II SA/Rz 411/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości postanawia I. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi, II. Odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. G. R. dołączonym do skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, złożonym na obowiązującym formularzu PPF, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem referendarza sądowego WSA w Rzeszowie z dnia 8 czerwca 2015 r. zwolniono skarżącego od wpisu od skargi (pkt I), odmawiając jednocześnie przyznania mu prawa pomocy w pozostałym zakresie (pkt II). W sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie postanowienia referendarza w pkt II. Wskazał, że radca jest mu potrzebny do reprezentowania przed WSA, zaś referendarz w uzasadnieniu wydanego postanowienia nie wyjaśnił, dlaczego mu go nie przyznał. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw został złożony w terminie, co zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wywołuje skutek w postaci utraty mocy postanowienia przeciwko któremu został wniesiony, a będąca przedmiotem sprzeciwu sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego, m.in. radcy prawnego) – gdy wykaże, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (jeżeli takie są) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; z tego względu bezpośredniego wpływu na rozpoznanie wniosku nie mają takie okoliczności, jak wskazane w uzasadnieniu wniosku przekonanie skarżącego o potrzebie przeglądnięcia przez fachowego pełnomocnika (radcę prawnego) akt sprawy, ewentualnego uzupełnienia przez niego skargi, czy reprezentowania go w postępowaniu z uwagi na brak wykształcenia prawniczego. Wg zawartego we wniosku i złożonego w wyniku wezwania oświadczenia, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką. Pobierana przez nią renta w wysokości 1437 zł netto stanowi jedyne źródło ich dochodu; wnioskodawca jest osobą bezrobotną. Na posiadany przez nich majątek składa się dom o pow. 100 m², nieruchomości rolne o pow. 1,72 i 0,24 ha, zaś z pojazdów mechanicznych samochód osobowy Fiat 126p (rok prod. 1995); nieruchomości rolne są ugorowane i nie przynoszą żadnych dochodów, nie są na nie także pobierane dopłaty z ARiMR. Na ponoszone w skali miesiąca wydatki składają się koszty utrzymania wnioskodawcy i jego matki – 753 zł, domu - 434 zł (w tym opłaty za gaz – 100 zł, energię elektryczną – 120 zł, wodę i kanalizację – 80 zł, wywóz śmieci – 14 zł, zakup opału – 120 zł), opłaty za telefony komórkowe – 100 zł, utrzymanie samochodu – 150 zł. Przedstawiony wyciąg z rachunku bankowego skarżącego i jego matki za okres od 1 marca do 27 maja 2015 r. wykazywał saldo końcowe 9,73 zł (przy wpływach 4317 zł i wypłatach 4316 zł.). Art. 199 powołanej ustawy nakłada na strony postępowania obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, co oznacza, że instytucja prawa pomocy – finansowana ze środków publicznych (Skarbu Państwa) – ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie wyłącznie wobec osób, które z przyczyn przez siebie niezależnych znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej (skutkującej brakiem środków do życia lub gdy są one bardzo ograniczone), przez co zagrożone jest ich konstytucyjne prawo do sądu. Dokonana w tym kontekście ocena wniosku skarżącego prowadzi do uznania o zasadności przyznania mu prawa pomocy obejmującego jedynie zwolnienie od wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Znajduje to główne uzasadnienie w tym, że nie posiada on własnych dochodów, pozostając de facto na utrzymaniu matki. Pobierane przez nią świadczenie rentowe, aczkolwiek wystarczające do pokrycia wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, nie jest jednak na tyle wysokie, aby umożliwiało poczynienie oszczędności na pokrycie przez skarżącego całości kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Dotyczy to w szczególności wymogu opłacenia w stosunkowo krótkim okresie czasu wpisu od skargi, co jest o tyle istotne, że stanowi warunek nadania sprawie dalszego biegu, a odmowa przyznania prawa pomocy w tej części mogłaby skutecznie pozbawić skarżącego prawa do merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd lub postawić go przed dylematem, jakim wydatkom dać pierwszeństwo, tj. związanym z utrzymaniem czy kosztom sądowym. Jednocześnie, analiza udzielonych przez skarżącego informacji nie przemawia za przyznaniem mu prawa pomocy w szerszym niż w/w zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałej części i ustanowienia radcy prawnego. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, która to potrzeba obecnie nie zachodzi), a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, co w sposób dostateczny zabezpiecza prawa stron postępowania. Mimo że wg udzielonych przez skarżącego informacji, wydatki jego i matki bilansują się z dochodami, należy zauważyć, że dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są wyłącznie wydatki związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych i to tylko w ich niezbędnym zakresie (zakup żywności, środków czystości, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania). Co do zasady do takich nie są zaliczane m.in. koszty utrzymania pojazdów mechanicznych i opłaty za usługi telefoniczne, co w przypadku skarżącego i jego matki daje kwotę 250 zł miesięcznie. Nie bez znaczenia w jego sytuacji są także niewykorzystane możliwości pozyskania dodatkowych środków finansowych w drodze wydzierżawienia nieużytkowanych nieruchomości rolnych, względnie nawet ich zbycie. W końcu, na skarżącym jako osobie bezrobotnej, ciąży w takiej sytuacji obowiązek znalezienia i podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (nawet dorywczej lub sezonowej), celem przynajmniej częściowej partycypacji w kosztach postępowania, zwłaszcza takich, które nie są bezwzględnie konieczne (wydatki związane z ustanowieniem radcy prawnego) lub które mogą (nie muszą) dopiero wystąpić w przyszłości (np. opłata od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi - 100 zł). Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje mu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W opisanych okolicznościach, stwierdzając brak uzasadnionych podstaw do wyłączenia względem skarżącego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w zakresie przenoszącym wpis od skargi, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 oraz art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.