II SA/Rz 404/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. działającej w imieniu skarżącego K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do nałożenia obowiązków i umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. K. K. w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej do WSA w Rzeszowie skargi jej męża K. K., wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wniesionym na obowiązującym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wskazała w nim, że jest osobą bezrobotną – bez prawa do zasiłku, wychowującą trójkę dzieci w wieku 7-11 lat. Źródło ich utrzymania stanowi praca zarobkowa męża za granicą, z której dochody w wysokości ok. 2,5 tys. zł. miesięcznie nie są stałe i nie pozwalają na odkładanie jakichkolwiek oszczędności. Wg oświadczenia posiadany przez nich majątek obejmuje zamieszkiwany dom o pow. 200 m², zaś we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nimi teściowa wnioskodawczyni uzyskująca dochody z renty w kwocie 700 zł. Ze złożonego przez K. K. dodatkowego oświadczenia wynika ponadto, że: - w/w dochody w średniej wysokości ok. 2,5 tys. zł. to kwota, jaką jej mąż przekazuje co miesiąc na utrzymanie rodziny (po odliczeniu wydatków na własne utrzymanie), - średnie miesięczne wydatki na zakup żywności oscylują w granicach 1,5 – 2 tys. zł., zaś opłaty wyliczone wg podanych danych: za energię elektryczną ok. 300 zł., gaz – ok. 280 zł., wodę – ok. 260 zł., kanalizację – ok. 30 zł., podatek od nieruchomości – 20 zł. Wydatki szkolne dzieci wynoszą ok. 1400 zł./rok, - wraz z mężem posiada samochód Peugeot 307 (rok prod. 2005), - jej mąż na koncie bankowym posiada środki w wysokości 14 tys. zł.; "pieniądze te przeznaczone są na miesięczne wydatki – na życie". Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 i 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania), 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, wykazanie przesłanki od której uzależnione jest przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, a kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów. Dokonana w tym kontekście analiza informacji udzielonych przez K. K. nie potwierdza zasadności wniosku złożonego przez nią w imieniu męża i to zarówno w całości jak i w części, mimo że z wzajemnego zestawienia wykazanych dochodów jej męża i teściowej oraz rozliczonych w stosunku miesięcznym wydatków wynika względna równowaga między nimi (przy założeniu ponoszenia wydatków na żywność oscylujących w górnej podanej granicy). Mimo że równowaga ta przemawiałaby za uznaniem braku możliwości wygospodarowania środków na pokrycie związanych ze sprawą kosztów postępowania, to z pozostałych ujawnionych okoliczności nie wynika jednak, że ich poniesienie wiązałoby się nie tylko z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania K. K. i członków jej rodziny, ale i z jakimkolwiek uszczerbkiem. Zgodnie z poglądem zaprezentowanym w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódki – Medek (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593), prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc objętym wnioskiem) na zastosowanie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Mimo że K. K. jest osobą bezrobotną to do takich osób bez wątpienia się nie zalicza, gdyż jednocześnie pod uwagę brane są łączne dochody, wydatki i stan majątkowy wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (podkreślić przy tym należy, że K. K. nie jest stroną skarżącą a nawet uczestnikiem postępowania i nie może być jej przyznane prawo pomocy, lecz tylko ewentualnie mężowi, w którego imieniu działa). W tej sytuacji złożony wniosek może być rozpatrywany jedynie w kontekście zasadności przyznania K. K. częściowego prawa pomocy, jednak przesłanka go warunkująca również nie została spełniona. K. i K. K. wraz z dziećmi mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz źródło stałych dochodów zabezpieczających wszystkie ich wydatki, skoro umożliwiło im to zgromadzenie posiadanych przez K. K. na rachunku bankowym 14 tys. zł. Przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy przy tym rozumieć zagrożenie dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty, a nie dla wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które w razie potrzeby osoba wnosząca ma obowiązek ograniczyć (co do zasady do takich koniecznych wydatków nie są zaliczane koszty utrzymania i eksploatacji pojazdów mechanicznych). Obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. Nie ma on charakteru absolutnego, jednak dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04). Prawo pomocy ma zastosowanie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialnej, stanowiąc formę dofinansowania osób ubogich z budżetu Państwa. Może to nastąpić jedynie w przypadku, w którym zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu sądowym jest niemożliwe. Żadnych tego typu okoliczności w odniesieniu do wnioskodawcy jednak nie stwierdzono. W sytuacji zatem gdyby nawet bieżące dochody skarżącego nie pozwalały mu na opłacenie wpisu od skargi, ma on obowiązek ich pokrycia ze środków zgromadzonych na koncie bankowym, niezależnie od źródła ich pochodzenia i zamierzonego sposobu wykorzystania (oprócz tego wpisu do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych mogących wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – w niniejszej sprawie 250 zł.). Wnioskowanie o przyznanie prawa pomocy jako instytucji wyjątkowej i przeznaczonej dla najuboższych w sytuacji posiadania środków finansowych w kwocie znacząco wyższej od związanych ze sprawą kosztów sądowych i niezbędnych do ustanowienia we własnym zakresie fachowego pełnomocnika nie znajduje żadnego uzasadnienia i dowodzi braku spełnienia opisanych wyżej ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy. Nie jest ono instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego, lecz gwarantującą prawo do sądu tym, którzy bez tej pomocy faktycznie byliby go pozbawieni. Należy przy tym zauważyć, że przepisy normujące postępowanie przed sądem administracyjnym nie ustanawiają wymogu występowania przez adwokata (radcę prawnego) na żadnym jego etapie, ograniczając się do wymogu sporządzenia przez nich niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), co wpływa na obniżenie ponoszonych przez stronę kosztów. W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku złożonego przez K. K., gdyż jego uwzględnienie tak w pełnym jak i częściowym zakresie prowadziłoby do nadużycia instytucji prawa pomocy. Z racji jego finansowania ze środków publicznych poddane jest ono szczególnym wymaganiom, które to nie zostały spełnione. Ubocznie należy zaznaczyć, iż w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie przysługiwał skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.