II SA/Rz 407/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego - postanawia - I. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. J. W. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. Do skargi tej składający ją dołączył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialno-bytowej zaznaczając, że ma to miejsce bez jego winy. Podał, że od 1999 r. do 2015 r. był bez pracy. Obecnie opiekuje się matką I. W., która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W związku z powyższym pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie 520 zł. Matka strony uzyskuje zaś rentę w wysokości 1143,79 zł. Wymienieni mieszkają w domu I. W., która jest ponadto właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 1,41 ha. Stałe, comiesięczne wydatki strony to: energia elektryczna – 100 zł, woda i ścieki – 50 zł, telefon – 60 zł, gaz – 100 zł, lekarstwa – 200 zł, ubezpieczenie domu – 38 zł, wywóz śmieci – 16 zł, podatek rolny i "spółka wodna" – 11 zł, opał – 167 zł, środki czystości i środki higieny osobistej– 100 zł, paliwo – 100 zł. Do wniosku skarżący dołączył dokumentację lekarską dotyczącą jego osoby. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Prawo pomocy to instytucja, która ma na celu umożliwić osobie ubogiej realizację jej praw przed sądem. Wspiera ona zatem podmioty, które bez takiej pomocy nie byłyby w stanie brać udziału w konkretnym postępowaniu sądowym, bowiem odbyłoby się to z uszczerbkiem w zakresie koniecznego utrzymania ich i członków ich rodziny. Powyższe wynika z brzmienia art. 243 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". W świetle art. 245 § 2 tej ustawy, prawo pomocy w całkowitym zakresie obejmuje tak zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Skierowane jest ono do osoby, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe prawo pomocy to zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Jego adresatem jest osoba, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zarówno powołany art. 246 § 1 pkt 1, jak i pkt 2 P.p.s.a. wskazują, że wykazanie określonej w nich przesłanki prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o wsparcie. To ona winna więc złożyć oświadczenie o swoim stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach, w którym poda szczegółowe informacje w tym zakresie. Przy rozstrzyganiu w przedmiocie prawa pomocy istotne znaczenie ma porównanie wielkości dochodów uzyskiwanych przez stronę i pozostałych osób tworzących z nią wspólne gospodarstwo domowe oraz wielkości comiesięcznych wydatków rodziny na zaspokojenie podstawowych potrzeb z wysokością aktualnych kosztów sądowych oraz tych, które mogą się pojawić na dalszych etapach postępowania. W niniejszej sprawie koszty sądowe są wysokie, bowiem sam wpis od skargi wynosi 1835 zł, co przekracza wielkość łącznych comiesięcznych dochodów J. W. i jego matki, które wynoszą 1663,79 zł. Powyższe skłoniło rozpoznającego wniosek do jego uwzględniania w części obejmującej zwolnienie od przedmiotowych kosztów sądowych. Ich uiszczenie przez stronę niewątpliwie odbyłoby się bowiem z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu jej i niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki, nad która sprawuje opiekę. Z kolei odmawiając przyznania prawa pomocy w szerszym wymiarze wzięto pod uwagę, że wydatek skarżącego w postaci kosztu paliwa, jak też wymiar wydatku na środki czystości – 100 zł nie mieszczą się w pojęciu koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tylko zaś wydatkom łączącym się bezpośrednio z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych można przyznać pierwszeństwo w realizacji przed koniecznością pokrycia kosztów sądowych. Wnioskodawca wraz z matką mają zaspokojone tego rodzaju potrzeby, a wymieniona jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 1,41 ha. Poza tym, sąd rozpoznając sprawę w jej granicach, samodzielnie tj. bez zwrócenia uwagi przez stronę, uwzględnia zaistniałe w sprawie ewentualne uchybienia organów. Tym samym, strona ma gwarancję rzetelnego rozpoznania jej sprawy, zaś udział w niej zawodowego pełnomocnika nie jest przez przepisy P.p.s.a. wymagany na tym etapie sprawy. Ponadto, z mocy art. 6 P.p.s.a., sąd w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Z wymienionych przyczyn orzeczono o zwolnieniu J. W. od kosztów sadowych oraz o odmowie ustanowienia na jego rzecz adwokata. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.