II SA/Rz 402/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części, II. W pozostałej części odmówić przyznania zwolnienia. J. S. w treści wniesionej przez siebie skargi zażądał zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z nadesłanego następnie w wyniku wezwania urzędowego formularza PPF (mającego zastosowanie do osób fizycznych wnioskujących o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym), z informacji istotnych dla rozpoznania jego "żądania" wynikało, że zamieszkuje on samotnie, prowadząc 1-osobowe gospodarstwo domowe. Jako posiadany przez siebie majątek wykazał dom o pow. 90 m² wraz z nieruchomością rolną o pow. 1,30 ha, zaś jako źródło dochodów emeryturę w wysokości 1300 zł. brutto. Powołał się na swój "stary" wiek i zły stan zdrowia (uszkodzone w wypadku nogi). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Pomimo braku określenia przez skarżącego w formularzu PPF zakresu wnioskowanego do przyznania prawa pomocy, nie zakwalifikowano tego jako braku formalnego wniosku (wymagającego wezwania skarżącego do jego uzupełnienia), uznając, że w sposób nie budzący wątpliwości został on określony w treści skargi poprzez żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Zwolnienie to, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Głównym kryterium decydującym o przyznaniu prawa pomocy jest więc sytuacja materialna osoby wnioskującej, w tym przede wszystkim osiągane przez nią dochody i wydatki związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych. Analizując - w kontekście udzielonych przez J. S. informacji - możliwość poniesienia przez niego związanych z jego udziałem w sprawie kosztów sądowych należy wziąć pod uwagę przede wszystkim ich wysokość. Na skarżącym, jako osobie wnoszącej skargę spoczywa obowiązek opłacenia wpisu sądowego – w niniejszej sprawie 100 zł., zaś do kosztów sądowych których prawdopodobieństwo wystąpienia w przyszłości jest największe należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej – obydwie opłaty w tej samej wysokości, co wpis od skargi. Mimo że skarżący nie określił wprost negatywnych skutków związanych z ewentualnym uiszczeniem kosztów sądowych ani nie wskazał wysokości wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem siebie i domu oraz leczeniem należy uznać, iż posiadane przez niego dochody, przy sygnalizowanych okolicznościach związanych z podeszłym wiekiem i złym stanem zdrowia nie pozwalają mu na ich pełne opłacenie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania (w tym zakresie posiłkowo oparto się na informacjach udzielonych przez niego dla potrzeb rozpoznania jego wcześniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie II SA/Rz 57/10, wg których na zakup żywności wydaje ok. 600 zł., zaś opłaty za gaz pochłaniają kwotę ok. 100 zł. miesięcznie). Dlatego też w sytuacji gdy skarżący oprócz pobieranej emerytury nie dysponuje żadnymi dodatkowymi środkami finansowymi ani oszczędnościami, poniesienie przez niego całości tych kosztów godziłoby w podstawy jego egzystencji. Rozstrzygając o żądaniu wniosku należy mieć jednak równocześnie na uwadze wyjątkowy charakter prawa pomocy, czemu daje wyraz art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony są zobowiązane do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (obowiązek ten nie dotyczy wyłącznie osób posiadających nadwyżki w swoich dochodach, chociażby wiązało się to z potrzebą poczynienia przez nie pewnych oszczędności w ponoszonych wydatkach). Potwierdza to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, stosownie do którego strona ma obowiązek partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe i dochody; kryterium to skarżący niewątpliwie spełnia. Nie bez znaczenia pozostają również w/w stosunkowo niewielkie koszty sądowe, w których skarżący wobec posiadania stałego źródła dochodów, zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych czy braku innych osób na swoim utrzymaniu chociażby częściowo powinien partycypować. W tej sytuacji uznano, iż wystarczającą formą pomocy dla niego będzie zwolnienie go od kosztów sądowych w ½ ich części. Oznacza to m.in., że z tytułu wpisu od skargi, którego opłacenie warunkuje jej merytoryczne rozpoznanie, skarżący będzie zobowiązany do uiszczenia tylko kwoty 50 zł. Nie stanowi to kwoty wygórowanej, której poniesienie przy wskazanym poziomie dochodów przekraczałoby jego możliwości finansowe. Dotyczy to także pozostałych wymienionych kosztów sądowych, zwłaszcza że są one uzależnione od konkretnego etapu postępowania sądowego i rozłożone w czasie, przez co ich opłacenie nie będzie zbyt dolegliwe. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w większym zakresie wiązałoby się z nieuzasadnionym przerzucaniem ciężaru związanych ze sprawą kosztów na Skarb Państwa. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W związku z powyższym, wobec braku wykazania przez J. S. okoliczności przemawiających za uwzględnieniem jego wniosku w większym niż przyznany zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.