II SA/Rz 411/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2015 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku G. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości - postanawia - I. przyznać wnioskodawcy G. R. prawo pomocy przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Do skargi na decyzję Wojewody [...] w przedmiocie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości G. R. dołączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), w którym zaznaczył, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazał, że jest obecnie bezrobotny i nie ma żadnych dochodów. Mieszka z matką w domu o pow. 100 m.kw. Jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 1,72 ha, natomiast matka jest właścicielką nieruchomości o powierzchni 24 ary. Utrzymują się z pobieranej przez matkę wnioskodawcy renty rodzinnej w wysokości 1400 zł netto. Strona podkreśliła, że powinien ją reprezentować profesjonalny pełnomocnik, bowiem sama nie ma wiedzy prawniczej. W odpowiedzi na wezwanie o podanie dodatkowych danych G. R. sprostował, że wysokość netto świadczenia rentowego jego matki wynosi 1437,58 zł. Wydatkowany jest on następująco: 434 zł – utrzymanie domu (w tym: gaz – 100 zł, prąd – 120 zł, woda i kanalizacja – 80 zł, wywóz śmieci – 14 zł, opał – 120 zł), utrzymanie wnioskodawcy i jego matki – 753 zł, telefony – 100 zł, utrzymanie samochodu – 150 zł. Skarżący wskazał, że nie pobiera dopłat w związku z posiadaniem nieruchomości rolnej; matka także nie uzyskuje z posiadanej nieruchomości żadnych korzyści. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: G. R. domaga się zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia radcy prawnego. W świetle art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", powyższe wchodzi w zakres tzw. całkowitego prawa pomocy. Wedle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przesłanką przyznania stronie wsparcia w takim właśnie wymiarze jest sytuacja niemożności poniesienia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata. Jego przyznanie dotyczy sytuacji niemożności poniesienia przez stronę pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Brzmienie powołanych przepisów wskazuje wyraźnie, że to wnioskodawca winien wykazać, iż znajduje się w okolicznościach uzasadniających uczynienie w jego przypadku odstępstwa od obowiązującej w postępowaniu sądowym zasady ponoszenia jego kosztów przez strony (art. 199 P.p.s.a.). Treść tych regulacji wskazuje także, że tylko i wyłącznie sytuacja materialna strony ma znaczenie dla oceny, czy przysługuje jej pomoc Państwa. Na powyższe nie ma więc wpływu podniesiona przez stronę kwestia braku wiedzy prawniczej. Poza tym, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny obowiązany jest do uwzględniania z urzędu wszystkich nieprawidłowości, do jakich doszło w postępowaniu administracyjnym. Nie jest więc w tym zakresie związany jakimikolwiek zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną. Nadto, z mocy art. 6 P.p.s.a. sąd winien udzielić stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczyć o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Obecność profesjonalnego zastępcy prawnego nie jest zaś obligatoryjna na aktualnym etapie postępowania (jego udział potrzebny jest dopiero przy sporządzaniu niektórych środków zaskarżenia). W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że pomimo powoływania się przez skarżącego na brak wiedzy prawniczej, jego skarga operuje tak przepisami prawnymi, jak też powołuje orzecznictwo sądowe. Odnosząc się do realiów rozpoznawanego wniosku należy wskazać, że porównanie wysokości uzyskiwanych przez wymienionego dochodów (a w zasadzie dochodów tworzącej wspólne z nim gospodarstwo domowe matki) oraz wydatków rodziny prowadzi do wniosku o wzajemnym ich bilansowaniu się. Nie przemawia to jednak w sposób automatyczny za potrzebą całkowitego uwzględnienia żądania strony. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25.01.2012 r. II FZ 796/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie G. R. nie pracuje i nie pobiera żadnych świadczeń, jednak stałym dochodem dysponuje pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym matka. Tymczasem dochody i wydatki wszystkich członków takiego gospodarstwa uwzględnia się przy ocenie zasadności wniosku o prawo pomocy. Ponadto, wnioskodawca dysponuje majątkiem w postaci nieruchomości rolnej, a fakt, że nie wykorzystuje jej do uzyskania dochodu nie może przemawiać na jego korzyść. Należy mieć także na uwadze, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. tylko wydatki strony mające znamiona koniecznych mogą świadczyć o konieczności udzielenia jej wsparcia ze środków publicznych. Za tego rodzaju z pewnością trudno uznać te na telefon i to w kwocie 100 zł, czy też na utrzymanie samochodu, które łącznie wynoszą miesięcznie 250 zł. Biorąc to pod uwagę uznano, że adekwatnym do sytuacji materialnej wnioskodawcy będzie zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi wynoszącego 200 zł oraz odmowa zwolnienia go od pozostałych kosztów sądowych i odmowa ustanowienia radcy prawnego. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.