II SA/Rz 4/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. i M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie prawidłowości prowadzonych robót budowlanych postanawia I. Zwolnić wnioskodawców od kosztów sądowych w 4/5 części, odmawiając przyznania zwolnienia od nich w pozostałym zakresie, II. Ustanowić dla wnioskodawców adwokata. S. i M. B. wezwani do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez nich skargi, w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek ten uzasadnili swoim wiekiem (62 i 66 lat), szczegółowo opisanym i znajdującym odzwierciedlenie w załączonych kserokopiach kart leczenia szpitalnego złym stanem swojego zdrowia (w przypadku M. B. będącego po zabiegu chirurgiczno – onkologicznym oraz w trakcie leczenia kardiologicznego i pulmonologicznego, co uniemożliwia mu odbywanie podróży), ponoszonymi kosztami leczenia (300 zł. miesięcznie) oraz w takiej samej wysokości utrzymania domu (opał, energia elektryczna, gaz, wywóz śmieci, odprowadzenie ścieków). Wg zawartego w tym wniosku oświadczenia, skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe utrzymując się z pobieranych emerytur w wysokości 646 i 894 zł. (kwoty netto). Oprócz domu o pow. 78 m² z częścią mieszkalną o pow. 30 m² i nieruchomości rolnej o pow. 1,20 ha nie wykazali posiadania żadnych innych składników majątkowych przedstawiających większą wartość (wg załączonej kserokopii decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości, jego wysokość za 2011 r. wynosiła 135 zł.). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej określanej jako P.p.s.a. Zestawienie wskazanych przepisów wskazuje na wyjątkowy charakter całkowitego prawa pomocy, ograniczony do szczególnych przypadków. Prawo to może mieć zastosowanie w szczególności wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, jak osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub pozbawione całkowicie środków do życia – takie stanowisko prezentuje B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r. II FZ 157/09, samo posiadanie nieruchomości znacznej wartości /domu, gospodarstwa rolnego/ wyklucza możliwość uznania wnioskodawcy za osobę ubogą, nie mogącą ponieść niezbędnych kosztów postępowania. Przy w pełni zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych, braku innych osób pozostających na ich utrzymaniu oraz stałych, chociaż stosunkowo niewysokich dochodach skarżący nie kwalifikują się jako osoby spełniające to kryterium. W tej sytuacji złożony przez nich wniosek może być rozpatrywany wyłącznie pod względem przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym, czego przesłanką zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest wykazanie, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mimo braku bezpośredniego wykazania przez S. i M. B. potrzeb życiowych których zaspokojenie mogłoby być zagrożone w związku z wymogiem opłacenia przez nich kosztów sądowych i ewentualnego ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika, uznano, że ich wniosek zasługuje na uwzględnienie w znaczącej części. Wynika to przede wszystkim z analizy ich możliwości płatniczych odnoszonych do osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, a także do wysokości wydatków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru oraz kosztów sądowych których płatność już jest wymagalna (wpis od skargi) i które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku sądu I instancji w wysokości połowy wpisu od skargi (w niniejszej sprawie 250 zł.). Jedyne źródło utrzymania wnioskodawców stanowią pobierane przez nich emerytury w łącznej wysokości 1541 zł. netto, z których ok. 600 zł. przeznaczają na opłaty związane z utrzymaniem domu oraz swoje leczenie. Na pokrycie pozostałych potrzeb życiowych (w tym przede wszystkim zakup żywności, środków czystości i innych doraźnie ponoszonych wydatków) pozostaje kwota ok. 940 zł. miesięcznie. Jej zestawienie chociażby z wymaganym na obecnym etapie postępowania wpisem od skargi prowadzi do wniosku, że jego opłacenie w pełnej wysokości w stosunkowo krótkim okresie czasu nie mogłoby się odbyć bez powodowania zagrożenia dla ich koniecznego utrzymania, stanowiąc nadmierny ciężar finansowy dla domowego budżetu. Z drugiej strony, mając na uwadze obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) do czego zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym zobowiązane są wszystkie strony posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04), uznano, że w pewnym minimalnym zakresie skarżący będą mogli jednak partycypować w kosztach postępowania bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Ustalając zakres przyznawanego wnioskodawcom prawa pomocy pozostającego w adekwatnym związku z ich sytuacją majątkową i możliwościami płatniczymi postanowiono o zwolnieniu ich od kosztów sądowych w 4/5 części oraz ustanowieniu dla nich adwokata. Poziom ich obciążenia finansowego w sprawie wyznaczać będzie zatem tylko 1/5 kosztów sądowych, co w przypadku wpisu od skargi oznaczać będzie wymóg opłacenia jedynie kwoty 100 zł. (z 500 zł.) oraz ewentualnie opłaty kancelaryjnej 20 zł. i wpisu od skargi kasacyjnej 50 zł. Względem wskazanych dochodów i wydatków skarżących – wobec prawa pomocy które zostało im przyznane - nie są to kwoty nadmiernie wysokie, których jednorazowe opłacenie rozłożone zresztą w czasie przekraczałoby ich możliwości finansowe, narażając ich tym samym na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.