II SA/Rz 400/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uregulowania stosunków wodnych na gruncie postanawia I. Zwolnić wnioskodawczynię od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. M. S. wezwana wraz z siostrą Z. S. do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 300 zł. od wniesionej przez nie skargi na decyzję SKO z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego wniosku wskazała na zły stan swojego zdrowia wynikający z dysfunkcji kończyn dolnych oraz trudne warunki mieszkaniowe wynikające z zawilgocenia domu i konieczności jego osuszania, co skutkuje dużymi wydatkami na jego utrzymanie, w tym zakup opału. Wg pozostałych zawartych we wniosku informacji, jedyne źródło jej dochodów stanowi renta w wysokości 540 zł., jest też właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 3,86 ha. Wraz z siostrą Z. S. jest współwłaścicielką zajmowanego budynku mieszkalnego oraz zabudowań gospodarczych, jednak mimo wspólnego zamieszkiwania prowadzą one odrębne gospodarstwa domowe. Ze złożonego przez wnioskodawczynię w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia i dołączonych do niego załączników wynikało ponadto, że: - wydatki na zakup żywności i utrzymanie domu są sporadyczne i ograniczone do niezbędnego minimum (opłaty za energię elektryczną i gaz ponosi po połowie z siostrą; wg kserokopii załączonych faktur są to kwoty oscylujące w granicach po ok. 180 zł. /2 m-ce), do tego dochodzi opłata za korzystanie z telefonu (ok. 25 zł. /m-c) oraz zapłata podatku rolnego (506 zł./rok), - obciąża ją spłata 2 kredytów na kwotę 1000 zł. (na podstawie umowy zawartej 4 listopada 2011 r., z ratą ok. 45 zł. – spłata do 31 października 2013 r.) i 1250 zł. (umowa zawarta 8 lutego 2012 r. związana z zakupem węgla - spłata w 6 ratach po 228 zł.), - posiadana nieruchomość rolna wykorzystywana jest pod uprawy roślinne, w minimalnym zakresie w gospodarstwie hodowane są zwierzęta; grunty rolne w wyniku zalewania utraciły urodzajność skutkującą zmniejszeniem uzyskiwanych plonów o ok. 70 %, - dopłaty do gruntów rolnych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości 2418 zł. przeznaczyła na zakup nawozów (2040 zł.), koszt paliwa do ciągnika rolniczego (stanowiącego współwłasność z siostrą) wyniósł 1600 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza przesłanek decydujących o przyznaniu prawa pomocy w kontekście udzielonych przez skarżącą informacji wskazuje na jej trudną sytuację finansową, niemniej uzasadniającą tylko częściowe uwzględnienie złożonego przez nią wniosku, tj. w zakresie obejmującym koszty sądowe. Przyznanie tego zwolnienia podyktowane jest przede wszystkim jej niskimi dochodami oraz sytuacją materialno – bytową, czego wyrazem są chociażby trudności z pokryciem z uzyskiwanych dochodów wszystkich bieżących wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu oraz obniżona produktywność gospodarstwa (gruntów rolnych) spowodowana ich zalewaniem wskutek nadmiernych opadów. Sytuacja ta praktycznie nie pozostawia żadnych wątpliwości co do braku możliwości opłacenia przez wnioskodawczynię wpisu od skargi (opłacenie tego wpisu lub zwolnienie od niego jest warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd), uzasadnia też zwolnienie jej od pozostałych kosztów sądowych, które ewentualnie mogą wystąpić w niniejszej sprawie w przyszłości. Uznając za zasadne zwolnienie M. S. od związanych ze sprawą kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jej wniosku o ustanowienie adwokata. Mimo nie najlepszej sytuacji finansowej, nie spełnia ona przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, które co do zasady przypisane jest do osób ubogich, całkowicie pozbawionych środków do życia. W jej przypadku przy zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych, stałych – chociaż stosunkowo niskich - dochodach i posiadaniu gospodarstwa rolnego z którego pożytki w znaczący sposób przyczyniają się do ograniczenia wydatków na zakup żywności - kryterium to nie jest spełnione, nawet jeżeli dotykają ją okresowe trudności finansowe. Tym samym w stosunku do niej nie może być w pełni wyłączone zastosowanie art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony mają obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym dotyczy to wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Na załatwienie wniosku o ustanowienie adwokata w przypadku M. S. rzutuje także sposób rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez jej siostrę Z., którą w niniejszej sprawie zwolniono od kosztów sądowych i ustanowiono dla niej adwokata. Skoro ich możliwości finansowe oraz sytuacja materialna znacznie się różni (Z. S. nie posiada żadnego stałego źródła dochodów, korzysta z systematycznego wsparcia pomocy społecznej, posiada nieruchomość rolną o ponad 2-krotnie mniejszym areale, ciążą na niej zaległości płatnicze co do składek ubezpieczeniowych KRUS), to tym samym brak jest uzasadnionych podstaw do ich jednakowego traktowania, co w konsekwencji wiąże się z wymogiem zróżnicowania zakresu przyznawanego im prawa pomocy. Stosownie do powyższego należy uznać, że wobec braku wymogu reprezentowania stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowych pełnomocników, odmowa ustanowienia adwokata – odmiennie niż w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy M. S. dostępu do sądu i będzie adekwatna do jej aktualnej sytuacji materialnej. Z tej przyczyny, na podstawie art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.