II SA/Rz 416/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie samowolnie wykonanych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. J. M. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od wniesionej przez nią skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...], pismem z dnia 18 maja 2010 r. i załączonym do niego urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF zwróciła się o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynikało z ich treści, skarżąca liczy 63 lata i zamieszkuje samotnie w częściowo tylko wykończonym domu, stanowiącym jedyny składnik jej majątku. Dom ten odziedziczyła po zmarłym mężu, który także nie posiadał innego majątku. Na wykończenie zamieszkiwanej jego części (pow. 60 m²) zaciągnęła kredyt z banku i pożyczkę u osób prywatnych. Źródłem utrzymania skarżącej jest pobierana przez nią renta w wysokości 1450 zł., której znaczną część z uwagi na stan zdrowia przeznacza na zakup leków. Do swojego wniosku J. M. załączyła: kserokopie wystawionego 21 stycznia 2010 r. przez lekarza rodzinnego zaświadczenia, wg którego choruje przewlekle, wymagając stałego, długotrwałego i kosztownego leczenia oraz pochodzące z tego samego dnia potwierdzenie ujemnego salda rachunku bankowego na kwotę 2399 zł. Ponieważ zestawienie powyższych danych z informacjami uzyskanymi dla potrzeb wcześniejszych postępowań o przyznanie J. M. prawa pomocy w sprawach II SA/RZ 545/07 i II SA/Rz 809/09 wykazało stosunkowo znaczne rozbieżności, została ona wezwana do jego uzupełnienia. Wg udzielonej odpowiedzi: - na miesięcznie wydatki skarżącej składa się zakup żywności – 450 zł., leków – 200 zł., utrzymanie domu – 500 zł., spłata kredytu – 100 zł., "wydatki osobiste, ubranie obuwie i inne niezbędne zakupy osobiste" – 400 zł., - obecnie w domu, w którym wykończony jest tylko parter, nie prowadzi żadnych prac, zaś na pokrycie związanych z tym wydatków w kwocie 6 tys. zł. zaciągnęła w 2008 r. kredyt, - korzysta z okazjonalnej, grzecznościowej pomocy innych osób, - posiada po mężu pozostające w depozycie akcje Zakładu [...], z których nie czerpie żadnych korzyści materialnych. Wg załączonej do dodatkowego oświadczenia kserokopii imiennego zaświadczenia depozytowego wystawionego 30 września 2009 r. przez Dom Maklerski [...] S.A., skarżąca jest właścicielką 49988 akcji spółki [...] S.A. o wartości nominalnej 1 zł. Wg kserokopii wypisu z ewidencji gruntów jest także współwłaścicielką w 4/24 nieruchomości rolnej o pow. 1,37 ha. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jak z tego wynika, kryterium ekonomiczne opierające się na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Dokonana ocena wniosku J. M. nie potwierdza jednak jego zasadności tak w całości, jak i w części. Kluczowe znaczenie w tym zakresie ma ocena jej sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych, która nie wykazuje związanego z opłaceniem kosztów sądowych uszczerbku dla jej koniecznego utrzymania (pod uwagę wzięto przy tym jednocześnie koszty związane z toczącą się równolegle sprawą II SA/RZ 415/10, w której skarżąca na obecnym etapie również jest zobowiązana do opłacenia 500 zł. tytułem wpisu od skargi). J. M. mimo niewykończonego w całości domu posiada w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Na jej utrzymaniu nie pozostają inne osoby, w związku z czym całość swoich i do tego nienajniższych jak na jedną osobę dochodów może przeznaczyć tylko na własne potrzeby. W kontekście ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy przez potrzeby te rozumie się jedynie najbardziej niezbędne i podstawowe wydatki, a nie wszystkie normalnie ponoszone, tak jak wydaje się to postrzegać wnioskodawczyni. W żaden sposób nie wykazała ona, że poniesienie kosztów sądowych rzutowałoby na zaspokojenie jej wydatków związanych z zakupem żywności, lekarstw czy podstawowymi opłatami wynikającymi z utrzymania domu. Wszystkie inne należy traktować jako potencjalne źródło oszczędności z tą dodatkową uwagą, że deklarowana kwota 500 zł. miesięcznie na utrzymanie domu wydaje się zawyżona jak na jedną osobę i z pewnością możliwe jest jej ograniczenie. Także obciążenie spłatą zaciągniętych na pokrycie własnych potrzeb zobowiązań finansowych nie stanowi argumentu przemawiającego za przyznaniem zwolnienia; wprost przeciwnie, świadczy o zdolności do spłaty kredytu (pożyczki) mimo normalnie ponoszonych wydatków. Z tej przyczyny nie można przyznać im pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, które stanowią należność publicznoprawną. Niezależnie od możliwości wygospodarowania przez skarżącą środków na pokrycie kosztów sądowych z bieżących dochodów, możliwości ich opłacenia można upatrywać w posiadanych przez nią papierach wartościowych (akcjach), których nominalna kwota wynosi prawie 50 tys. zł. Skarżąca nie może zasłaniać się faktem ich pozostawania w depozycie i tym, że nie czerpie z nich żadnych korzyści, skoro obiektywnie ma możliwość realizacji przysługujących jej do nich praw własnościowych. Przyznanie jej w takiej sytuacji prawa pomocy stanowiłoby jawne jego nadużycie, gdyż nie może ono prowadzić do poprawy czy nawet zachowania w dotychczasowym stanie posiadanych przez osobę wnioskującą aktywów finansowych. W tych okolicznościach bez znaczenia dla rozpoznania wniosku jest powoływanie się przez skarżącą na ujemne saldo rachunku bankowego. Abstrahując od powyższego, należy także wyraźnie podkreślić niezupełność, wzajemną niespójność czy wręcz sprzeczność informacji udzielonych przez skarżącą we wniosku PPF i dodatkowym oświadczeniu, a także wynikających z wcześniejszych toczących się z jej udziałem przed WSA w Rzeszowie postępowań. Dotyczą one: 1. Zawyżenia deklarowanych miesięcznych wydatków (ich suma daje kwotę 1650 zł.), bądź zaniżenia uzyskiwanych dochodów (skarżąca wykazała po ich stronie 1450 zł.) lub niewykazania wszystkich ich źródeł. Zauważyć przy tym należy, że skarżąca wskazała także na okoliczność zaciągnięcia pożyczki u osób prywatnych (nie wykazała jej mimo wezwania żadną umową), zaś w sprawie II SA/Rz 809/09 deklarowała pomoc finansową na rzecz córki, co dodatkowo powiększa dysproporcję między jej dochodami a wydatkami (do wezwania o wyjaśnienie, czy aktualnie nadal wspomaga finansowo córkę, skarżąca także się nie ustosunkowała), 2. Braku przekonującego wyjaśnienia dotyczącego przeznaczenia obciążającego skarżącą kredytu; wg informacji zawartych w obecnym wniosku kredyt ten został zaciągnięty na wykończenie już zamieszkiwanej części domu, chociaż podobne uzasadnienie wniosku PPF (remont) skarżąca zawarła uprzednio w sprawie II SA/Rz 545/07 (wykazany tam termin spłaty ostatniej z rat kredytu przypadał na 10 marca 2009 r.); sugeruje to zaciągnięcie w międzyczasie przez J. M. kolejnego kredytu, co pośrednio uprawdopodabnia brak przedłożenia przez nią pomimo wezwania kserokopii obecnej umowy kredytowej, 3. Nieprawdziwego oświadczenia skarżącej zawartego w piśmie przewodnim do wniosku PPF, że jej mąż nie posiadał innego majątku poza działką na której usytuowany jest dom, jak również jej oświadczenia w tym wniosku, że poza domem nie posiada innego majątku; pozostają one w jawnej sprzeczności z wykazanym następnie posiadaniem znacznej puli akcji spółki [...] S.A. oraz współwłasności nieruchomości rolnej, 4. Braku przedłożenia – pomimo wezwania – aktualnego wyciągu z rachunku bankowego (na wezwanie z dnia 31 maja 2010 r. skarżąca ponownie nadesłała kserokopię potwierdzenia salda rachunku z dnia 21 stycznia 2010 r.), a także sygnalizowanych już powyżej kserokopii umowy kredytowej wraz harmonogramem spłaty rat i ich wysokością oraz umowy pożyczki, 5. Udzielania sprzecznych informacji co do majątku spadkowego po zmarłym mężu; w obecnie złożonym dodatkowym oświadczeniu skarżąca – powołując się na "jakieś nieporozumienie" zaprzeczyła dokonanemu przez nią na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 r. w sprawie II SA/RZ 809/09 potwierdzeniu, że wraz z innymi osobami będącymi spadkobiercami nabyła po nim kilka działek budowlanych. Okoliczności tej w żaden sposób jednak nie wyjaśniła (np. poprzez przedłożenie odpisu /kserokopii postanowienia o stwierdzeniu nabycia i/ lub dziale spadku). Wymienione powyżej okoliczności niezależnie od tego, że potwierdzają zdolność J. M. do poniesienia kosztów sądowych, nasuwają uzasadnione podejrzenie co do zamiaru ukrycia przez nią jej rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych celem uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. Ponieważ prawo pomocy stanowi wyjątek od przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości. Uchylanie się przez skarżącą od przedstawienia wyczerpujących informacji w zakresie istotnym dla rozpoznania wniosku, ich udzielanie w sposób wybiórczy czy wzajemnie sprzeczny wyklucza przyznanie jej prawa pomocy. Koliduje to bowiem z ustawowymi przesłankami jego przyznawania, zgodnie z którymi ciężar wykazania okoliczności warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej. Skarżąca tego nie uczyniła, toteż nie może liczyć na zgodne ze swoimi oczekiwaniami załatwienie wniosku. Niniejsze postanowienie – mimo wcześniejszego przyznawania skarżącej prawa pomocy (m.in. w sprawie II SA/Rz 367/05, II SA/Rz 545/07, II SA/Rz 686/07) – koreluje z oceną jej sytuacji materialnej i finansowej dokonanej przez WSA w Rzeszowie w sprawie II SA/Rz 809/09, w której po pierwotnym przyznaniu skarżącej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie z dnia 23 listopada 2009 r.), po ujawnieniu okoliczności stojących także u podstaw niniejszego postanowienia – najpierw cofnięto jej prawo pomocy (postanowienie z dnia 20 stycznia 2010 r.), a następnie po rozpoznaniu ponownego jej wniosku – odmówiono jej zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie z dnia 15 kwietnia 2010 r.). Skoro zatem J. M. nie kwalifikuje się do udzielenia jej wsparcia w ramach prawa pomocy, na postawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.