II SA/Rz 4/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia I. Zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części, tj. w kwocie 50 zł., II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. W. L. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] zwrócił się o rozpatrzenie skargi "bez jakichkolwiek opłat" wskazując, że jest jedynym żywicielem rodziny (żona i 11-miesięczna córka) z którą zamieszkuje u rodziców, on sam także nie pracuje ("w Polsce nie mam żadnej stałej pracy"), a kwota 300 zł. stanowi dla niego ogromny wydatek umożliwiający utrzymanie rodziny przez okres prawie miesiąca /na wskazaną kwotę składa się wpis w niniejszej sprawie i w takiej samej wysokości wpisy w toczących się równolegle sprawach z jego skarg o sygn. akt II SA/RZ 3/10 i II SA/RZ 5/10/. W złożonym następnie urzędowym formularzu PPF skarżący zawnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych (wnioski takie złożył także w w/w sprawach II SA/RZ 3/10 i II SA/RZ 5/10). Wg zawartego w nim oświadczenia nie posiada żadnego majątku, a jedynym źródłem utrzymania jego i rodziny jest pobierany przez żonę zasiłek wychowawczy w wysokości 468 zł. netto. Z informacji istotnych dla rozpoznania wniosku zawartych w złożonym przez wnioskodawcę w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu wynika ponadto, że: - rodzice u których zamieszkuje z uzyskiwanych przez siebie dochodów ok. 2400 zł. brutto (ojciec) i 550 zł. netto (matka) pokrywają wszystkie wydatki związane z utrzymaniem siebie, skarżącego i jego rodziny (m.in. żywność) oraz mieszkania (opłaty), - skarżący wraz z żoną własne dochody określone jako "dodatek macierzyński" przeznacza na potrzeby dziecka; nie korzystna ze środków pomocy społecznej, - skarżący jest właścicielem samochodu m-ki BMW (rok prod. 1993), zaś jego ojciec Opla Corsy (r. p. 2003). Ponieważ dodatkowe oświadczenie skarżącego wpłynęło do Sądu przed rozpatrzeniem jego wniosku, wzięto je pod uwagę mimo jego złożenia z uchybieniem (2 dni) wyznaczonego terminu. W związku z tym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uwarunkowane jest wykazaniem przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące przede wszystkim na osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Dowodzi to jednocześnie, że wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą. Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej W. L. należy stwierdzić, że co do zasady kwalifikuje się on do udzielenia mu wsparcia w ramach prawa pomocy. Przemawiają za tym niskie dochody będące do dyspozycji jego i żony, z których wraz z córką nie są w stanie samodzielnie się utrzymać. Zmusza ich to do korzystania z finansowego wsparcia rodziców w zaspokajaniu bieżących potrzeb życiowych, jak i wspólnego z nimi zamieszkiwania. Skarżący nie dysponuje przy tym żadnymi składnikami majątkowymi przynoszącymi dochody lub których spieniężenie w przeznaczeniem na pokrycie kosztów sądowych byłoby możliwe. Okoliczności te praktycznie uniemożliwiają mu samodzielne ich opłacenie. Przy rozpatrywaniu zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można jednak tracić z pola widzenia wyjątkowego charakteru tej instytucji, wynikającego z art. 199 P.p.s.a. ustanawiającego obowiązek ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. W tym kontekście oraz w wyniku analizy udzielonych przez skarżącego informacji weryfikacji wymaga przede wszystkim jego oświadczenie co do osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ponieważ dla potrzeb prawa pomocy uwzględnia się dochody i wydatki wszystkich osób wspólnie gospodarujących, do tego katalogu w przypadku W. L. nie sposób nie zaliczyć jego rodziców, z których wszechstronnej pomocy wraz z żoną i córką korzysta (o tym, że sam skarżący uznaje ich za takie osoby świadczy też wskazanie przez niego wysokości ich dochodów). Sytuacja taka w przypadku osób blisko spokrewnionych stwarza domniemanie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, co rzutuje również na ocenę ich możliwości płatniczych. Łączne dochody rodziców skarżącego w ujęciu netto oscylują w granicach 2250 zł., co po doliczeniu wykazanych przez niego dochodów daje razem kwotę ok. 2700 zł. Mimo braku informacji co do wysokości najważniejszych wydatków, tj. przeznaczanych na zakup żywności czy opłaty związane z użytkowaniem mieszkania, nie można uznać jej jako zupełnie niskiej i nieadekwatnej do kosztów koniecznego utrzymania w skali miesiąca 5 osób, a tylko takie zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. są brane pod uwagę. Wszystkie inne wydatki nie mające charakteru niezbędnych a także przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb w zakresie przekraczającym niezbędne minimum należy uznać za potencjalne źródło oszczędności, które mogą być przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych. Zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków nie można przedkładać nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania; w odniesieniu do osoby skarżącego bez wątpienia można do nich zaliczyć chociażby koszty utrzymania samochodu. Wszystkie powyższe okoliczności wzięte pod uwagę pozwalają uznać jedynie częściową zasadność wniosku W. L., a to w odniesieniu do połowy wpisu od skargi, którego opłacenie w kwocie 50 zł. na obecnym etapie postępowania nie będzie przekraczało możliwości płatniczych jego oraz osób wspólnie zamieszkujących (gospodarujących), nie powodując uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Dotyczy to także możliwości opłacenia pozostałych kosztów sądowych które ewentualnie mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (po 100 zł.). Taki zakres zwolnienia jest także uzasadniony sygnalizowanym przez wnioskodawcę w dodatkowym oświadczeniu zamiarem podjęcia w najbliższej przyszłości pracy zarobkowej i bardzo prawdopodobnej poprawy jego sytuacji finansowej. Powoduje to, że orzekanie w przedmiocie zwolnienia skarżącego z pozostałych – poza wpisem – kosztów sądowych, abstrahując od stwierdzonego w tym zakresie braku zasadności wniosku, jest co najmniej przedwczesne (nie pozbawia to skarżącego prawa do wystąpienia z ponownym wnioskiem o prawo pomocy w przyszłości, jeżeli spełni wymagane warunki). Wśród przyczyn, które stanęły na przeszkodzie do uwzględnia wniosku w większej części niż przyznane zwolnienie stanęło także nieustosunkowanie się skarżącego do wszystkich kwestii objętych skierowanym do niego wezwaniem lub udzielenie odpowiedzi w sposób mało precyzyjny, wręcz wymijający (np. co do ponoszonych wydatków na zakup żywności, utrzymanie mieszkania i małego dziecka, podejmowania przez siebie dorywczych prac zarobkowych mimo braku stałej pracy w Polsce, nieudokumentowanie statusu bezrobotnego swojego i żony). Wzajemną sprzecznością obarczone jest także podawanie się przez wnioskodawcę za jedynego żywiciela rodziny w sytuacji, gdy nie wykazuje on żadnych osiąganych przez siebie dochodów (zasiłek wychowawczy pobierany jest przez żonę). Wątpliwości z tym związane, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, nie mogą być interpretowane na korzyść wnioskodawcy (jak wyżej wskazano, wykazanie przesłanki do przyznania prawa pomocy obciąża osobę składającą wniosek). W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw do uznania zasadności wniosku W. L. w pełnym jego zakresie. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego, że w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.