.G. zamieszkuje od chwili złożenia wniosku oraz w chwili wydawania decyzji o jego rozpoznaniu. Reasumując, Skarżący wykazał przesłanki nabycia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, ponieważ to on zgodnie z art. 27 ust. 2 u.ś.r. faktycznie opiekuje się synem B.G. Dlatego należało doprowadzić do zniesienia przeszkody w realizacji tego prawa poprzez zastosowanie względem ostatecznej decyzji Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] listopada 2016 r. instytucji weryfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia jaką ustanawia art. 32 ust. 1 u.ś.r. Zastosowanie tej regulacji pozwalało na zgodne z prawem, jak również celami u.ś.r., rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia rodzinnego. Stwierdzone przez Sąd naruszenia prawa materialnego w postaci art. 27 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 u.ś.r., miały istotny wpływ na wynik sprawy bowiem skarżący wykazał okoliczności przemawiające za pozytywnym uwzględnieniem jego wniosku. SKO utrzymując w mocy nieprawidłową decyzję Burmistrza Gminy [...] naruszyło przepisy postępowania w postaci art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. W tych okolicznościach nie wykazano bowiem podstaw do zachowania w mocy nielegalnej decyzji organu pierwszej instancji. Z tych przyczyn Sąd zobowiązany był uwzględnić skargę na podstawie art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Wytyczne obligujące organy przy ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku.