II SA/Rz 40/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk Sędziowie NSA Jerzy Solarski /spr./ AWSA Joanna Zdrzałka Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 19 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. stwierdza nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...]; II. uchyla zaskarżoną decyzję; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. J. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 40/04 U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania S. J. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2003 r. umarzającej jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu S. J. i M. J. części wywłaszczonej działki Nr 2926/4 poł. w M. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji S. J. wskazywał na wpis w KW nr [...] prowadzonej m.in. dla działki 2926/4 będącej własnością Gminy Miasto M., w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, który dokonany został w czasie, gdy obowiązywało prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego w M. z dnia 24 czerwca 1996 r. sygn. [...]. W tej sytuacji zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Wojewoda stwierdził, że działka objęta postępowaniem wpisana jest w KW nr [...] na rzecz Gminy Miasto M., w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Mieszkaniowej. Wpis użytkowania wieczystego dokonany został 15 stycznia 1997 r. w oparciu o akt notarialny z dnia 30 grudnia 1996 r. W aktach znajduje się również wyrok Sądu Rejonowego w M. z dnia 24 czerwca 1996 r. sygn. [...], którym uznany został za nieważny akt notarialny z dnia 17 lipca 1992 r. dotyczący oddania w użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości. Wobec tego skoro wpis w księdze wieczystej jest aktualny i prawomocny to organ nie może dokonać jego zmiany. Brak jest też wiedzy po stronie organu odwoławczego dotyczącej postępowania zmierzającego do unieważnienia aktu notarialnego z dnia 31 grudnia 1996 r., który stanowił podstawę wpisu prawa użytkowania wieczystego. Postępowanie bowiem w sprawie [...] tego aktu notarialnego nie dotyczyło. Przedstawione powyżej okoliczności faktyczne w świetle art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami powodują, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Ustawa wskazana wyżej weszła bowiem w życie po 21 sierpnia 1997 r. a wpis użytkowania wieczystego dokonany został 15 stycznia 1997 r. Na decyzję tą skargę wniosła Z. S. zarzucając jej naruszenie art. 368 pkt 1 k.p.c., art. 365 § 1 k.p.c., art. 368 pkt 4 k.p.c. oraz art. 222 § 1 k.c. i na tej podstawie domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy Wojewodzie do ponownego rozpoznania, ewentualnie jej zmiany przy zasądzeniu kosztów. Uzasadniając zarzuty i wnioski wskazała na prawomocny wyrok w sprawie [...], którym unieważniony został akt notarialny z dnia 17 lipca 1992 r. Wyrok ten stanowił podstawę do wniesienia pozwu o wydanie nieruchomości. W tej sytuacji zaskarżona decyzja wydana została z naruszenie art. 156 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o umorzenie postępowania i ponownie przedstawił stan faktyczny, który legł u podstaw decyzji dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Eksponując okoliczność, że nieruchomość objęta wnioskiem została oddana ponownie w dniu 31.12.1996r. w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, a wpis tego prawa do księgi wieczystej dokonany został w dniu 15.01.1997r. naprowadził, że istnienie przeszkód, o jakich mowa w art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami winno prowadzić do wydania decyzji odmownej. Wobec tego w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. znak [...] uchylił swoją decyzję z dnia [...] listopada 2003 r. i odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w miejsce poprzednio umorzonego postępowania. Do odpowiedzi na skargę załączona została decyzja z dnia [...] lutego 2004 r., która w podstawie prawnej powołując się na art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiera następujące rozstrzygnięcie: - uchyla w całości decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2003 r.; - odmówiła S. J. i M. J. – poprzednim właścicielom zwrotu części wywłaszczonej działki Nr 2926/4 położonej w M. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest zasadna z innych jednak przyczyn niż te, na które wskazuje. Stosownie do przepisu art.1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej(...), przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (art.3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm. – zwaną dalej P.p.s.a). Stosownie do art.145 § 1 P.p.s.a. sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, względnie naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jest uprawniony również do stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, przy czym z mocy art. 134 ustawy rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przewidziane ustawą środki (m.in. z art.145 § 1 ) Sąd stosuje w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art.135 P.p.s.a.). Przedstawione powyżej unormowania i wynikające z nich uprawnienia Sądu zadecydowały o objęciu kontrolą decyzji Wojewody [...] z dnia [...].02.2004r. pomimo, że wnioskodawcy rozstrzygnięcia tego do sądu administracyjnego nie zaskarżyli. Ostatnio wskazana decyzja podjęta została w trybie art.54 § 3 P.p.s.a który to przepis stanowi, że organ, którego działanie lub bezczynności zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że przesłanką pozytywną autokontroli jest uwzględnienie skargi w całości. Skoro tak, to uwzględniając żądanie skargi sformułowane alternatywnie - gdzie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy Wojewodzie do ponownego rozpoznania, ewentualnie jej zmiany przy zasądzeniu kosztów - Wojewoda był uprawniony do podjęcia dwojakiego rodzaju rozstrzygnięcia: 1.mógł uchylić zaskarżoną decyzję (z dnia [...].11.2003r.) z jednoczesnym uchyleniem decyzji organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi (art.138 § 2 Kpa) albo 2. uchylić zaskarżoną decyzję (z dnia [...].11.2003r.) i podjąć rozstrzygnięcie reformatoryjne polegające na orzeczeniu o zwrocie nieruchomości, której wniosek dotyczy. Wynika to z żądania "zmiany" zaskarżonej decyzji, przy uwzględnieniu uzasadnienia skargi. Tymczasem organ odwoławczy podjął wprawdzie decyzję reformatoryjną, jednakże nie "uwzględnił skargi w całości" - jak tego wymaga art.54 § 3 P.p.s.a ale odmawiając zwrotu nieruchomości pogorszył uprzednią sytuację stron, czym naruszył też art.139 Kpa. Jeśli chodzi natomiast o samo sformułowanie sentencji decyzji wydanej w trybie art.54 § 3 P.p.s.a, to uchylając decyzję organu I instancji i orzekając merytorycznie Wojewoda nie wyeliminował z obrotu prawnego decyzji własnej z dnia [...].11.2003r., której skarga dotyczy. Zaistniała więc sytuacja, że w obrocie prawnym istnieją dwie decyzje Wojewody – z dnia [...].11.2003r. i z dnia [...].02.2004r., różnej treści, przy czym w wyniku uchylenia decyzji organu I instancji decyzja objęta skargą utrzymuje w mocy nieistniejące rozstrzygnięcie Starosty [...] z dnia [...].09.2003r. W tej sytuacji – skoro nie została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja Wojewody z dnia [...].11.2003r. - nie mógł być uwzględniony wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę o umorzenie postępowania. Okoliczność ta obligował Sąd do rozpatrzenia skargi na decyzję z dnia [...].11.2003r. Jak już wyżej stwierdzono, objęta skargą decyzja utrzymuje w mocy nieistniejącą już decyzję Starosty [...] co ma ten skutek, że zaskarżone rozstrzygnięcie narusza art.138 § 1 pkt 1 Kpa. Z tych przyczyn decyzja z dnia [...].11.2003r. podlega uchyleniu, w oparciu o art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. Korzystając z uprawnień wynikających z powołanego wyżej art.135 P.p.s.a, Sąd objął kontrolą również decyzję wydaną w trybie art.54 § 3 P.p.s.a, gdyż jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa (nie uwzględnia skargi w całości) co ma ten skutek, że podlega stwierdzeniu nieważności, w oparciu o art.145 § 1 pkt 2 P.p.s.a w zw. z art.156 § 1 pkt 2 Kpa. Konsekwencją orzeczenia Sądu jest , iż w obrocie prawnym pozostaje decyzja Starosty z dnia [...].09.2003r. o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości; istnieje też odwołanie wniesione przez S. J. od tej decyzji. Zatem rzeczą organu II instancji będzie rozpatrzenie tego odwołania i podjęcie decyzji przewidzianej art.138 Kpa. Z tych przyczyn orzeczono jak w wyroku, w oparciu o powołane wyżej przepisy. Orzeczenie o kosztach uzasadnia art.200 P.p.s.a.