II SA/Rz 400/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie NSA Maria Piórkowska NSA Maria Serafin-Kosowska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 października 2012 r. sprawy ze skargi Z. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uregulowania stosunków wodnych na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...]; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata M. K. z Kancelarii [...] wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. II SA/Rz 400/12 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi M. S. i Z. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako SKO) z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] o odmowie uregulowania stosunków wodnych na położonych w K. działkach: nr ewid. 339, stanowiącej własność S. R. oraz nr ewid. 338, stanowiącej współwłasność Z. S. i M. S. W podstawie prawnej decyzji organ odwoławczy powołał przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., określanej dalej jako k.p.a.) oraz art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. nr 239, poz. 2019 ze zm., dalej jako u.p.w.). Z akt administracyjnych sprawy oraz decyzji wynika, że w dniu 8 października 2008 r. wpłynął do Urzędu Gminy [...] wniosek Z. S. i M. S. o uregulowanie stanu wody na działkach nr ewid. 388, będącej ich własnością i nr ewid. 339, będącej własnością S. R. We wniosku wskazały, że ich budynki mieszkalne i gospodarcze są zalewane przez wodę spływającą z działki nr 339. W sprawie były wydane: 1. decyzja SKO z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] uchylająca w całości decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] o zatwierdzeniu ugody zawartej w dniu 13 listopada 2008 r. w sprawie uregulowania stosunków wodnych na gruncie pomiędzy działkami nr ewid. 338 i 339 i umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku Z. i M. S. dotyczącej uregulowania stosunków wodnych, 2. decyzja SKO z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] uchylająca w całości decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] o odmowie uregulowania stosunków wodnych na działkach nr ewid. 339 i 338, położonych w K., 3. postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 702/09 odrzucające skargę M. S., 4. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej jako WSA) w Rzeszowie z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 702/09 o oddaleniu skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...], 5. decyzja SKO z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] uchylająca w całości decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] o odmowie uregulowania stosunków wodnych na działkach nr 339 i 338 położonych w K. Wójt Gminy [...] po kolejnym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] odmówił uregulowania stosunków wodnych na położonych w K. działkach: nr ewid. 339, stanowiącej własność S. R. oraz nr ewid. 338, stanowiącej współwłasność Z. S. i M. S. Wójt podniósł, że postępowanie dowodowe nie potwierdziło, że zostały spełnione przesłanki prawa materialnego do nakazania S. R. przywrócenia na gruncie stanu poprzedniego. W ocenie organu w ogóle nie doszło do zmiany stosunków wodnych, które szkodliwie wpływałyby na grunt sąsiedni. Istniejące zaś na gruncie urządzenia wodne w dniu dokonywania czynności dowodowych na przestrzeni trwania całego postępowania nie wykazały, aby negatywnie oddziaływały na grunty sąsiednie. Organ podniósł, że nie udało się wykazać szkodliwych działań S. R., które spowodowałyby pogorszenie stosunków wodnych na terenie należącym do wnioskodawczyń, na gruncie brak jest widocznych śladów dokonywania zmian np. robót ziemnych. Również likwidacja plantacji czarnej porzeczki nie doprowadziła do pogorszenia stosunków wodnych. Ponadto S. R. wykonał rów, który dodatkowo zabezpiecza zabudowaną część działki nr 338 przed spływem wody. W ocenie organu zmiana sposobu użytkowania terenu rolniczego nie mogła doprowadzić do zmiany stanu wody na gruncie. W odwołaniu M. S. i Z. S. nie zgodziły się z decyzją zarzucając, że jest ona niezgodna ze stanem faktycznym tj. spływem wód opadowych. Podniosły, że S. R. bezprawnie poprzez niewłaściwą orkę zmienił kierunek wody opadowej na swojej działce. Wniosły o nakazanie w/w przywrócenia stanu poprzedniego oraz wyrównanie szkód zalewania ich działki. Wskazały, że ich budynki są zalewane już od 2008 r. i ubiegały się o zasiłki dla powodzian w związku ze zdarzeniami losowymi w postaci ulewnych opadów. Uważają, że Wójt nie wyjaśnił, czy likwidacja plantacji porzeczek odniosła negatywny wpływ na spływ wód deszczowych na ich działkę. SKO decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że S. R. nie spowodował jakimkolwiek swoim działaniem zmiany stosunków wodnych na działce w taki sposób aby wody odmiennie niż dotychczas spływały na działkę Z. i M. S. W szczególności zwróciło uwagę, że grunt na działce nr 339 stale jest uprawiany rolniczo, zgodnie ze swoim przeznaczeniem. Natomiast zmiana uprawy zaistniała w 2008 r., tj. likwidacja plantacji porzeczek i zaoranie gruntu w celu siewu, nie miała żadnego znaczenia dla zauważonego przez Z. i M. S. zwiększenia ilości wody gromadzącej się na działce nr 338. Według SKO obydwie działki leżą po przeciwległych stronach stoku a takie ukształtowanie terenu uniemożliwia spływ wód z działki 339 na 338. Kolegium zwróciło uwagę, że podmakanie ścian budynku mieszkalnego oraz degradacja budynku gospodarczego i namulenia na działce nr 338 jakkolwiek wystąpiły, ale miały charakter przygodny, gdyż występowały w okresie ulewnych deszczy, zwłaszcza w 2010 r. Konkludując Kolegium przychyliło się do stanowiska organu I instancji, że w związku z brakiem wprowadzonych przez S. R. zmian w stanie wód na gruncie, dalsza poprawa spływu wód opadowych może odbywać się tylko wskutek regularnego koszenia istniejących już rowów i utrzymywania drożności wodnic, a więc racjonalnego gospodarowania gruntami we własnym zakresie W skardze M. S. i Z. S. nie zgodziły z decyzją Kolegium. Podniosły, że w toku postępowania nie mogły się zapoznać z aktami sprawy. Zarzuciły, że organy obydwu instancji były stronnicze, orzekając zgodnie z interesem S. R. Podniosły, że w powodu zawilgocenia terenu działki nr 338 nie otrzymały ani od Wójta, ani od Kolegium żadnych środków pieniężnych, które kompensowałyby nieprawidłowy układ stosunków wodnych. Aktualnie istniejące urządzenia, w tym nowy rów, nie gwarantują dostatecznego odpływu wody z ich nieruchomości. Natomiast organy winny bardziej wnikliwie zbadać też mapy spornych nieruchomości, czego nie uczyniły. Po raz kolejny wskazały na nieprawidłową orkę jako przyczynę zalewania ich budynków, a także zarzuciły, iż organy nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny, bo nie uwzględniły także nasypów, jakie pojawiły się na działce nr 339 oraz faktu, że murek ogrodzeniowy nie jest widoczny od strony działki sąsiada. W piśmie procesowym z dnia 14 sierpnia 2012 r. sporządzonym przez pełnomocnika z urzędu skarżącej Z. S. wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania. Na końcu pisma pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie mu wynagrodzenia, które nie zostało pokryte w całości ani w części. Zarzuty odnoszące się do zaskarżonej decyzji dotyczyły naruszenia art. 29 ust. 3 u.p.w. przez błędną wykładnię oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerupjące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, tj. bez zasięgnięcia opinii biegłego, podczas gdy przeprowadzenie takiego dowodu było konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie skarżącej nieprzeprowadzenie takiego dowodu powoduje, iż nie wyjaśniono czy wykonane na działce S. R. prace nie spowodowały zmiany kierunku spływu wód, a w konsekwencji szkodliwego oddziaływania tych wód na nieruchomość skarżących. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Po rozpatrzeniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skargi zasługują na uwzględnienie, po części z powodów, które zostały w nich podniesione. Na wstępie zauważyć należało sprzeczność pomiędzy normą prawną procesową podaną jako podstawa wydanej decyzji i samym rozstrzygnięciem a częścią uzasadnienia. Pomimo utrzymania zaskarżonej decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2011 r. w mocy i wskazania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., SKO po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, na początku swych rozważań organu podało, że "odwołanie zasługuje na uwzględnienie". W kontekście jednak późniejszych rozważań nie budzi wątpliwości, że jest to oczywista omyłka, która nie została w stosownym trybie sprostowana. Uchybienie to w ocenie Sądu nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Poza sporem pozostaje, że skarżące są współwłaścicielkami działki nr 338, zaś S. R. jest właścicielem działki nr 339. Nieruchomości te są położone w K. Z akt sprawy wynika, że na działce nr 338 od strony wschodniej znajduje się budynek mieszkalny i nieco wyżej budynek gospodarczy, pozostała część działki wznosi się w kierunku zachodnim. Od zachodniej i od wschodniej (południowo – wschodniej – bo po skosie) strony działek znajdują się drogi. Na działce nr 339 przy granicy z działką nr 338 na dalszym odcinku zostały posadzone tuje, nieco wyżej znajduje się ogrodzenie z siatki na podmurówce. Na działce S. R. – w kierunku południowo – zachodnim w odniesieniu do budynków skarżących, znajduje się budynek mieszkalny, a na zachód od niego budynek gospodarczy. Zachodnia – wyżej położona część działki jest uprawiana – tam wykonywane są orki i jest ona oddzielona od części mieszkalno – gospodarczej szpalerem tui. Materiał dowodowy zgromadzony w przedstawionych Sądowi aktach administracyjnych poddaje w wątpliwość rzetelność ustaleń faktycznych, które były podstawą wydania zaskarżonych decyzji. Jak podkreślono w uzasadnieniu decyzji SKO "w trakcie oględzin ustalono, że działka nr 339 jest nachylona w kierunku południowo – wschodnim (na zasadniczej części obejmującej budynki i ogród, tzn. w części objętej zarzutami odwołujących się), a działka nr 338 – w kierunku północno – wschodnim. Obydwie nieruchomości tworzą zatem geometrycznie dwustronny stok i wbrew właściwościom fizycznym swobodnie spływającej wody byłoby przenikanie jej z jednego stoku wzniesienia (działka nr 339) na przeciwległy (działka nr 338). Nie zainstalowano nadto żadnych urządzeń, które w sztuczny sposób wtłaczałyby, piętrzyły lub kierowały wody opadowe z działki nr 339 na działkę nr 338". Umknął jednak uwadze Kolegium szkic sytuacyjny, sporządzony podczas pierwszych oględzin, przeprowadzonych w dniu 13 listopada 2008 r., zaznaczonymi kierunkami nachylenia terenu, na którym położone są działki nr 338 i nr 339 od strony zachodniej – czyli wyżej położonego. Ze szkicu tego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż część stoku na działce nr 339 jest pochylona w kierunku północno – wschodnim, a więc w kierunku zabudowań na działce nr 338. Potwierdzający to opis zawarto w protokole, do którego szkic jest załącznikiem. Takie nachylenie pola ornego, przy jednoczesnym "przedzieleniu w poprzek" działki nr 339 gęsto zasadzonymi tujami poniżej tego obszaru może powodować ukierunkowanie spływu wód z wyżej położonej części działki nr 339 na działkę nr 339 i to niezależnie od tego jakie jest ukształtowanie terenu niżej położonego. Właściwe jest w tej sytuacji użycie sformułowania "może powodować", bo przecież nie musi. Podkreślić należy, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego skarżące wskazywały różne okoliczności, które ich zdaniem mogły wpłynąć na zmianę wcześniej istniejących na gruncie stosunków wodnych, a wśród nich np. likwidację plantacji porzeczek, która była umiejscowiona na wyżej położonej części działki nr 339 i utworzenia w tym miejscu gruntu ornego, który dodatkowo – ich zdaniem – miał być nieprawidłowo orany w taki sposób, który miał zmienić wcześniej istniejące ukształtowanie terenu. Wskazywały także zmiany, które miały nastąpić na działce nr 339, na zachodniej jej części przylegającej do drogi z tamtej strony położonej. Zauważyć wypada, iż w całych aktach nie ma ani jednej mapy z naniesionymi poziomicami, które obrazowałyby faktyczne ukształtowanie terenu działek nr 339 i nr 338. Trzeba zwrócić uwagę także na opis terenu z oględzin przeprowadzonych w dniu 2 kwietnia 2009 r. w trakcie rozprawy administracyjnej, z którego wprost wynika, że działka S. R. biorąc pod uwagę spadek terenu jest wyżej położona niż działka wnioskodawczyń (str. 3 protokołu). Istotne jest także – co podnosiły skarżące – iż mieszkają w tym miejscu od lat pięćdziesiątych XX w. i nigdy wcześniej budynki mieszkalny i gospodarczy nie były zalewane. Okoliczności powyższe, w ocenie Sądu, świadczą o tym, że coś musiało się jednak zmienić (albo stosunki wodne na gruncie albo intensywność opadów atmosferycznych), skoro problem zaistniał dopiero w 2008 roku. O ilości wody na gruncie nie musi decydować tylko wielkość systemu korzeniowego danych roślin, ale np. sposób ich posadzenia (np. rzędy). Są to jednak okoliczności wymagające wiedzy specjalistycznej, a więc przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Wątpliwe jest powoływanie się na publikacje w sytuacji, kiedy nie jest to wiedza powszechna (fakty powszechnie znane). Umknęło uwadze organów, że wnioskodawczyni Z. S. do protokołu rozprawy administracyjnej z dnia 2 kwietnia 2009 r. złożyła wniosek o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłych (str. 4 protokołu – "...żądam eksperta z budownictwa i od wody..."). Zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organy w ogóle nie odniosły się do tego żądania, co w wyżej opisanych okolicznościach należy uznać za uchybienie procesowe, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – zwłaszcza jeśli chodzi o opinię biegłego, który mógłby ocenić (m.in. w oparciu o analizę map z ukształtowaniem terenu) czy istotnie doszło do zmiany ukształtowania terenu, która w świetle przepisu art. 29 u.p.w. miała wpływ na zmianę istniejących na gruncie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Niewyjaśnienie tych okoliczności wskazuje także na naruszenie przepisów postępowania takich jak: art. 7, art. 77 § 1, art. 84 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie wskazano dlaczego nie rozpatrzono w ogóle wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych, co w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że po analizie map biegły mógłby jednak stwierdzić, iż na działce nr 339 nastąpiły zmiany w ukształtowaniu terenu, które miały wpływ na zmianę stosunków wodnych, albo że zasadzone w 2008 r. w poprzek tuje blokują naturalny spływ wody po działce nr 339 i woda ta w czasie ulewnych deszczów spływa w kierunku zabudowań skarżących, zalewając je. Podkreślić należy, że analizy kwestie związane z ustaleniem czy nastąpiły zmiany stanu wody na gruncie są skomplikowane i niewątpliwie wymagają one wiedzy specjalistycznej. W tym przypadku stwierdzenie nierozpatrzenia w/w wniosku dowodowego skarżącej Z. S. było w ocenie Sądu główną i wystarczającą podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W ocenie Sądu bezzasadne były natomiast zarzuty skarżących dotyczących rzekomego braku dostępu do akt sprawy czy stronniczości organów. Podkreślić wypada, że na każdy ich wniosek sporządzane i wydawane były kopie dokumentów znajdujących się w aktach. Skarżące były także prawidłowo pouczane o możliwości zapoznania się z aktami, możliwości sporządzania notatek, kopii i odpisów. Zarzuty stronniczości pozostają gołosłowne. Kwestie zaś odszkodowawcze związane ze szkodliwym oddziaływaniem spływających z działki S. R. wód opadowych wykraczają poza ramy tego postępowania administracyjnego. Wyrównania szkód można ewentualnie dochodzić przed sądem powszechnym, który jest władny do rozstrzygnięcia takiej sprawy. Także pomoc gminy w usuwaniu szkód wykracza poza zakres niniejszego postępowania. Na marginesie nadmienić wypada, że w sytuacji, kiedy nie zostało sporządzone uzasadnienie wyroku w sprawie II SA/Rz 702/09 swoistym nadużyciem jest rozciąganie skutków prawomocności wyroku Sądu na realizację zaleceń sformułowanych w kasacyjnej decyzji SKO z dnia [...] czerwca 2009 r. Oddalenie skargi przez Sąd oznacza bowiem w takim przypadku tylko tyle, że nie stwierdzono naruszeń prawa, o których mowa w art. 145 § 1 P.p.s.a., a więc takich, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku organy rozpatrzą wniosek Z. S. o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłych, uzupełnią materiał dowodowy o mapy obrazujące ukształtowanie terenu i stosownie do wyników analizy zgromadzonego materiału dowodowego wydadzą decyzje. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 250 P.p.s.a.