II SA/Rz 409/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat M. K. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postaci udziału w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz zwrotu wydatku z tytułu udzielenia substytucji w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia - postanawia - I. przyznać adwokat M. K. od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie kwotę 221,40 zł (słownie: dwieście dwadzieścia jeden złotych czterdzieści groszy), w tym podatek od towarów i usług w kwocie 41,40 zł (słownie: czterdzieści jeden złotych czterdzieści groszy) tytułem udziału w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, II. oddalić wniosek w zakresie zwrotu wydatku. Wyrokiem z dnia 7 października 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 409/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2015 r. referendarz sądowy w tut. Sądzie uwzględnił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy i ustanowił na jego rzecz adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] wyznaczyła jako pełnomocnika strony adwokata A. F. Adwokat ten sporządził i wniósł imieniem J. B. skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia. Na skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2018r. sygn. akt II OSK 888/16 przedmiotowa skarga kasacyjna została oddalona. W rozprawie przed tym Sądem uczestniczył radca prawny M. S., działający z substytucji adwokat M. K., która z kolei wyznaczona została do pełnienia czynności przed NSA przez Okręgową Radę Adwokacką w [...]. Dnia 30 kwietnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynął wniosek adwokat M. K. o przyznanie jej kosztów pomocy prawnej, które – jak oświadczyła – nie zostały opłacone w całości ani w części. Nadto adwokat wniosła o przyznanie jej kwoty 492 zł tytułem zwrotu niezbędnego wydatku w postaci kosztu ustanowienia zastępstwa procesowego w osobie radcy prawnego M. S. celem reprezentacji J. B. przed NSA, w związku z kolizją terminów. Do wniosku składająca go dołączyła wystawioną przez wymienionego radcę prawnego w dniu 26 stycznia 2018 r. fakturę VAT. Mając na uwadze powyższy wniosek przyznano składającej go tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postaci udziału w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym kwotę 221,40 zł. Podstawę powyższego stanowi art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", w świetle którego wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Obecnie obowiązujące w tym zakresie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714) stanowi w § 22, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jego wejścia w życie stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W świetle § 24 rozporządzenia, weszło ono w życie 2 listopada 2016 r. Taką samą regulację intertemporalną zawiera § 22 obowiązującego od dnia 1 stycznia 2016 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801). Wobec powyższych unormowań i faktu, iż postępowanie przed sądem pierwszej instancji zakończyło się dnia 7 października 2015 r., to w sprawie niniejszej zastosowanie znajdują regulacje rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461), powoływanego następnie jako "rozporządzenie". Zgodnie z § 19 pkt 1 tego aktu, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5. Stosownie zaś do § 18 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia, stawka minimalna w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji tj. za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynosi 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1 (w niniejszej sprawie taką stawką minimalną jest 240 zł w myśl § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia), a jeżeli nie prowadził sprawy w drugiej instancji ten sam adwokat, nie sporządził i nie wniósł kasacji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Należy jeszcze uwzględnić § 2 ust. 3 rozporządzenia, wedle którego w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty z tytułu zastępstwa prawnego, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Uwzględniając powyższe przyznano adwokat M. K. w pkt I niniejszego postanowienia kwotę 221,40 zł jako opłatę za udzieloną J. B. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pomoc prawną (udział w rozprawie przed tym Sądem), powiększoną o obowiązującą w dniu rozstrzygania w przedmiocie tego wniosku stawkę podatku VAT [180 zł (75 % z 240 zł) + 41,40 zł (23% VAT z 180 zł). Orzeczenie niniejsze znajduje podstawę w art. 258 § 2 pkt 8 i art. 250 § 1 P.p.s.a. w zw. z § 19 pkt 1 i § 18 ust. 1 pkt 2 lit. c, pkt 1 lit. c rozporządzenia. Natomiast w pkt II orzeczenia odmówiono przyznania adwokat M. K. kwoty 492 zł tytułem zwrotu wydatku na zastępstwo procesowe w związku z "kolizją terminów". Zarówno art. 250 P.p.s.a., jak i § 19 pkt 2 rozporządzenia wskazują, że ustanowiony dla strony w ramach instytucji prawa pomocy pełnomocnik ma prawo do uzyskania za udzieloną przez siebie pomoc prawną nie tylko opłaty, ale jest również uprawniony do otrzymania zwrotu wydatków. Wskazane regulacje nie zawierają definicji tych ostatnich, jak też nie limitują ich wysokości. Precyzują natomiast, że owe wydatki muszą mieć charakter "niezbędnych" oraz, że muszą one zostać "udokumentowane". Oczywistym jest, że aby powołane unormowania nie były martwe i mogły znaleźć zastosowanie w określonych stanach faktycznych, nie jest możliwe przyjęcie, by przyznawana pełnomocnikowi opłata obejmowała de facto wszystkie wydatki, które poniósł on w związku ze sprawą. Wtenczas bowiem nigdy nie podlegałyby one zwrotowi oprócz opłaty. Jednakże w warunkach niniejszej sprawy, zgłoszony przez adwokat M. K. wydatek należy, zdaniem rozpoznającego wniosek, zaliczyć do tego, który mieści się już w przyznanej opłacie za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Tym samym, pomimo że został on należycie wykazany (poprzez przedłożenie faktury VAT), nie może on podlegać odrębnemu zwrotowi tj. w ramach zwrotu "niezbędnych i udokumentowanych wydatków". Zajęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby bowiem w istocie do "obejścia" przepisów dotyczących przyznawania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za wykonaną przez niego pomoc prawną. Konsekwencją powyższego byłaby bowiem konieczność wypłaty przez Skarb Państwa faktycznie dwóch opłat. Normalną rzeczą jest, iż ustanowiony z urzędu pełnomocnik nie zawsze może osobiście wykonać czynności, do których został powołany, jednakże kwestia sposobu wzajemnych rozliczeń wskutek skorzystania w takiej sytuacji z instytucji substytucji to indywidualna sprawa pełnomocnika, który nie może oczekiwać udziału w tym zakresie środków publicznych. Sposób wykonywania zawodu adwokata i świadczenia w ramach niego pomocy prawnej stronie to kwestie indywidualne, o których decyduje ten adwokat. Jak już wyżej zaznaczono, środki, z których finansowane jest wynagrodzenie adwokata mają publiczny charakter, co nakazuje szczególną ostrożność przy ich wydatkowaniu i konieczność takiej interpretacji przepisów normujących zasady dysponowania nimi, by nie doszło do zaistnienia sprzeczności z istotą tychże regulacji. Dlatego też należało przyjąć, że konsekwencje (w aspekcie finansowym) udzielenia substytucji ponosi pełnomocnik, który z takiego zastępstwa procesowego korzysta, a przewidziana przez prawodawcę opłata za "udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym" (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia) zawiera w sobie ewentualne wynagrodzenie dla substytuta. Z tych względów orzeczono o odmowie zwrotu na rzecz adwokat M. K. wydatku w kwocie 492 zł tytułem udzielenia substytucji, czego podstawę stanowił art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia z 2002 r.