II SA/Rz 401/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska Sędzia NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Robert Sawuła Protokolant sek. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skarg M. B., B. B., A. F., E. Z., M. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie rekompensaty za gospodarstwo rolne - oddala skargę - do wyroku z dnia 8 lipca 2005 r. Decyzją z [...] kwietnia 2004 r., Nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 KPA po rozpatrzeniu odwołań S. B, E. Z., M. B. (zam. R.), B. B., A. F. i M. B. (zam. S.) od decyzji Starosty K. z [...]..02.2004 r., Nr [...]. umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie rekompensaty za gospodarstwo rolne położone w Olchowcu, gmina Dukla utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W jej uzasadnieniu podano, że przedmiotowym aktem Starosta K. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie przyznania rekompensaty za gospodarstwo rolne S. B., położone w O. gmina D. przejęte na Skarb Państwa. Uzasadniając decyzję organ I instancji wyjaśnił, że umorzenie postępowania nastąpiło z braku prawnych możliwości przydzielenia ekwiwalentu przez Skarb Państwa. Nieruchomość po S. B. przeszła na Skarb Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. Nr 59, poz. 318 z późn. zm.) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, rzeszowskiego, lubelskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339). Dekrety te zostały wprawdzie uchylone na podstawie art. 18 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.), lecz wydane na ich podstawie orzeczenia pozostały w mocy. Ponadto Starosta K. na uzasadnienie wydanej decyzji wskazał, że właścicielom przejętych nieruchomości przysługiwało prawo ekwiwalentu w postaci innej nieruchomości i uprawnienia te mogli realizować do dnia 5 kwietnia 1958 r. Nieruchomości osób przesiedlonych do byłego ZSRR, przeszły z mocy prawa na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, niezależnie od tego czy te osoby lub ich spadkobiercy powrócili w następnych latach do Polski, czy też nie. W świetle obowiązujących przepisów prawnych nie ma możliwości wypłacenia odszkodowania za nieruchomości przejęte przez Państwo. Od decyzji Starosty Krośnieńskiego odwołali się S. B, E. Z., M. B. (zam. R.), B. B., A. F. i M. B. Podnieśli, iż oczekują pozytywnego rozpatrzenia sprawy gdyż w zamian za gospodarstwo rolne S. B., pozostawione w O., przejęte na rzecz Skarbu Państwa, nie dostali rekompensaty. Twierdzą, że mają uprawnienia do otrzymania rekompensaty ponieważ sąd przyznał im prawa do spadku po S. B. Organ odwoławczy stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 105 § 1 RPA organ administracji umarza postępowanie jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stało się ono bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość może mieć miejsce z przyczyn podmiotowych (np. w sytuacji gdy z wnioskiem wystąpi osoba nie będąca w sprawie stroną w rozumieniu art. 28 KPA), a także z przyczyn przedmiotowych, do których zalicza się brak w przepisach materialnego prawa administracyjnego podstawy prawnej pozwalającej na rozstrzygnięcie danej kwestii w drodze decyzji. Z ustaleń dokonanych na podstawie materiału dowodowego sprawy wynika, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi bezprzedmiotowość z przyczyn przedmiotowych. Wnioskodawcy wystąpili o ustalenie rekompensaty (odszkodowania) za nieruchomość położoną w O., przejętą na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie przepisów dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. Nr 59, poz. 318 z późn. zm.) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, rzeszowskiego, lubelskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339). Dekrety te zostały uchylone z dniem 4 listopada 1971 r. przez art. 18 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.). W obecnie obowiązującym stanie prawnym brak jest natomiast przepisów, mogących stanowić materialnoprawną podstawę pozwalającą organom administracji na orzekanie o odszkodowaniu za nieruchomość przejętą przez Skarb Państwa w trybie wymienionych dekretów. Podstawą do ustalenia rekompensaty nie mogą być dekrety wymienione wyżej, gdyż zostały one uchylone. Wśród obowiązujących obecnie przepisów materialnego prawa administracyjnego, kwestie dotyczące ustalenia odszkodowania uregulowane są w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.), jednakże jej przepisy mają zastosowanie jedynie do odszkodowań za nieruchomości wywłaszczone w drodze indywidualnych decyzji wywłaszczeniowych (wydanych na podstawie obowiązujących w danym czasie ustaw o wywłaszczeniu nieruchomości), a także do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy. Wśród tych przepisów nie zostały wymienione dekrety będące podstawą przejęcia przez Państwo nieruchomości wskazanych przez wnioskodawców. W myśl art. 6 KPA organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że uwzględnienie wniosku osoby zwracającej się do organu i wydanie stosownej decyzji administracyjnej musi wynikać z przepisów prawnych obowiązujących w dacie rozstrzygania wniosku. Brak takich przepisów stanowi o bezprzedmiotowości postępowania. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, jest podnoszona przez odwołujących się okoliczność, że S. B. i jego rodzina nie zostali wysiedleni do ZSRR lecz na ziemie zachodnie, jak również że nie uzyskał żadnej rekompensaty za przejętą nieruchomość. Uzyskanie rekompensaty możliwe było na podstawie przepisów wymienionego dekretu (art. 5 tego dekretu), którego przepisy obecnie nie obowiązują. Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżyli S. B, E. Z., M. B. (zam. R.), B. B., A. F. i M. B. (zam. S.). M. B. w swojej skardze nie wskazała kierunku weryfikacji decyzji. Podała, że jest jednym ze spadkobierców po ojcu S. B. Rodzina skarżącej została "wygnana na zachód". Nie słyszała o żadnych ustawach sprzed pół wieku w oparciu o które można było do 1958 r. regulować własność. Ojciec skarżącej pisał pisma do Rady Państwa i Prezydenta prosząc o zezwolenie na powrót na przedmiotowe nieruchomości, jednak żadnej odpowiedzi nie otrzymał. Obecnie działki należące do rodziny skarżącej zostały sprzedane i buduje się na nich domy. Pozostałe argumenty skargi dotyczą kwestii poczucia krzywdy, jakiej doznała od władz rodzina skarżącej. B. B. w swojej skardze domaga się uchylenia decyzji organów obu instancji. Podał, że dokonane wysiedlenie jego rodziny w ramach akcji "Wisła" było bezprawne. Domaga się zwrotu nieruchomości rolnej o powierzchni 19 ha w miejscowości O.. Podstawę swojego żądania upatruje skarżący w postanowieniu Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 maja 2003 r. dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku. A. F. domaga się uchylenia decyzji organów obu instancji. Podała w skardze że obecnie domaga się nie rekompensaty za wskazany majątek, a zwrotu nieruchomości rolnej o powierzchni 19 ha w miejscowości O. Wysiedlenie jej rodziny w ramach akcji "Wisła" było bezprawne. Podstawę swojego żądania upatruje skarżąca w postanowieniu Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 maja 2003 r., sygn. akt I Ns [...] dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku po S. B. oraz karcie przesiedleńczej wydanej w dniu 29 maja 1947 r. przez Państwowy Urząd Repatriacyjny. E. Z., M. B. (zam. R.) i S. B. we wspólnie wniesionej skardze domagali się uchylenia decyzji organu II instancji. Uzasadniając swoje żądanie podali, że Wojewoda nie ustosunkował się do zarzutów ich odwołania. Znaczna część decyzji to "powtórzenie treści dekretu z 5.09.1947 r.". Skarżący domagają się obecnie zwrotu nieruchomości, ziemi i lasu w miejscowości O. Nie żądają ekwiwalentu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Kontrola zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny sprowadza się do badania go pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269) przy czym sąd - z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego aktu we wskazanych w poprzednim akapicie granicach Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. O ile Sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, o tyle jest on związany przedmiotem rozstrzygania przez organy administracji. Inaczej mówiąc Sąd nie może poddać kontroli aktu administracyjnego, który nie był przedmiotem rozstrzygania, z tej prostej przyczyny, że takowego aktu w obrocie prawnym nie ma. Kwestią pierwotną do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie zakresu żądania wniosku skarżących, następnie sprawdzenie, czy o tym żądaniu rozstrzyga zaskarżona decyzja, a dopiero potem zbadanie jej zgodności z prawem. W świetle pism składanych przez wnioskodawców stwierdzić należy, że w początkowym okresie nie precyzowali oni dokładnie, co jest przedmiotem ich żądania. Raz domagali się oni ekwiwalentu za przejęte przez Skarb Państwa nieruchomości (np. pismo z 22.11.2002 r., innym razem zwrotu przedmiotowych nieruchomości (np. pismo z 7.04.2003 r.), a w innym przypadku zwrotu gospodarstwa lub ekwiwalentu za nie (np. pismo z 1.09.2003 r.). Ostatecznie jednak wszyscy spadkobiercy S. B. sprecyzowali swoje wnioski domagając się ekwiwalentu za przejęte gospodarstwo rolne. M. B. (zam. S.), B. B. i A. F. w ten sposób sprecyzowali swoje wnioski w odrębnych pismach noszących datę 25.01.2004 r., E. Z., M. B. (zam. R.) i S. B. w ten sposób sprecyzowali swoje wnioski w odrębnych pismach noszących datę 23.01.2004 r. W sposób jednoznaczny tego żądania nie zmieniają odwołania wniesione od decyzji organu I instancji. Mówi się w nich o żądaniu odszkodowania, wypłacie zadośćuczynienia, czy ekwiwalentu. W takiej sytuacji rozpatrzenie - przez organy - wniosków, jako żądania ekwiwalentu za przejęte przez Państwo gospodarstwo rolne było uzasadnione. Przechodząc do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Poza sporem pozostaje, że gospodarstwo rolne stanowiące własność S. B., położone w miejscowości O., gmina D., o powierzchni 19 ha przejęte zostało na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. Nr 59, poz. 318 z późn. zm.) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, rzeszowskiego, lubelskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339). Brakiem przeprowadzonego przez organy postępowania dowodowego jest nieustalenie, jakim obecnym działkom odpowiadają działki wchodzące poprzednio w skład przejętego gospodarstwa rolnego, jednak okoliczność ta nie ma wpływu na merytoryczną zasadność kontrolowanych decyzji. Nie budzi żadnych wątpliwości, że wskazane wyżej dekrety zostały uchylone na podstawie art. 18 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.), lecz wydane na ich podstawie orzeczenia pozostały w mocy. Tak więc orzeczenia o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa pozostaje w mocy. Zgodzić należy się ze stanowiskiem organów, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym brak jest przepisów mogących stanowić materialnoprawną podstawę pozwalającą organom administracji na orzekanie o ekwiwalencie (odszkodowaniu) za nieruchomość przejętą przez Skarb Państwa w trybie wymienionych dekretów. Podstawą do ustalenia rekompensaty nie mogą stanowić dekrety wymienione wyżej, gdyż zostały one uchylone. Zasadnym jest stanowisko organu II instancji, że nie można wnioskodawcom przyznać odszkodowania czy ekwiwalentu w trybie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.). Przepisy jej mają zastosowanie jedynie do odszkodowań za nieruchomości wywłaszczone w drodze indywidualnych decyzji wywłaszczeniowych (wydanych na podstawie obowiązujących w danym czasie ustaw o wywłaszczeniu nieruchomości), a także do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy. Wśród tych przepisów nie zostały wymienione dekrety będące podstawą przejęcia przez Państwo nieruchomości wskazanych przez wnioskodawców. Skoro obecnie nie ma przepisów dających podstawę prawną do uwzględnienia żądania skarżących stanowisko organów o bezprzedmiotowości postępowania z przyczyn przedmiotowych jest w pełni uzasadnione. Tak, więc umorzenie postępowania w sprawie ekwiwalentu za przejęte na rzecz Państwa nieruchomości stanowiące poprzednio własność S. B. w oparciu o przepis art. 105 § 1 KPA jest w pełni uzasadnione. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skargach M. B., B. B., A. F., E. Z., M. B., S. B. stwierdzić należy, że nie zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim nie może Sąd rozpoznać żądania skarżących sprecyzowanego, jako domaganie się zwrotu objętych postępowaniem nieruchomości. Jak już wskazano wyżej Sąd rozpoznając skargę związany jest przedmiotem rozstrzygnięcia organów. Skoro sprawa, zgodnie z wcześniejszymi wnioskami skarżących została rozpoznana jako żądanie ekwiwalentu za przejęte nieruchomości, to nie może Sąd rozpoznawać jej jako sprawy dotyczącej zwrotu przejętej nieruchomości, bo przecież w tej sprawie nie została wydana decyzja. Skarżący mogą w każdej chwili złożyć wniosek w przedmiocie zwrotu przejętej nieruchomości i będzie on rozpoznany przez właściwe organy, jako nowa sprawa. Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia badanej sprawy fakt stwierdzenia nabycia spadku po S. B. na rzecz wnioskodawców w niniejszej sprawie. W tamtej sprawie sąd powszechny nie przesądził o zasadności żądania przez wnioskodawców wypłaty ekwiwalentu, lecz jedynie stwierdził, że wnioskodawcy nabyli spadek po S. B., nie określając, co wchodzi w skład masy spadkowej po nim. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.